سلام مهمان گرامي؛

خوش آمدید، براي مشاهده انجمن با امکانات کامل ميبايست از طريق ايــن ليـــنک ثبت نام کنيد
قالب وردپرس درنا توس
خانه » قرآن » تفسیر » آداب و شرایط تفسیر

آداب و شرایط تفسیر

آداب و شرایط تفسیر

 

آداب و شرایط تفسیر
آداب و شرایط تفسیر

آداب و شرایط تفسیرآداب و شرایط تفسیر امورى اند که مراعات آن ها خطاى مفسّر را به حداقل مى رسانند. دانشمندان و مفسّران بر این بحث مهم تأکید کرده اند. اشتباهات و اختلافات در تفسیر نوعاً براثر غفلت از آن است.[۱] البته آداب و شرایط مورد بحث بیشتر در تفسیر اجتهادى مطرح مى باشد و گرنه تفسیر روایى محض آداب و شرایط چندانى ندارد.

پیشینه:
طرح این بحث به صورت مبسوط سابقه اى طولانى ندارد؛ ولى ریشه آن را مى توان در روایاتى جستوجو کرد که از تفسیر قرآن بدون علم[۲] و بدون آگاهى از ناسخ و منسوخ، عام و خاص، مطلق و مقیّد[۳] و مراجعه به روایات[۴] نهى مى کنند؛ همچنین بنا به اعتقاد جمعى مقصود از تفسیر به رأى در روایاتى که از تفسیر به رأى قرآن نهى مى کنند، تفسیر قرآن بدون داشتن شرایط و علوم مورد نیاز است.[۵]صحابه رسول خدا(صلى الله علیه وآله) و پس از آن تابعان با وجود کوشش فراوان براى فهم قرآن، به گونه اى که به همراه فراگیرى تلاوت، معانى آن را نیز مى آموختند[۶]، در تفسیر قرآن شدیداً احتیاط مى کردند و تفسیر قرآن را بدون داشتن علوم و شرایط مورد نیاز مذموم مى دانستند.[۷]

راغب اصفهانى در مقدمه تفسیرش شرایطى را براى مفسر ذکر کرده است که با وجود آن ها از تفسیر به رأى دور است. وى آگاهى از دانش هاى لغت، اشتقاق (صرف)، نحو، قرائات، سیره، حدیث، اصول فقه، فقه، کلام و علم الموهبه را که براى تفسیر جنبه ابزارى دارند از شرایط تفسیر صحیح مى داند.[۸]
سمرقندى[۹] و ابن عطیه[۱۰] نیز آگاهى از برخى دانش ها نظیر لغت و اسباب نزول را از شرایط تفسیر بیان مى کنند. ابوحیّان نیز از ۷ دانش لغت، نحو، بیان و بدیع، اصول فقه، حدیث، کلام و قرائات به عنوان دانش هایى یاد مى کند که مفسّر در تفسیر قرآن به آن ها نیاز دارد.[۱۱] به باور زرکشى قرآن دریایى عمیق است که فهم آن دقیق است و تنها کسانى به فهم آن دست مى یابند که در دانش هایى مهارت داشته باشند و در نهان و آشکار با خدا به پرهیزگارى رفتار کنند و از نزدیک شدن به شبهات بپرهیزند.[۱۲]

وى پس از ذکر مهم ترین منابع تفسیر که به جهت ارتباط محتوایى و تأثیر مستقیم آن ها در روشن ساختن مفاد آیات مورد بهره بردارى قرارمى گیرند (=> منابع و ابزار تفسیر)، دانش هاى لغت، صرف، نحو، معانى، بیان و بدیع را از مهم ترین علوم ابزارى مى داند که مفسّر باید در آن تبحّر داشته باشد[۱۳]؛ همچنین وى شناخت قواعد اصول فقه را لازم ترین راه براى برداشت احکام از آیات مى داند.[۱۴] نامبرده در نوع چهل و یکم البرهان نکاتى دقیق و ارزشمند را که در تفسیر قرآن کاربرد دارند یادآورى مى کند.[۱۵]

سیوطى در الاتقان، تفسیر قرآن را براى کسانى روا مى شمارد که داراى علوم لغت، نحو، صرف، اشتقاق، معانى، بیان، بدیع، اصول فقه، کلام، اسباب نزول، قصص، ناسخ و منسوخ، فقه، حدیث و علم موهبت باشند. وى در پایان علم موهبت را تبیین مى کند.[۱۶] آلوسى نیز از دانش هاى لغت، نحو، معانى و بیان و بدیع، علم الحدیث، اصول فقه، کلام و قرائات به عنوان نیازهاى دانش تفسیر یاد مى کند.[۱۷]رشیدرضا به تبع استادش عبده براى دستیابى به مرتبه اعلاى تفسیر فهم معانى حقیقى الفاظ در زمان نزول قرآن، توجه به زبان و اسلوب هاى قرآن (معانى و بیان)، علم به احوال بشر، آگاهى از کیفیت هدایت بشر به وسیله قرآن و علم به سیره پیامبر(صلى الله علیه وآله) و یارانش را ضرورى مى داند[۱۸]، به هر روى این بحث امروزه اهمیت ویژه اى یافته است و در پژوهش هاى مقدماتى تفسیر با عناوینى چون شرایط مفسر[۱۹]، صفات لازم براى مفسر[۲۰]، آداب تفسیر[۲۱]، شرایط و آداب تفسیر[۲۲] و صفات و آداب مفسر[۲۳] به آن ها توجه شده است.


ادامه مطلب

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.