پاسخ به سوالات وهابیت

[رایکا]

. بررسى ديدگاه فريقين اين ادعا كه تزيين و آراستن مساجد و مشاهد مشرّفه مطلقا كار حرامى است و نسبت اين فعل حرام به شيعيان، ادعا و نسبتى نادرست بوده و ناشى از جهل و بى اطلاعى است، پس لازم است اين مسأله از نظر فقهى و حكم تكليفى مورد بررسى قرار گيرد، لذا هر كدام از مشاهد مشرّفه و مساجد را به طور جداگانه مورد بررسى قرار مى دهيم.
الف) قبور ائمه (ع) و مشاهد مشرفه: تزيين و آراستن مشاهد مشرفه و قبور ائمه (ع) اگر چه با طلا و نقره هم باشد، هيچ حرمت و منع شرعى ندارد و در كتاب و سنت نبوى هم از حرمت يا كراهت اين كار سغنى به ميان نيامده است و چنين كارى صرفا به جهت تكريم و تعظيم و بزرگداشت مقام آنان و ابراز محبت و عشق نسبت به آنان است و اين همان كارى است كه رسول گرامى اسلام (ص) به عنوان اجر رسالت از مسلمانان تقاضا نموده است «قل لا اسئلكم عليه اجرا الا المودة فى القربى([1])» اى پيامبر به آنان بگو كه در برابر انجام رسالت، هيچ اجر و مزدى از شما طلب نمى كنم مگر دوستى و محبت اهل بيتم. و در متون فريقين وارد شده كه مراد از «القربى» اهل بيت (ع) هستند([2])، لذا شيعيان، ساختن بناء بر قبور ائمه (ع) جهت تسهيل در امر زيارت زائران و تعظيم، آراستن، تزئين و تطهير آن را نوعى ابراز عشق و محبت و دوستى نسبت به اهل بيت و أداء اجر رسالت مى دانند.
البته تنها دليلى كه به عنوان مانع از جواز تزيين مشاهد مشرفة مى تواند ذكر شود، اسراف است و چون تزيين به خاطر غرض عقلايى و معتدبه، يعنى تحسين و تعظيم شعائر و محبت نسبت به اهل بيت است از تحت عنوان اسراف خارج مى شود([3]).
ب) مساجد: با مراجعه به متون فقهى فريقين، مشاهده مى كنيم كه تزيين مساجد از مسائلى است كه مورد بحث و بررسى قرار گرفته و در آن، اختلاف اقوال وجود دارد البته تزيين، مصاديق زيادى دارد، از جمله تزيين با طلا و نقره، رنگ زدن مساجد و... كه در ادامه به اختصار به بيان آن مى پردازيم:

[رایکا]

1. تزيين با طلا و نقره: در مذهب تشيع، اكثر قريب به اتفاق علماء، قائل به حرمت تزيين مساجد به اين صورت هستند، از جمله شيخ طوسى در مبسوط([4])، علامه حلى در ايضاح الفوائد([5])، محقق در شرايع([6])، شهيد ثانى در مسالك([7]). البته بعضى از معدود علمايى هم كه حرمت را قبول ندارند، قائل به كراهت هستند([8])، لذا مردم به تبعيت از بزرگان خود از تزيين مساجد به اين صورت خود دارى مى كنند و در مساجد آنان چنين چيزى مرسوم نيست.
اما در مذهب اهل سنت، اگر چه عباراتى در مذمت اين كار بيان شده از جمه اين كه پيامبر اكرم (ص) فرموده است: «يأتى على أمتى زمان يتباهون بالمساجد» يعنى روزى مى آيد كه امت من مساجد را وسيله اى براى تفاخر خود قرار مى دهند([9]) و از ابن عباس نقل شده كه: «لتزخرفنها كما زخرفت اليهود و النصارى([10])» شما مسلمانان مساجد خود را همچون يهود و نصارى زينت خواهيد داد، ولى در بين فقهاء آنان عده زيادى قائل به جواز اين كار شده اند، به عنوان نمونه، ابو حنيفه مى گويد: «تزيين و نقش مساجد با آب طلا اشكالى ندارد([11])»، همچنين شيبانى در «جامع الصغير([12])» و احمد العينى در «البنايه فى شرح الهداية([13])» قائل به جواز هستند و ابن قدامه در «الشرح الكبير([14])» قائل به كراهت شده است، و نقل شده، اولين كسى كه مساجد را به اين طريق تزيين مى كرده وليد بن عبدالملك مروان بوده و صحابة در مقابل اين كار سكوت مى كردند([15]).
پس روشن شد كه اولا: نمى توان به طور مطلق، ادعاى حرمت كرد و ثانيا: خود اهل سنت در اين كار پيش قدم و قائل به جواز هستند.

[رایکا]

. رنگ زدن مساجد: هيچ دليلى بر حرمت اين كار وجود ندارد و كسى قائل به عدم جواز، نشده است و از عبدالله بن عمر نقل شده: مسجدى كه در زمان پيامبر (ص) ساخته شده بود، در زمان عثمان مورد بازسازى قرار گرفت به طورى كه ديوارها و ستون هاى آن منقوش و رنگ آميزى شده بود([16]). همچنين نقل شده كه عمر بن عبدالعزيز مسجدالنبى را منقش كرد و هيچ كسى او را از اين كار منع نكرد([17]). 3. تزئينات معمولى: به نظر نمى رسد كه آراستن و تزيين و طهارت و پاكيزگى مساجد درحدى كه منزلت و شرافت آن ايجاب مى كند، كار حرام و قبيحى باشد. خداوند مى فرمايد: «فى بيوت أذن الله أن ترفع...([18])» خانه هايى (مساجد) كه خداوند اذن فرموده كه رفيع و با عظمت ساخته شود. سيوطى در ذيل اين آيه نقل مى كند كه: رسول خدا (ص) به ما امر نموده كه در نزديكى خانه هاى خود مساجدى بسازيم و از صنايعى بديع در آن استفاده كنيم و آن را پاكيزه نگاه داريم([19]). همچنين ابن ابى حاتم از علماء قرن دوم هجرى در ذيل آيه «ترفع» را به معناى «تعظم» (تعظيم شود) گرفته و در تفسير آيه مى گويد: «اذن الله فى بنائها و رفعها و امر بعمارتها و تطهيرها([20])» يعنى خداوند اذن داده به ساختن مساجد و تعظيم و بزرگداشت آن و امر كرده به آبادانى و پاكيزه و طاهر نگاه داشتن آن. و ابن حجر عسقلانى از ابن منير نقل مى كند كه: «چون كه مردم خانه هاى خود را با عظمت و رفيع و محكم بناء مى كنند و آن را به شكل مطلوبى تزيين مى كنند، پس بايد چنين كارى در مساجد هم انجام شود تا اهانت و بى احترامى به آنها نباشد([21])».

[رایکا]

. تعظيم شعائر اسلامى يكى از وظائف مهم مسلمانان تعظيم و بزرگداشت و اهميت دادن به شعائر الهى و اسلامى است. خداوند مى فرمايد: «و من يعظم شعائر الله فانها من تقوى القلوب([22])» هر كس شعائر الهى را بزرگ دارد; اين كار نشانه تقواى دل هاست. و در بين مسلمانان اعم از شيعه و سنى، اهميت دادن، محترم شمردن و عظمت و شكوه دادن به مساجد يكى از شعائر محسوب مى شود و به همين خاطر مسلمانان در تمام بلاد اسلامى، مساجد را به صورت مجلل و با شكوه و عظمت بنا مى كنند و هر كدام بر حسب فرهنگ، آداب، رسوم، و بافت اجتماعى و سنتى خود، از نقشه ها و معمارى هاى خاصى استفاده مى نمايند. شاهد بر اين مطلب مساجد رفيع، با عظمت و آراسته شده اى است كه در اكثر كشورهاى اسلامى به چشم مى خورد.
البته، چون در بين شيعيان، ائمه و اهلبيت پيامبر عليهم السلام از جايگاه و منزلت و مقام والايى برخوردارند، لذا قبور آنان به صورت رفيع و با شكوه و عظمت و مزين ساخته مى شود كه در واقع اين كار نوعى تعظيم و احترام و بزرگداشت مقام آنان محسوب مى شود، چنانچه در ديگر بلاد و ديگر اديان هم مرسوم است كه قبور و آرامگاه شخصيت هاى سياسى و مذهبى خود را مجلل و با شكوه مى سازند و يا در مكان هاى خاص و ويژه اى آنان را دفن مى كنند كه اين كار به جهت تجليل و بزرگداشت مقام آنان است.

[رایکا]

پی نوشت :
[1]ـ شورى/23.
[2]ـ معجم كبير طبرانى، دار احياء التراث العربى، 1404، ج3، ص47 و تفسير فخر رازى، دار احياء التراث العربى، ج27، ص166 و هيثمى، مجمع الزوائد، دار الكتب العربى، چاپ سوم، ج7، ص103.
[3]ـ شيخ محمد حسن نجفى، جواهر الكلام، دار الكتب الاسلاميه، ج14، ص90.
[4]ـ شيخ طوسى، مبسوط، مكتبة المرتضويه، چاپ سوم، ج1، ص160، كتاب الصلاة.
[5]ـ يوسف بن مطهر حلى، ايضاح الفوائد، اسماعيليان، ج1، ص93، كتاب الصلاة.
[6]ـ محقق حلى، شرايع الاسلام، مؤسسه معارف اسلامى، ج1، ص152، كتاب الصلاة.
[7]ـ شهيد ثانى، مسالك الافهام، مؤسسه معارف اسلامى، ج1، ص327.
[8]ـ شهيد اول، (محمد بن مكى عاملى، مؤسسه نشر اسلامى، ج1، ص278) كتاب الصلاة.
[9]ـ مسند ابى يعلى، احمد بن على بن المثنى التميمى، دارالمأمون للتراث، ج5، ص200.
[10]ـ صحيح بخارى، دار احياء التراث العربى، ج1، ص120، و سنن بيهقى، دار المعرفة، ج2، ص439.
[11]ـ تفسير قرطبى، دار الكتاب العربى، ج12، ص266، ذيل آيه 36 نور.
[12]ـ شيبانى، جامع الصغير، عالم الكتب، ص 121.
[13]ـ احمد العينى، البنايه، دار الفكر، ج2، ص562، كتاب الصلاة.
[14]ـ ابن قدامه، الشرح الكبير، دار الفكر، ج1، ص208.
[15]ـ ابن حجر عسقلانى، فتح البارى، دار المعرفة، بيروت، ج1، ص540.
[16]ـ صحيح بخارى، همان، ص121. و سنن بيهقى، همان، ص438.
[17]ـ تفسير قرطبى، همان.
[18]ـ نور/36.
[19]ـ سيوطى، الدر المنشور، دار الفكر، بيروت، چاپ اول، 1403، ج6، ص203.
[20]ـ ابن ابى حاتم، تفسير القرآن العظيم، مكتبة العصرية، بيروت، ج8، ص2605.
[21]ـ فتح البارى، همان.
[22]ـ حج/32.

[رایکا]

آیا اهل سنت «ناصبی» اند؟

پرســـش:
مراد از «ناصبی» چیست؟ آیا شیعیان اهل سنت را «ناصبی» می دانند؟
پـاســــخ:
براى روشن شدن جواب مقدمةً به نكاتى اشاره مى شود:
آيات:
1ـ قرآن مى فرمايد، به چيزى كه آگاهى و اطلاع نداريد، اظهار نظر نكنيد «لا تفف ما ليس لك به علم...([1])» از آنچه به آن آگاهى ندارى پيروى مكن، چرا كه گوش و چشم و دل همه مسئوولند «و از آنها در مورد كارهاى كه انجام مى دهند و... سؤال مى شود».
2ـ مساله دوستى اهلبيت (ذوى القربى) و پرهيز از دشمنى آنها، مورد اتفاق فريقين مى باشد، چون هم قرآن بر اين مساله تأكيد دارد، و هم روايات خود عامه، اما قرآن مى فرمايد: «قل لا اسئلكم عليه اجراً ايد المودة فى القربى([2])» بگو: من هيچ پاداشى از شما بر رسالتم درخواست نمى كنم جز دوست داشتن نزديكانم (= اهل بيتم) و هر كس كار نيكى انجام دهد بر نيكى اش مى افزايم. و بعضى آيات ديگر([3]).
اما روايات:
در دو قسمت بعضى از رواياتى را كه از طريق عامه نقل شده است بيان مى كنيم.
الف: روايات محبت به اهل بيت(ع)
1ـ زمخشرى از پيامبر (ص) نقل مى كند كه فرمود: «الا و من مات على حب آل محمد مات شهيداً([4])» بيدار باشيد هر كس بر محبت آل محمد (ص) بميرد شهيد از دنيا رفته... بخشيده شده، توبه كننده مؤمن، از دنيا رفته، و ملك الموت بشارت بهشت مى دهد، و همچون عروسان وارد بهشت مى شود، و در قبر دو تا در براى او او به سمت بهشت باز مى شود و قبرش مزار ملائكه رحمت مى شود([5]).

[رایکا]

2ـ پيامبر (ص) فرمود: «معرفة آل محمد (ص) برائة من النار، و حب آل محمد (ص) جواز على الصراط و الولاية لآل محمد (ص) امانٌ عن العذاب([6])» شناخت آل محمد رهايى از آتش جهنم، دوستى آنها گذرنامه ى رد شدن از پل صراط، و ولايت آل محمد (ص) امان نامه اى است از عذاب.
ب: روايات بغض و دشمنى با اهل بيت
1ـ پيامبر (ص) فرمود: «الا و من مات على بغض آل محمد مات كافراً» هر كسى بر بغض آل محمد (ص) بميرد كافر از دنيا رفته است، و بوى بهشت به مشامش نمى رسد([7]).
2ـ پيامبر (ص) فرمود: «علىٌ خير البشر من ابى فقد كفر» على بهترين بشر است هر كس ابا نمايد و قبول نكند كافر است([8]).
بعد از بيان مقدمه جواب قسمت اول شبهه اين است كه ناصبى دو تا معنى دارد.
1ـ معناى لغوى كه عبارت است از تعب و رنج، بزحمت انداختن، كوشش نمودن (اذا فرغت فانصب همٌّ ناصِبٌ) يعنى غم بارنج، عيش ناصب و زندگى با مشقت است([9]).
2ـ معناى اصطلاحى، به كسانى ناصبى گفته مى شود كه دشمنى با اهل بيت (ع) دارند، و يا به آنان دشنام دهد، و يا به يكى از ائمه (ع) دوازدهگانه شيعه دشمنى، و يا دشنام دهد([10])، اين اصطلاح دوم برگرفته از روايات خود اهلبيت (ع)([11]) مى باشد كه به چند روايت به عنوان نمونه اشاره مى كنيم:
1ـ ابى بصير از امام صادق (ع) نقل مى كند كه حضرت فرمود: «مُدمِنُ الخمر كعابد و تن، و الناصب لآل محمد شرٌّ منه» شراب خوار مانند بت پرست است و دشمنى با آل محمد (ص) بدتر از شراب خوار است([12]).
2ـ از امام باقر (ع) سؤال شد كه آيا زن مؤمنه شيعه مى تواند با ناصبى ازدواج كند فرمود: «لا لانّ الناصب كافرٌ([13])» فرمود: نه، چون ناصبى كافر است.
3ـ در روايت ديگر مى خوانيم «ان الله تعالى لم يخلق خلقاً انجس من الكلب و ان الناصب لنا اهل البيت لا نجس منه([14])» براستى كه خداوند نجس تر از سگ نيافريد، دشمن اهلبيت از سگ بدتر است. از اين سه روايت بخوبى استفاده مى شود كه مراد از ناصبى دشمن اهلبيت (ع) مى باشد، ضمناً استفاده مى شود كه آنها نجسند و كافر، و زن مسلمان نمى تواند با آنها ازدواج كند.

[رایکا]

اما قسمت دوم شبهه كه شيعيان آيا اهل سنت را ناصبى مى دانند؟
بايد گفت: خير شيعيان اهل سنت را ناصبى نمى دانند چرا كه اولا اكثريت اهل سنت (غير از ناصبى ها) محبت اهلبيت را لازم مى دانند (طبق نص قرآن و روايات خود آنها كه قبلا اشاره شد، و شافعى يكى از سران چهار مذهب عامه افتخارش اين است «ان كان رفضاً حب آل محمد فليشهد الثقلان انى رافض([15])» اگر دوستى اهلبيت نشانه رافضى بودن است، جن و انس شهادت دهند كه من رافضى «و محب اهلبيت) هستم و ثانياً خود اهل سنت دشمن و مبغض اهلبيت را كافر مى دانند كه قبلا نقل شد، آنگاه چگونه مى توان گفت آنها ناصبى مى باشند و ثالثاً ناصبى ها چنانكه گفته شد، نجس، ذبيحه آنها حرام، و ازدواج با آنها جائز نيست، اما اهل سنت را هيچ عالم شيعى چنين فتواى درباره آنها نداده است، بلكه در رساله ها تصريح به حليت ذبيحه آنها، جواز ازدواج به آنها، و... شده است و حتى همه علماى شيعه نماز بر جنازه مسلمان را واجب، و دفن و كفن ميت مسلمان را لازم مى دانند([16]).
خلاصه ى جواب قسمت اول شبهه
ناصبى يك معناى لغوى دارد. كه به معناى رنج و خستگى و كوشش و... مى باشد و يك معناى اصطلاحى دارد كه برگفته از روايات اهلبيت (ع) مى باشد و آن اينكه كسى با اهلبيت دشمنى داشته باشد يا به آنها دشنام و ناسزا بگويد.
خلاصه ى جواب قسمت دوم شبهه
به هيچ وجه عامه از نظر شيعيان ناصبى نمى باشند، چون آنها اولا اهلبيت را دوست دارند و ثانياً دشمنان آل محمد (ع) را كافر مى دانند، و ثالثاً تمام علماى ما فتوا بر جواز ازدواج با آنها، و وجوب دفن و نماز بر ميت آنها داده اند.

[رایکا]

پی نوشت :
[1]ـ اسراء/36.
[2]ـ شورى/23.
[3]ـ سباء/47 و فرقان/57.
[4]ـ محمد بن عمر زمخشرى، الكشاف (دار الكتاب العربى، 1407 هـ 1987م) ج4، ص220.
[5]ـ همان مدرك، دنبال حديث، نقل به صورت تلخيص.
[6]ـ حافظ سليمانى قندوزى، ينابيع المودة (مكتبة بصيرتى قم) ص22.
[7]ـ كشاف (پيشين) ج4، ص221.
[8]ـ علاء الدين على المتقى، الهندى، كنزل العمال فى سنن الاقوال و الافعال (مؤسسة الرسالة، بيروت، 1405 هـ 1915م) ج11، ص610.
[9]ـ محمد راغب اصفهانى، المفردات فى غريب القرآن (دفتر نشر الكتاب چاپ دوم، 1404) ص494. كلمه نصب و خليل بن احمد، ترتيب كتاب العين (مؤسسة نشر اسلامى جامعه مدرسين، چاپ اول، 1414) ص807 كلمه نصب.
[10]ـ رساله توضيح المسائل مراجع عظام، بحث كفر و اقسام آن، و عروة الوثقى، سيد يزدى، ج1، بحث كفر (از بحث نجاسات) در بعضى رساله ها مساله 117 ـ بعضى 113 ـ بعضى 111.
[11]ـ بعضى از لغويين نواصب را معنى نموده، "گروهى كه با امير المؤمنين دشمنى دارد"، ظاهراً بر گرفته از روايات باشد، احمد سياح ـ فرهنگ جامع عربى فارسى (كتابفروشى اسلام، چاپ هشتم، ج4، ص270، ماده نصب.
[12]ـ محمد بن الحسن الحر العاملى، وسائل الشيعه (دار احياء التراث، لبنان) ج18، ص559، ح12.
[13]ـ همان، باب 10، من ابواب ما يحرم من النكاح، حديث 15.
[14]ـ همان، ج1، ص159، ح5.
[15]ـ سلطان الواعظين، شبهاى پيشاور (دار الكتب الاسلامية، سى و هفتم، 1376) ص64.
[16]ـ رساله علميه تمام مراجع، بحث نماز بر ميت.

[رایکا]

دلیل خصومت شیعیان با ابوسفیان

پرسش :
ابوسفیان بعد از فتح مکه اسلام آورد و به دستور پیامبر اسلام٬ بت های کعبه را درهم شکست و این از فضایل اوست. چرا شیعیان با این صحابی نامدار٬ خصومت دارند؟
پاسخ :
ابوسفيان به عنوان يكي از بزرگان قريش، بيشترين دشمني را با اسلام انجام داد. در هيچ كتاب تاريخي معتبر ذكري از شكستن بت‌هاي مكه توسط ابوسفيان به ميان نيامده است. بلكه اسلام او از روي اجبار و ترس شمشير بود كه هنگام نزديك شدن سپاهيان اسلام به مكه رخ داد.
ابن هشام بعد از نقل واقعة آمدن ابوسفيان همراه عباس به ميان سپاه پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ مي‌گويد:
«... چون عمر بن خطاب (خليفة دوم) ابوسفيان را ديد گفت: اين ابوسفيان دشمن خداست «الحمدالله الّذي امكن منك بغير عقد و لا عهد» ...و سپس خود را به پيامبر اسلام ـ صلّي الله عليه و آله ـ رسانيد و گفت: اي رسول خدا اين ابوسفيان است آن را به من واگذار كنيد تا گردن او را بزنم و ...(۱) »
طـبري، ابـن اثـير و يعـقوبي نيز اين واقعـه را بيان مي‌كنند و مي‌گويند كه: «... ابـوسـفيان از شـهادت و گـواهـي رسـول خدا ـ صلّي الله عليه و آله ـ امتناع مي‌كردتا اين‌كه شمشير مرگ را بالاي سرخود ديد و د رآن صورت بود كه حاضر شد شهادتين را بر زبان جاري كند ...(۲)»
ابوسفيان بعد از اين‌كه شهادتين را به ظاهر بر زبان جاري كرد باز در درون خود از اسلام متنفر بود و گاهي آن را جاري بر زبان مي‌كرد. واقدي نقل مي‌كند كه: ... چون اذان صبح گفتند همه سپاه اذان را تكرار كردند و ابوسفيان از اذان ايشان سخت ترسيد و گفت: اين‌ها چه مي‍كنند؟ عباس گفت: نماز است ... چون ابوسفيان ديد كه مسلمانان در مورد دسترسي به آب وضوي پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ بر يكديگر پيشي مي گيرند گفت: اي ابوالفضل (كنيه عباس) من هرگز سلطنتي اين چنيني نديده‌ام نه خسروان و نه پادشاهي قيصران. عباس گفت: اي واي بر تو، ايمان بياور و ...(۳)»
چون ابوسفيان به ظاهر ايمان آورد عباس از رسول خدا ـ صلّي الله عليه و آله ـ خواست براي او امتيازي در نظر بگيرد و گفت: كه او امتياز را دوست دارد پس رسول خدا ـ صلّي الله عليه و آله ـ فرمودند كه: هركس به خانة ابوسفيان وارد شود در امان است و ...(۴)»
در هيچ كدام از كتب تاريخي معتبر ذكري از شكسته شدن بت‌ها به دست ابوسفيان به ميان نيامده است.