ذهبی در موارد دیگر نیز امامیه را متأثر از آرای معتزلی می‌داند و معتقد است که شیعه در آرای خود اصالتی ندارد و اندیشه خود را از متکلمان معتزله، برگرفته در حالی که تفکر معتزله با
امامیه در موارد متعددی همسان نیست 89و اگر در مواردی نیز همسان باشد، به لحاظ منبع، دلیل و استناد آن تفکرات است که در غالب موارد، یکی از مستندات آن مباحث عقلی است. شیعه در موارد فراوانی معتقدات خود را علاوه بر مستندات عقلی، از امامان معصوم(ع) خود برگرفته است که آنها نیز از طریق پیامبر اسلام(ص) به وحی الهی متصل بوده اند. مثلاً در موضوع جبر و اختیار اشاعره به جبر معتقد شده، معتزله هم عقیده تفویض را برگزیده، ولی امامیه به پیروی از امامان معصوم خود نظریه بین الامری90را که مستند به روایت امام صادق است برگزیده‌اند. حضرت صادق(ع) می‌فرماید: «لا جبر و لا تفویض بل امر بین الامرین.» 91

ـــــــــــــــــــــــــ ـــــــــــــــــــــــــ ـــــــــــــــــ
89. الملل و النحلل، شهرستانی ج1، ص43؛ الملل و النحل، سبحانی، ج1، ص109.
90. جبر و اختیار، علی ربانی، ص 277.
91.کافی، ج1، ص224؛ توحید، صدوق، باب 59، حدیث 8.
ـــــــــــــــــــــــــ ـــــــــــــــــــــــــ ـــــــــــــــــ
سید رضا مؤدب


نقد آرای ذهبی در معرفی «مجمع البیان»