سيرانديشه معتزله در ابعاد كلامى وعلوم قرآن سایت آیه های انتظار انجمن آیه های انتظار
ثبت نام
سلام مهمان گرامي؛

خوش آمدید، براي مشاهده انجمن با امکانات کامل ميبايست از طريق ايــن ليـــنک ثبت نام کنيد
تبلیغات تبلیغات
سيرانديشه معتزله در ابعاد كلامى وعلوم قرآن
صفحه 4 از 4 نخستنخست 1234
نمایش نتایج: از شماره 31 تا 35 , از مجموع 35
  1. #31
    عضو كوشا

    تاریخ عضویت : دی 1390
    نوشته : 183      تشکر : 12
    209 در 128 پست تشکر شده
    دریافت : 0      آپلود : 0
    ..تُراب.. آنلاین نیست.

    پیش فرض






    حكمت وفايده متشابهات


    دوشخصيت معتزلى دراين باره اظهار عقيده كرده اند يكى عبدالجبار معتزلى درقرن پنجم وديگرى زمخشرى درقرن ششم است.
    عبدالجبار معتزلى سه حكمت براى متشابهات قرآن برشمرده ونوشته است:
    (يكى ازحكمتهاى متشابهات قرآن اين است كه شنونده و قارى قرآن وقتى محكمات را نقيض متشابهات مى بيند, هيچ كدام را برديگرى ترجيح نمى دهد… بلكه ابتدا به دليلهاى عقلى رجوع مى كند وچون به عقل رجوع كرد درمى يابد محكمات حقّ هستند وبا متشابهات, بايد به گونه اى تأويل شوند كه موافق با محكمات گردند.
    ودوّمين فايده اين است كه وقتى قارى قرآن توانايى درك متشابهات را نداشت,به مذاكره ومباحثه با علما و سؤال از ايشان خواهد پرداخت و چون مذاكره ومباحثه و سؤال باعث شناخت خداوند مى گردد, بنابراين حكمت متشابهات, شناخت خدا است.
    وفايده ديگر متشابهات اين است كه چون متشابهات قرآن بر مطلبى مخالف محكمات دلالت مى كند, مسلمان به هيچ يك اعتماد نمى كند وازآن تقليد نمى كند وهيچ كدام را اولى از ديگرى نمى داند چنانكه اگر علما در مسأله اى اختلاف كنند,مميز ازهيچ يك تقليد نمى كند وبه ناچار راه تحقيق و استدلال را پيش مى گيرد, بنابراين متشابهات قرآن, زمينه پژوهش وانگيزه تحقيق وبحث واستدلال را فراهم مى آورد.)64
    وزمخشرى دراين باره مى نويسد:
    (اگرتمام آيات قرآن محكم بود مردم فقط به آيات اكتفا مى كردند وازچيزهايى كه نيازمند تفكر واستدلال بود روى گردان مى شوند. ودرنتيجه دلايلى كه مختص به شناخت توحيد وعدل بود, فراموش مى شد. علاوه براين متشابهات قرآن,معيارى است براى شناخت كسانى كه به حقّ پايبندند و سبب مى شود علما ذوق واستعداد خود را درجهت فهم متشابه به كار بندند.
    افزون آن كه متشابهات باعث فزونى ايمان واعتقاد به نبود ناسازگارى در قرآن مى شود. زيرا هنگامى كه فرد با چنين اعتقادى درجهت فهم معنى و مفهوم متشابه بينديشد ودريابد كه متشابه موافق بامحكم است نه معارض باآن, باور او نسبت به عدم تناقض در قرآن استوار مى گردد وايمانش بيشتر مى گردد.)65
    سيرانديشه معتزله در ابعاد كلامى وعلوم قرآن

  2. #32
    عضو كوشا

    تاریخ عضویت : دی 1390
    نوشته : 183      تشکر : 12
    209 در 128 پست تشکر شده
    دریافت : 0      آپلود : 0
    ..تُراب.. آنلاین نیست.

    پیش فرض






    عام و خاص
    مهم ترين محورهايى كه معتزليان دراين علم قرآنى درباره آن به بحث پرداخته اند به قرار زير است:
    1. جواز به كارگيرى عام واراده خاص.
    2. تخصيص قرآن به قرآن .
    3. تخصيص قرآن به فعل نبى.
    4. تخصيص قرآن به اجماع.
    5. تخصيص قرآن به عقل.


    جواز به كارگيرى عام واراده خاص در قرآن
    ابوالحسن بصرى معتزلى به آيه شريفه(اقتلوا المشركين)(توبه/5) و (اوتيت من كلّ شىء)(نمل/23) براى اثبات جواز به كارگيرى عام واراده خاص ازآن مى گويد:
    (اين دو آيه به خطاب عام آمده, در صورتى كه مراد آن خاص است, بنابراين نتيجه مى گيريم كه به كارگيرى عام واراده خاص درقرآن صورت گرفته است. و افزون بر اين, هيچ محذورى دراين گونه استعمال وجود ندارد, زيرا محذورى كه متصور است يا ازجهت امكان اين گونه استعمال است يا از جهت لغت, دواعى وحكمت است وهيچ يك ازاينها باعث نمى شود متكلم عام را به كارنبرد, زيرا نهايت اين گونه استعمال آن است كه بگوييم مجاز لازم مى آيد.)66


    تخصيص قرآن به قرآن
    درقرآن, آياتى وجود دارد كه برخى مخصّص برخى ديگر به شمار مى آيند براى نمونه: آيه (والذين يتوفون منكم ويذرون ازواجاً يتربّصن بانفسهنّ اربعة اشهر وعشراً…) (بقره / 234) مخصّص آيه (وأولات الاحمال أجلهنّ أن يضعن حملهنّ… )(طلاق/4) است وآيه شريفه (ولاتنكحوا المشركات حتى يؤمنّ…)(بقره/221) مخصّص آيه (…والمحصنات من الذين اوتوا الكتاب من قبلكم اذا آتيتموهنّ اجورهنّ محصنين…) (مائده/5) قرار گرفته است.

    تخصيص قرآن به سخن و فعل پيامبر
    چنانكه آيه اى از قرآن مى توانست مخصّص آيه ديگرى قرار گيرد سخن پيامبر يا فعل آن حضرت نيز شايستگى براى تخصيص آيه اى از قرآن را دارا است.
    براى نمونه سخن پيامبر: (لايرث القاتل… ) و (لايتوارث اهل ملّتين) مخصص آيه شريفه (للذّكر مثل حظّ الانثيين)(نساء/11) قرار گرفته است وفعل آن حضرت, يعنى رجم ماعز, مخصص آيه( الزانية والزانى)(نور/2) شده است.


    تخصيص قرآن به اجماع
    دربرخى موارد, درنظر معتزله, اجماع مخصص آيه اى از قرآن قرارگرفته است.مثلاً, اجماع براين كه حدّ بنده مثل كنيز نصف آزاد است, مخصّص آيه(فاجلدوا كلّ واحد منهم ماءة جلدة)(نور/2) است.

    تخصيص قرآن به عقل
    معتزليان از عقل براى تخصيص حكمى از احكام قرآن نيز سود جسته اند, براى نمونه, آيه (أقيموا الصّلاة)(بقره/43) و (اعبدوا ربّكم)(بقره/21) را به عقل تخصيص مى زنند و صبى ومجنون را ازتحت حكم آيه خارج مى دانند.67
    سيرانديشه معتزله در ابعاد كلامى وعلوم قرآن

  3. #33
    عضو كوشا

    تاریخ عضویت : دی 1390
    نوشته : 183      تشکر : 12
    209 در 128 پست تشکر شده
    دریافت : 0      آپلود : 0
    ..تُراب.. آنلاین نیست.

    پیش فرض






    قصه هاى قرآن
    ييكى ديگر از مباحث قرآنى, بحث قصص قرآنى است. معتزليان دراين بحث ازدوجهت وارد شده اند:
    1. حكمت قصه هاى قرآن.
    2. حكمت تكرار آن در قرآن.

    زمخشرى درجهت نخست مى نويسد:
    (حكمت قصه هاى قرآن اين است كه دليلهاى محمّد(ص)بسيار گردد ومعجزات آن حضرت افزايش يابد و شنوندگان از سرگذشت ديگران عبرت گيرند وبصيرتشان افزون گردد و اتمام حجّت بر مخالفان و ستيزه گران شود.)68

    وابوعلى جبّائى در مقدمة التفسير,حكمت تكرار قصه ها را درقرآن چنين بازمى كند.
    (تكرار يك قصه در زمانهاى مختلف, با الفاظ متفاوت و انگيزه هاى جديد از عادت فصيحان بزرگ است وتكرار ناروا آن است كه دريك زمان وبا يك انگيزه باشد. وازآن جهت كه قرآن در بيست و سه سال بر پيامبر نازل شد وآن حضرت دراين مدّت, از آزار و اذيت مشركان لحظه اى آرامش نداشت, خداوند قصه انبياء گذشته را بيان مى فرمود وبرحسب مصالحى قصه اى را دو يا چندبار تكرارمى فرمود. چنانكه وعاظ به هنگام موعظه با انگيزه ها واغراض جديد قصه اى را تكرار مى كنند و اصولاً فصاحت قرآن دراين نهفته است كه قصه اى را در زمانهاى مختلف وبا انگيزه هاى جديد تكرار مى كند.)69

    وزمخشرى درحكمت تكرار قصه قوم شعيب مى نويسد:
    (تكرار موجب تقرير معنى در نفس و تثبيت آن در حافظه مى گردد. آيا نمى بينى بهترين راه حفظ علوم تكرار آن است, هرچه تكرار بيشتر گردد در حافظه بيشترجاى مى گيرد ودر فهم بيشتر راسخ مى گردد. و در يادها بيشتر مى ماند وكمتر فراموش مى شود.)70



    مدّت نزول قرآن
    دراين باره از معتزليان دوگونه اظهار عقيده ديده مى شود برخى چون ابوعلى جبّائى معتقدند قرآن به مدّت بيست و سه سال برپيامبر نازل شده است وبرخى چون زمخشرى براين باورند كه نزول قرآن بيست سال طول كشيد البته زمخشرى نظريه بيست و سه را نيز با لفظ (قيل) يادآور مى شود, ولى لفظ(قيل) مى نماياند كه زمخشرى نزول قرآن را به مدّت بيست و سه سال باور ندارد وبه همين جهت نظريه مخالف را با لفظ (قيل)مى آورد. او مى نويسد:
    (خداوند, قرآن را به تدريج و درمدّت بيست سال نازل كرد. وبرخى گفته اند قرآن به مدّت بيست وسه سال نازل شد.)71


    تحريف قرآن
    معتزليان براين باورند كه تحريف به نقيصه(حذف برخى آيات ومفاهيم)وتحريف به زياده (افزوده شدن غيرقرآن به قرآن) در قرآن صورت نگرفته است, زيرا اگر تحريف به نقيصه صورت مى گرفت قرآن معجزه پيامبر به شمار نمى آمد واعتماد ما به شرايع واحكام آن سلب مى گرديد, زيرا چه بسا ما به نمازهاى شش گانه تكليف داشتيم, يا روزه ماه ديگرى غيراز رمضان وحجّ خانه اى درخراسان برما واجب بود. بالاتر ازاين لازم بود به هيچ يك ازاحكام قرآن اعتماد نكنيم,زيرا احتمال مى دهيم آن آياتى كه تحريف شده ناسخ احكام قرآن بوده باشد.همچنين درصورت تحريف برزياده احتمال مى دهيم برخى از احكام تكليف الهى نباشد; مثلاً, احتمال مى دهيم(وايديكم الى المرافق) جزء كلام الهى نباشد وتحريف گران آن را افزوده باشند ودر نتيجه شستن دستها واجب نباشد.
    و افزون براين, اگر تحريف به زياده يا نقصان صورت مى گرفت, ازديد حافظان ومدرسان قرآن كه شمار آنان در جامعه اسلامى كم نبود مخفى نمى ماند وچون جلوگيرى ازتحريف قرآن از مهم ترين واجبات است برآنان لازم بود با تحريف قرآن مقابله كنند و نگذارند تحريف گران آيات قرآن را كم يا زياد كنند.
    افزون بر اينها چگونه ممكن است تحريف پيش آمده باشد و عليّ(ع)واكنشى از خودنشان نداده باشد وبرفرض آن حضرت درزمان خلافت عثمان توان مبارزه با تحريف گران را نداشت, به هنگام خلافت خويش مى توانست با تحريف گران به مبارزه برخيزد ومحرّفات را از قرآن بزدايد.72


    حقيقت ومجاز
    معتزليان براين باورند كه مجاز در قرآن به كاررفته است, زيرا قرآن به زبان عربى است و چنانكه استعمال مجاز و استعاره دركلام عربى باعث حسن آن مى گردد در قرآن نيز چنين است و آيه شريفه(… فوجدا فيها جداراً يريد أن ينقضّ فاقامه… )(كهف/77) و (وجاء ربّك…)(فجر/22) و (الى ربّها ناظرة)(قيامة/23)از دليلهاى استعمال مجاز در قرآن به شمارند.73
    سيرانديشه معتزله در ابعاد كلامى وعلوم قرآن

  4. #34
    عضو كوشا

    تاریخ عضویت : دی 1390
    نوشته : 183      تشکر : 12
    209 در 128 پست تشکر شده
    دریافت : 0      آپلود : 0
    ..تُراب.. آنلاین نیست.

    پیش فرض






    پی نوشت‌ها:

    1. ابن نباته مصرى, جمال الدين محمد, سرح العيون / 159.
    2. طبرى,محمدبن جرير,تاريخ الامم والملوك,(مصر, استقامة),7/188.
    3. همان, 7/195.
    4. همان.
    5. ابن اثير, الكامل فى التاريخ, (بيروت, دارالكتب), 6/3.
    6. طبرى,محمدبن جرير,تاريخ الامم والملوك, 7/202.
    7. همان, 7/ 200.
    8. ابن اثير, الكامل,6/5.
    9. طبرى, تاريخ الامم والملوك, 7/ 200; ابن اثير, الكامل, 6/5.
    10. قاضى, عبدالجبار, المغنى, (دارالكتب, 1380), 7/324.
    11. قاضى, عبدالجبار, شرح الاصول الخمسة, (مصر, مكتبة وهبة)/ 534.
    12. همان.
    13.تفتازانى, سعد الدين, شرح المقاصد, (قم, شريف رضى), 4/162.
    14. فخررازى, محمدبن عمر, التفسيرالكبير, 3/233.
    15. قاضى, عبدالجبار, متشابه القرآن,(قاهره, دار التراث),1/103.
    16. همان ; فخررازى, التفسيرالكبير, 3/233.
    17. فخررازى, التفسيرالكبير, 3/233.
    18. قاضى, عبدالجبّار, متشابه القرآن, 1/104.
    19. فخررازى, التفسيرالكبير, 13/123.
    20. همان, 13/18.
    21. همان, 14/15; قاضى, عبدالجبار,, متشابه القرآن, 2/593, ذيل آيه 23 زمر.
    22. فخررازى, التفسيرالكبير, 15/77-78.
    23. قاضى, عبدالجبار, متشابه القرآن, 1/389.
    24. همان, 1/389 ,2/602 ; طبرى, تاريخ الامم والملوك, 7/ 195.
    25. قاضى عبدالجبار, شرح الاصول الخمسة /531 ; همو, متشابه القرآن 2/593.
    26. قاضى عبدالجبار, شرح الاصول الخمسة, 531; فخررازى, التفسيرالكبير, 26/175.
    27. طبرى, تاريخ الامم والملوك , 7/195.
    28. همان; قاضى عبدالجبار, شرح الاصول الخمسة 531; همو, متشابه القرآن 2/602.
    29. قاضى عبدالجبار, شرح الاصول الخمسة/ 531
    30. بصرى, ابوالحسين, المعتمد فى اصول الفقه, (بيروت, دارالكتب العلميّة) 1/365.
    31. همان, 1/368 ـ 369.
    32. فخررازى, التفسيرالكبير, 3/229-230.
    33. بصرى, المعتمد, 1/369 - 370.
    34. همان, 1/375-376.
    35. همان, 1/386.
    36. همان, 1/417.
    37. همان, 1/392 و 398و 402.
    38. اشعرى, ابوالحسن, مقالات الاسلاميين واختلاف المصلين, ترجمه مؤيدى, (امير كبير)/ 118.
    39. شهرستانى, محمدبن عبدالكريم, الملل و النّحل, (مصر انجلو), 1/58.
    40. رمانى, على بن عيسى, النّكت فى اعجازالقرآن (ثلاث رسائل فى اعجازالقرآن), (مصر, دار المعارف) /110.
    41. قاضى عبدالجبار, المغنى, 16/ 318.
    42. اشعرى, مقامات الاسلاميين /118.
    43. قاضى عبدالجبار, المغنى, 16/318.
    44. رمّانى, على بن عيسى, النّكت فى اعجازالقرآن, (ثلاث رسائل فى اعجازالقرآن)/110.
    45. بغدادى,عبد القاهر, الفرق بين الفرق, (مصر, محمد على صبيح); اسفراينى, ابوالمظفر, التبصير فى الدّين, (قاهره, خانجى) /67.
    46. رمّانى, النّكت فى اعجازالقرآن, (ثلاث رسائل فى اعجازالقرآن)/ 75.
    47. قاضى عبدالجبار, المغنى, 16/330-332.
    48. جاحظ,عمرو بن بحر, الحيوان, به نقل از: ابوزهره, محمد, المعجزة الكبرى, (دار الفكر) /83.
    49. قاضى عبدالجبار, المغنى, 16/322.
    50. بغدادى, الفرق بين الفرق, 132, اسفراينى, ابوالمظفر, التبصير فى الدين, 67
    51. اشعرى, مقامات الاسلاميين/118.
    52. قاضى عبدالجبار, المغنى, 16/318
    53.جاحظ,عمرو بن بحر, الحيوان, به نقل از: ابوزهره, محمد, المعجزة الكبرى /83.
    54. رمّانى, النكت فى اعجازالقرآن, (ثلاث رسائل فى اعجازالقرآن)/111.
    55. همان.
    56. همان.
    57. قاضى عبدالجبار, شرح الاصول الخمسة/ 601.
    58. همان/ 600.
    59. قاضى عبدالجبار, متشابه القرآن, 1/8.
    60. همان, 1/5-8.
    61. همان, 1/14-16.
    62. قاضى عبدالجبار, شرح الاصول الخمسة/ 600.
    63. قاضى عبدالجبار, المغنى, 16/ 360.
    64. قاضى عبدالجبار, متشابه القرآن, 1/25-26.
    65. زمخشرى,ابوالقاسم محمودبن عمر, الكشاف, 1/338.
    66. بصرى, المعتمد, 1/237-238.
    67. همان, 1/252-256.
    68. زمخشرى, الكشاف, 3/86.
    69. قاضى عبدالجبار, المغنى, 16/397-398..
    70. زمخشرى, الكشاف, 3/334.
    71. همان, 3/278.
    72. قاضى عبدالجبار, المغنى, 1/384-386 ; همو, شرح الاصول الخمسة/ 602.
    73. بصرى, المعتمد, 1/24.
    سيرانديشه معتزله در ابعاد كلامى وعلوم قرآن

  5. #35
    عضو كوشا

    تاریخ عضویت : دی 1390
    نوشته : 183      تشکر : 12
    209 در 128 پست تشکر شده
    دریافت : 0      آپلود : 0
    ..تُراب.. آنلاین نیست.

    پیش فرض





    پایان

    عنوان مقاله : سيرانديشه معتزله در ابعاد كلامى وعلوم قرآن

    نویسنده : محمد حسينى
    سيرانديشه معتزله در ابعاد كلامى وعلوم قرآن

صفحه 4 از 4 نخستنخست 1234

اطلاعات موضوع

کاربرانی که در حال مشاهده این موضوع هستند

در حال حاضر 1 کاربر در حال مشاهده این موضوع است. (0 کاربران و 1 مهمان ها)

کلمات کلیدی این موضوع

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •