(**تفسير عقلي‌ روشمند قرآن‌**) سایت آیه های انتظار انجمن آیه های انتظار
ثبت نام
سلام مهمان گرامي؛

خوش آمدید، براي مشاهده انجمن با امکانات کامل ميبايست از طريق ايــن ليـــنک ثبت نام کنيد
تبلیغات تبلیغات
(**تفسير عقلي‌ روشمند قرآن‌**)
صفحه 2 از 3 نخستنخست 123 آخرینآخرین
نمایش نتایج: از شماره 11 تا 20 , از مجموع 21
  1. #11
    <b>عضو ماندگار</b>
    محب الزهرا آواتار ها

    تاریخ عضویت : آبان 1391
    نوشته : 526      تشکر : 295
    2,468 در 627 پست تشکر شده
    دریافت : 0      آپلود : 0
    محب الزهرا آنلاین نیست.

    پیش فرض 6. تفسير عقلي‌ همان‌ تفسير قرآن‌ با عقل‌ برهاني‌ ‌ ‌است‌ كه‌ نقش‌ منبع‌ دارد نه‌ مصباح‌






    استاد آية‌الله‌ جوادي‌ آملي‌ در مورد «تفسير قرآن‌ به‌ عقل» مي‌ نويسند:
    «يكي‌ از منابع‌ علم‌ تفسير و اصول‌ بررسي‌ و تحقيق‌ براي‌ دست‌يابي‌ به‌ معارف‌ قرآني، عقل‌ برهاني‌ است. كه‌ از مغالطه، وهم‌ و تخيل‌ محفوظ‌ باشد».
    و در ادامه‌ اضافه‌ مي‌كند كه:«تحقيق‌ درباره‌ تفسير «قرآن‌ به‌ عقل» گذشته‌ از لزوم‌ آشنايي‌ با علوم‌ قرآني، نيازمند بررسي‌ شرايط‌ برهان‌ و موانع‌ آن‌ است‌ تا بتوان‌ از برهان‌ عقلي‌ بهره‌ برد و از آسيب‌ مغالطه‌ مصون‌ ماند».
    سپس‌ ايشان‌ تفسير عقلي‌ را به‌ دو گونه‌ تقسيم‌ كرده‌ و مي‌نويسند:
    «تفسير عقلي، يا به‌ تفطن‌ عقل‌ از شواهد داخلي‌ و خارجي‌ صورت‌ مي‌پذيرد، به‌ اين‌ كه‌ عقل‌ فرزانه‌ و تيزبين‌ معناي‌ آيه‌اي‌ را از جمع‌ بندي‌ آيات‌ و روايات‌ دريابد كه‌ در اين‌ قسم، عقل‌ نقش‌ «مصباح» دارد و نه‌ بيش‌ از آن، و چنين‌ تفسير عقلي‌ مجتهدانه‌ چون‌ از منابع‌ نقلي‌ محقق‌ مي‌شود، جزو تفسير به‌ مأثور محسوب‌ مي‌گردد، نه‌ تفسير عقلي، و يا به‌ استنباط‌ برخي‌ از مبادي‌ تصوري‌ و تصديقي‌ از منبع‌ ذاتي‌ عقل‌ برهاني‌ و علوم‌ متعارفه‌ صورت‌ مي‌پذيرد كه‌ در اين‌ قسم، عقل‌ نقش‌ منبع‌ دارد، نه‌ صرف‌ مصباح.
    بنابراين، تفسير عقلي‌ مخصوص‌ به‌ موردي‌ است‌ كه‌ برخي‌ از مبادي‌ تصديقي‌ و مباني‌ مستور و مطو‌ي‌ برهان‌ مطلب‌ به‌ وسيله‌ عقل‌ استنباط‌ گردد و آيه‌ مورد بحث‌ بر خصوص‌ آن‌ حمل‌ شود.»34
    بررسي: مرزبندي‌ و جداسازي‌ واضح‌بين‌ عقل‌ مصباح‌ و عقل‌ منبع‌ در تفسير قرآن، امري‌ لازم‌ و صحيح‌ است‌ كه‌ از ابتكارات‌ آية‌الله‌ جوادي‌ به‌ شمار مي‌آيد.
    اما اين‌ كه‌ ايشان‌ استفاده‌ از عقل‌ مصباحي‌ را جزئي‌ از تفسير به‌ مأثور دانسته‌اند نه‌ تفسير عقلي، قابل‌ تأمل‌ است. توضيح‌ اين‌ كه‌ كاربرد عقل‌ در تفسير قرآن‌ دو گونه‌ است:
    الف: كاربرد ابزاري‌ و برهاني‌ (يا عقل‌ منبع) كه‌ از استدلال‌ها و قراين‌ عقلي‌ در تفسير استفاده‌ كنيم.
    ب: كاربرد اجتهادي‌ (يا عقل‌ مصباح) كه‌ به‌ وسيله‌ عقل‌ در آيات‌ و روايات‌ تدبر كنيم‌ يا به‌ جمع‌بندي‌ آيات‌ و روايات‌ بپردازيم. همان‌ طور كه‌ ديديم‌ صاحب‌ نظران‌ تفسير و علوم‌ قرآن‌ هر دو قسم‌ را جزئي‌ از تفسير عقلي‌ دانسته‌اند. و برخي‌ هم‌ چون‌ آية‌الله‌ «مكارم» بر قسم‌ اول‌ از تفسير عقلي‌ تاكيد داشتند و برخي‌ هم‌چون‌ «عميد زنجاني» بر قسم‌ دوم‌ تاكيد داشتند. و برخي‌ نيز هم‌ چون‌ آية‌لله‌ «معرفت» به‌ هر دوقسم‌ اشاره‌ كرده‌ بودند. بنابراين، منحصر كردن‌ تفسير قرآن‌ به‌ عقل، به‌ يك‌ قسم‌ از اين‌ دو كار كرد، با ديدگاه‌ مشهور سازگار نيست‌ و از نظر اصطلاح‌ موجه‌ به‌ نظر نمي‌رسد.35
    اما به‌ هر حال، اصل‌ مطلب‌ و مرز دو قسم‌ تفسير عقلي‌ روشن‌ شد و نزاع‌ در اينجا نزاع‌ در نام‌ گذاري‌ و اصطلاح‌ است؛ يعني‌ بنابر ديدگاه‌ آية‌الله‌ «جوادي» تفسير اجتهادي‌ قسمي‌ از تفسير مأثور، و بنابر ديدگاه‌ مشهور تفسير اجتهادي‌ قسمي‌ از تفسير عقلي‌ است.
    تذكر: براساس‌ ديدگاه‌ مشهور، تفسير اجتهادي، تفسير عقلي‌ به‌ شمار آمده‌ است؛ چرا كه‌ در تفسير اجتهادي‌ از نيروي‌ فكر و عقل‌ در جمع‌ بندي‌ مطالب‌ استفاده‌ شده‌ است، اما از آن‌جا كه‌ اين‌ كاركرد عقل‌ در همه‌ روش‌هاي‌ تفسيري‌ وجود دارد پس‌ بايد بر اساس‌ اين‌ ديدگاه‌ تمام‌ روشهاي‌ تفسيري‌ را روش‌ عقلي‌ ناميد. بنابراين، با دقت‌ در مطلب‌ روشن‌ مي‌شود كه‌ اصل‌ اين‌ نام‌ گذاري‌ مخدوش‌ و اشكال‌ آيت‌ «الله‌ جوادي‌ آملي» بر مشهور وارد است.
    اما اگر بخواهيم‌ در مباحث‌ روش‌هاي‌ تفسيري‌ بر اساس‌ اصطلاح‌ مشهور حركت‌ كنيم، لازم‌ است‌ تفسير عقلي‌ را به‌ دو نوع‌ تفسير عقلي‌ اجتهادي‌ و تفسير عقلي‌ برهاني‌ تقسيم‌ كنيم:


    (**تفسير عقلي‌ روشمند قرآن‌**)


  2. #12
    <b>عضو ماندگار</b>
    محب الزهرا آواتار ها

    تاریخ عضویت : آبان 1391
    نوشته : 526      تشکر : 295
    2,468 در 627 پست تشکر شده
    دریافت : 0      آپلود : 0
    محب الزهرا آنلاین نیست.

    پیش فرض دلايل‌





    صاحب‌ نظران‌ در مورد روش‌ تفسير عقلي‌ و اجتهادي، دلايلي‌ در مخالفت‌ و دلايلي‌ بر موافقت‌ آورده‌اند. البته‌ در بيان‌ اين‌ استدلال‌ها، دو گونه‌ تفسير عقلي‌ - كاربرد برهاني‌ عقل‌ و كاربرد اجتهادي‌ - از هم‌ جدا نشده‌ است؛ بلكه‌ دلايلي‌ كه‌ به‌ صورت‌ كلي‌ بيان‌ شده، اكثراً‌ ناظر به‌ جواز تفسير اجتهادياست؛ يعني‌ جايز بودن‌ كاربرد عقل‌ در فهم‌ آيات‌ و استنباط‌ از آن‌ها و قابل‌ فهم‌ بودن‌ آيات‌ قرآن‌ را اثبات‌ كرده‌اند.

    اينك‌ ما به‌ اختصار مهم‌ ترين‌ اين‌ دلايل‌ را بيان‌ و بررسي‌ مي‌كنيم.


    (**تفسير عقلي‌ روشمند قرآن‌**)


  3. #13
    <b>عضو ماندگار</b>
    محب الزهرا آواتار ها

    تاریخ عضویت : آبان 1391
    نوشته : 526      تشکر : 295
    2,468 در 627 پست تشکر شده
    دریافت : 0      آپلود : 0
    محب الزهرا آنلاین نیست.

    پیش فرض الف: دلايل‌ موافقان‌ تفسير عقلي‌ و اجتهادي‌





    1. قرآن: قرآن‌ كريم‌ به‌ طور مكرر مردم‌ را به‌ تعقل‌ و تدبر در آيات‌ خويش‌ فرا مي‌خواند.36

    بلكه‌ كساني‌ را كه‌ در قرآن‌ تدبر نمي‌كنند، سرزنش‌ مي‌كند.37
    اگر عقل‌ از نظر خدا و قرآن‌ اعتبار نداشت‌ اين‌ همه‌ دعوت‌ به‌ تفكر و تعقل‌ بي‌معنا و بي‌فايده‌ بود.
    و نتيجه‌ تدبر و تفكر در آيات‌ نيز چيزي‌ جز تفسير عقلي‌ و اجتهادي‌ نخواهد بود.38
    2. روايات: در احاديث، جايگاه‌ ويژه‌اي‌ براي‌ عقل‌ در نظر گرفته‌ شده‌ و مورد تكريم‌ قرار گرفته‌ است؛ بطوري‌ كه‌ عقل‌ به‌ عنوان‌ حجت‌ باطني‌ معرفي‌ شده‌ است.
    از امام‌ كاظم(ع) حكايت‌ شده‌ كه‌ فرمودند: «يا هشام‌ ان‌ لله‌ علي‌ الناس‌ حجتين‌ حجة‌ ظاهره‌ و حجة‌ باطنة‌ فاما الظاهره‌ فالرسل‌ و الانبيأ و الائمة‌ و اما الباطنة‌ فالعقول»39
    اي‌ هشام، خدا بر مردم‌ دو حجت‌ قرار داده‌ است: يكي‌ حجت‌ ظاهر و ديگري‌ حجت‌ باطن؛ اما حجت‌ ظاهر رسولان‌ و پيامبران‌ و امامان‌ هستند و حجت‌ باطن‌ عقل‌ها.
    اگر عقل‌ حجت‌ باطني‌ انسان‌ است‌ پس‌ اگر چيزي‌ را درك‌ كرد و به‌ طور قطعي‌ حكمي‌ نمود، براي‌ انسان‌ها حجت‌ و لازم‌ است‌ طبق‌ آن‌ عمل‌ شود. و گرنه‌ حجيت‌ آن‌ بي‌معنا مي‌شود.
    تذكر: البته‌ كاربرد حجيت‌ عقل‌ در دو بُعد است:
    اول‌ اين‌ كه، عقل‌ انسان‌ به‌ صورت‌ نيروي‌ ادراك‌ و تعقل‌ عمل‌ كند و مصالح‌ و مفاسد و تكاليف‌ را بشناسد و چراغ‌ راه‌ انسان‌ شود. اين‌ همان‌ چيزي‌ است‌ كه‌ پس‌ از بلوغ‌ معيار تكليف‌ افراد است.
    و كاركرد عالي‌ اين‌ عقل‌ همان‌ جمع‌بندي‌ دلايل‌ و اجتهاد و استنباط‌ است.
    دوم‌ اين‌ كه، عقل‌ انسان‌ احكامي‌ قطعي‌ صادر كند و به‌ اصطلاح‌ عقل‌ برهاني‌ شود، كه‌ اين‌ احكام، احكام‌ الهي‌ را ظاهر مي‌كند و در اين‌ صورت‌ كه‌ عقل‌ منبع‌ است. البته‌ منبعي‌ در طول‌ منابع‌ كتاب‌ و سنت‌ و كاشف‌ از آن‌ها، كه‌ انسان‌ را از وحي‌ بي‌نياز نمي‌سازد.
    3. سيره: همان‌ طور كه‌ در تاريخچه‌ بيان‌ كرديم، برخي‌ صاحب‌ نظران‌ روش‌ تفسير عقلي‌ را به‌ پيامبر (ص) و اصحاب‌ او نسبت‌ مي‌دهند و نمونه‌هايي‌ از اين‌ روش‌ تفسيري‌ را در سخنان‌ ائمه‌ (ع) ملاحظه‌ كرديم. و فعل‌ و كلام‌ معصوم‌ حداقل‌ دلالت‌ بر جواز دارد.
    علاوه‌ بر آن، سيره‌ هميشگي‌ مفسران‌ بزرگ‌ اسلام‌ هم‌ چون‌ شيخ‌ طوسي‌ در «تبيان» و شيخ‌ طبرسي‌ در «مجمع‌ البيان» و ... آن‌ بوده‌ كه‌ از روش‌ عقلي‌ و اجتهادي‌ در تفسير استفاده‌ مي‌كرده‌اند.
    اين‌ سيره‌ كه‌ ريشه‌ در زمان‌ معصومان‌ (ع) داشته‌ است‌ و منعي‌ از آن‌ صورت‌ نگرفته، دليل‌ جواز تفسير عقلي‌ و اجتهادي، بلكه‌ مطلوب‌ بودن‌ آن‌ است.
    استاد عميد زنجاني‌ در مورد سيره‌ علماي‌ اسلام‌ در تفسير اجتهادي‌ و عقلي‌ مي‌نويسند:
    «حتي‌ دانشمندان‌ اسلامي، اعم‌ از عامه‌ و خاصه، همواره‌ در مسائل‌ و مطالب‌ مورد نياز، به‌ قرآن‌ مراجعه‌ مي‌نمودند و از آيات‌ براي‌ حل‌ مشكلات‌ و معضلات‌ و مطالب‌ اعتقادي، علمي، عملي، اخلاقي‌ و تاريخي‌ استفاده‌ مي‌كردند. حتي‌ كساني‌ كه‌ خود، تفسير اجتهادي‌ را تجويز نمي‌كردند، دانسته‌ يا ندانسته، به‌ آيات‌ قرآن‌ تمسك‌ نموده، از آن‌ها براي‌ رد‌ نظريه‌ مزبور استعانت‌ مي‌جستند».40
    4. بناي‌ عقلأ: روش‌ و بناي‌ عقلا بر روش‌ تفسير اجتهادي‌ استوار شده‌ كه‌ در مورد هر كلامي‌ به‌ ظاهر گفتار گوينده‌ توجه‌ نموده، مقاصد و معاني‌ كلام‌ وي‌ را از طريق‌ قواعد ادبي‌ و دلالت‌ لفظي‌ و قراين‌ موجود به‌ دست‌ مي‌آورند و شارع‌ اسلام‌ نيز از اين‌ روش‌ عقلايي‌ منع‌ نكرده‌ و روش‌ جديدي‌ اختراع‌ و ابلاغ‌ نكرده‌ است.41
    5. روايات‌ تفسيري‌ به‌ اندازه‌ همه‌ آيات‌ قرآن‌ نيست‌ و تفسير همه‌ آيات‌ را بيان‌ نمي‌كند: علاوه‌ بر آن‌ كه‌ بسياري‌ از روايات‌ تفسيري‌ ضعيف‌ و غير معتبر مي‌نمايد، اگر تفسير قرآن‌ منحصر به‌ منقولات‌ شود، بسياري‌ از آيات‌ تعطيل‌ مي‌شود؛ در حالي‌ كه‌ خدا اين‌ كتاب‌ را براي‌ راه‌ نمايي‌ بشر به‌ زبان‌ عربي‌ روشن‌ فرستاده‌ است‌ تا مسلمانان‌ در آن‌ دقت‌ و تدبر كنند و وظايف‌ خود را در يابند و به‌ آن‌ها عمل‌ كنند و به‌ سعادت‌ برسند. و تعطيل‌ آيات‌ با اين‌ هدف‌ و فلسفه‌ ناسازگار و مستلزم‌ نفي‌ تكليف‌ و انكار جنبه‌ جاوداني‌ بودن‌ قرآن‌ است.
    پس‌ راهي‌ جز تفكر و اجتهاد در اين‌ گونه‌ آيات‌ نيست.42
    البته‌ آياتي‌ نيز كه‌ روايات‌ در مورد آن‌ها آمده‌ است‌ به‌ تفكر، جمع‌ بندي، اجتهاد و استنباط‌ نياز دارد.
    و بسياري‌ از مطالب‌ قرآن‌ نيز به‌ صورت‌ كلي‌ بيان‌ شده‌ و فهم‌ آن‌ها نيازمند تفكر، و تطبيق‌ آن‌ها بر مصاديق‌ و موارد، نيازمند اجتهاد است‌ (اجتهاد به‌ معنايي‌ كه‌ در اول‌ اين‌ مبحث‌ بيان‌ كرديم).
    6. بسياري‌ از آيات‌ قرآن‌ مشكل‌ است‌ مثل‌ آيات‌ مربوط‌ به‌ عرش، كرسي، يدالله، سميع‌ و بصير بودن‌ خدا و آيه: «لو كان‌ فيهما آلهة‌ الا‌ الله‌ لفسدتا و...» كه‌ فهم‌ اين‌ها بدون‌ دقت‌هاي‌ عقلي‌ يا بدون‌ توجه‌ به‌ قراين‌ و برهان‌هاي‌ عقلي، انسان‌ را به‌ انحراف‌ در فهم‌ مي‌كشاند و به‌ تجسيم‌ و تشبيه‌ منتهي‌ مي‌شود؛ در حالي‌ كه‌ خدا از اين‌ امور منزه‌ است.


    (**تفسير عقلي‌ روشمند قرآن‌**)


  4. #14
    <b>عضو ماندگار</b>
    محب الزهرا آواتار ها

    تاریخ عضویت : آبان 1391
    نوشته : 526      تشکر : 295
    2,468 در 627 پست تشکر شده
    دریافت : 0      آپلود : 0
    محب الزهرا آنلاین نیست.

    پیش فرض بررسي‌ دلايل‌ موافقان:






    مجموع‌ دلايلي‌ كه‌ موافقان‌ روش‌ تفسير عقلي‌ و اجتهادي‌ آورده‌اند، في‌ الجمله‌ اثبات‌ مي‌كند كه‌ عقل‌ حجت‌ است‌ و برهان‌هاي‌ عقلي‌ در تفسير قرآن‌ قابل‌ استناد است؛ همانطور كه‌ اجتهاد عقلي‌ نيز در تفسير لازم‌ است.

    به‌ عبارت‌ ديگر، استفاده‌ از برهان‌هاي‌ عقلي‌ و اجتهاد در تفسير به‌ معناي‌ بي‌نيازي‌ از روش‌هاي‌ ديگر تفسير قرآن‌ نيست. و ما را از مراجعه‌ به‌ آيات‌ ديگر قرآن‌ و روايات‌ معتبر بي‌نياز نمي‌سازد، بلكه‌ تفسيري‌ اجتهادي‌ صحيح‌ به‌ تفسير مي‌گويند كه‌ مفسر پس‌ از مراجعه‌ به‌ قراين‌ نقلي‌ و عقلي‌ به‌ جمع‌ بندي‌ و استنباط‌ در تفسير آيه‌ بپردازد

    (**تفسير عقلي‌ روشمند قرآن‌**)


  5. #15
    <b>عضو ماندگار</b>
    محب الزهرا آواتار ها

    تاریخ عضویت : آبان 1391
    نوشته : 526      تشکر : 295
    2,468 در 627 پست تشکر شده
    دریافت : 0      آپلود : 0
    محب الزهرا آنلاین نیست.

    پیش فرض ب: دلايل‌ مخالفان‌ تفسير عقلي‌ و اجتهادي‌






    1.در روايت‌ از امام‌ علي‌ بن‌ الحسين(ع) حكايت‌ شده‌ كه: «ان‌ دين‌ الله‌ لايصاب‌ بالعقول». براستي‌ كه‌ دين‌ خدا از راه‌ عقل‌ به‌ دست‌ نمي‌آيد.43

    «عن‌ النبي‌ (ص) و عن‌ الائمه‌ القائمين‌ مقامه‌ (ع): ان‌ تفسير القرآن‌ لايجوز الا‌ بالاثر الصحيح‌ و النص‌ الصريح.»44
    از پيامبر (ص) و ائمه‌ (ع) حكايت‌ شده‌ كه‌ : تفسير قرآن‌ جايز نيست‌ مگر به‌ وسيله‌ روايت‌ صحيح‌ و نص‌ صريح.
    بنابر اين‌ روايت، تنها راه‌ رسيدن‌ به‌ مراد خدا و احكام‌ الهي‌ در دين، راه‌ نقل‌ است. و قرآن‌ نيز جزيي‌ از دين‌ است، پس‌ روش‌ تفسير عقلي‌ و اجتهادي‌ راه‌ به‌ جايي‌ نمي‌ برد.
    2. محمد امين‌ استر آبادي‌ كه‌ از سران‌ اخباري‌ها است‌ مي‌نويسد:
    «و انه‌ اقول‌ لاكتفأ هذه‌ الجماعة‌ بمجرد العقل‌ في‌ كثير من‌ المواضع‌ خالفوا الروايات‌ المتواترة‌ عن‌ العترة‌ الطاهرة‌ (ع) في‌ كثير من‌ المباحث‌ الكلامية‌ و الاصولية»45
    من‌ مي‌گويم‌ : چون‌ اين‌ جماعت‌ (اصوليون) در بسياري‌ جاها به‌ صرف‌ عقل‌ اكتفا كرده‌اند در بسياري‌ از مباحث‌ كلامي‌ و اصولي‌ با روايات‌ متواتر اهل‌ بيت(ع) به‌ مخالفت‌ بر خاسته‌اند.
    هر چند كه‌ سخن‌ ايشان‌ در برابر اصولي‌ها است‌ اما روش‌ تفسير عقلي‌ - حداقل‌ در آيات‌ الاحكام‌ - را هم‌ شامل‌ مي‌شود.
    3. سيد نعمت‌ الله‌ جزايري‌ يكي‌ ديگر از پيش‌گامان‌ اخباري‌گري‌ مي‌نويسد:
    «اقول: اما قولهم‌ بنفي‌ حجية‌ دليل‌ العقل‌ باقسامه‌ فهو حق‌ لان‌ الشارع‌ سد باب‌ العقل‌ و منعه‌ من‌ الدخول‌ في‌ الاحكام‌ الالهية.»46
    به‌ نظر من‌ ديدگاه‌ كساني‌ كه‌ دليل‌ عقل‌ را با تمام‌ اقسام‌ آن‌ حجت‌ نمي‌دانند، حق‌ است‌ چون‌ شارع‌ باب‌ عقل‌ را بسته‌ و آن‌ را از ورود به‌ احكام‌ الهي‌ منع‌ كرده‌ است.»
    4. شيخ‌ حر‌ عاملي‌ كه‌ از اخباري‌هاي‌ بشمار مي‌ايد مي‌نويسد:
    «ان‌ الضرورة‌ قاضية‌ بان‌ مجرد العقل‌ لايستقل‌ بتفصيل‌ مراد الله‌ من‌ العباد و لو كان‌ كافياً‌ ما احتاج‌ الناس‌ الي‌ نبي‌ و لا امام‌ و لا اختلف‌ الشرايع‌ و الاديان؛47 روشن‌ است‌ كه‌ صرف‌ عقل‌ نمي‌تواند مستقلاً‌ مراد خدا را به‌ دست‌ آورد و روشن‌ سازد و اگرعقل‌ (به‌ تنهايي) كافي‌ بود، مردم‌ به‌ پيامبر و امام‌ نيازي‌ نداشتند و اختلاف‌ در شرايع‌ و اديان‌ وجود نمي‌داشت.»
    5. به‌ اشاعره‌ نسبت‌ داده‌اند كه‌ اينان‌ معتقدند:
    منشأ هر تكليفي‌ حكم‌ شارع‌ است‌ نه‌ عقل، و بر ادراكان‌ عقلي‌ تكيه‌ نمي‌شود؛ آن‌ گونه‌ كه‌ بر حكم‌ شارع‌ تأكيد مي‌شود.48
    6. روايات‌ ممنوعيت‌ تفسير به‌ رأي، در حقيقت‌ تفسير اجتهادي‌ را منع‌ مي‌كند.
    استاد عميد زنجاني‌ در مورد روش‌ تفسير اجتهادي‌ و عقلي‌ مي‌نويسند:
    «تنها منعي‌ كه‌ در روايات‌ در زمينه‌ استفاده‌ از اين‌ روش‌ عملي‌ و شايع‌ ديده‌ مي‌شود، عبارت‌ از همان‌ تصريحات‌ أكيدي‌ است‌ كه‌ در مورد نهي‌ از «تفسير به‌ رأي» وارد شده‌ است.»49


    (**تفسير عقلي‌ روشمند قرآن‌**)


  6. #16
    <b>عضو ماندگار</b>
    محب الزهرا آواتار ها

    تاریخ عضویت : آبان 1391
    نوشته : 526      تشکر : 295
    2,468 در 627 پست تشکر شده
    دریافت : 0      آپلود : 0
    محب الزهرا آنلاین نیست.

    پیش فرض بررسي‌ دلايل‌ مخالفان:






    1.در مورد دليل‌ اول‌ چند نكته‌ قابل‌ دقت‌ است:

    اول: اين‌ كه‌ اين‌ گونه‌ احاديث‌ در مقابل‌ مخالفان‌ اهل‌ بيت‌ و كساني‌ صادر شده‌ است‌ كه‌ به‌ قراين‌ نقلي‌ و سخنان‌ معصومان‌ (ع) توجه‌ نمي‌كردند و تفسير به‌ رأي‌ مي‌نمودند و صلاحيت‌ و شرايط‌ اجتهاد را نداشتند، همانطور كه‌ در حديث‌ اول‌ عقول‌ ناقصه‌ و آرأ فاسده‌ و قياس‌ در كنار هم‌ آمده‌ است. و برخي‌ بزرگان‌ نيز بدين‌ مطلب‌ اشاره‌ كرده‌اند.50
    دوم: آن‌ كه‌ منظور از عدم‌ كاربرد عقل‌ در اين‌ گونه‌ احاديث‌ آن‌ نيست‌ كه‌ انسان‌ از نيروي‌ فكر و اجتهاد در دين‌ (و قرآن) استفاده‌ نكند بلكه‌ منظور آن‌ است‌ كه‌ دين‌ خدا را بر اساس‌ ديدگاه‌هاي‌ شخصي‌ و رأي‌ خود تفسير و بيان‌ نكند.يا اين‌ كه‌ عقل‌ مناط‌ و فلسفه‌ احكام‌ را درك‌ نمي‌كند.51 و گرنه‌ همان‌ طور كه‌ گذشت‌ عقل‌ حجت‌ باطني‌ است‌ و برهان‌هاي‌ آن‌ در دين‌ اعتبار دارد و معيار تكليف‌ انسان‌ و عقاب‌ و ثواب، عقل‌ به‌ حساب‌ مي‌آيد.
    سوم: اين‌ كه‌ روايت‌ صافي‌ مرسل‌ است‌ و از نظر سندي‌ اعتبار ندارد.
    چهارم: اين‌ كه‌ اگر ظاهر اين‌ احاديث‌ را اخذ كنيم‌ با احاديثي‌ كه‌ ما را به‌ قرآن‌ ارجاع‌ مي‌دهد و دعوت‌ به‌ تفكر و تدبر در آن‌ مي‌كند، متنافي‌ مي‌شود. همان‌ طور كه‌ «فيض‌ كاشاني» بعد از نقل‌ اين‌ احاديث‌ به‌ اين‌ نكته‌ دقت‌ كرده‌اند.52
    2. در پاسخ‌ «امين‌ استر آبادي» بايد گفت: استفاده‌ از عقل‌ به‌ معناي‌ نفي‌ روايات، صحيح‌ و معتبر نيست. و اگر كساني‌ در اين‌ مورد به‌ خطا رفته‌اند و به‌ بهانه‌ عقل‌ گرايي‌ با روايات‌ متواتر اهل‌ بيت‌ (ص) مخالفت‌ كرده‌اند، اين‌ مطلب‌ بايد دليل‌ بر بيراهه‌ رفتن‌ آن‌ افراد دانست‌ نه‌ دليل‌ محكوميت‌ عقل‌ و روش‌ تفسير عقلي‌ و كاربرد عقل‌ در دين.
    3. در پاسخ‌ «سيد نعمت‌الله‌ جزائري» بايد بگوييم‌ كه: ما در مبحث‌ دلايل‌ موافقان‌ تفسير عقلي‌ اثبات‌ كرديم‌ كه‌ عقل‌ حجت‌ باطني‌ است‌ و در مورد رواياتي‌ كه‌ كاربرد عقل‌ را ممنوع‌ مي‌كند در شماره‌ 1 مطالب‌ كافي‌ بيان‌ كرديم.

    4. مطلبي‌ كه‌ «شيخ‌ حر عاملي» بيان‌ كرده‌اند به‌ يك‌ معنا مورد قبول‌ ما است؛ يعني‌ ما هم‌ در مبحث‌ دلايل‌ موافقان‌ تفسير عقلي‌ به‌ اين‌ نتيجه‌ رسيديم‌ كه‌ عقل‌ از احكام‌ شرعي‌ پرده‌ بر مي‌دارد؛ ولي‌ اين‌ مطلب‌ به‌ صورت‌ موجبه‌ كليه‌ اثبات‌ نشد كه‌ عقل‌ بتواند همه‌ جزئيات‌ احكام‌ و مراتب‌ و بطون‌ قرآن‌ را كشف‌ كند.
    بنابراين، انسان‌ از وحي‌ و نقل‌ بي‌نياز نمي‌شود.
    اما اگر مقصود «شيخ» آن‌ باشد كه‌ عقل‌ اصلاً‌ نمي‌تواند مقصود خدا را كشف‌ كند و احكام‌ عقلي‌ حجت‌ نيست، اين‌ مطلب‌ مورد قبول‌ مانيست؛ چون‌ به‌ وسيله‌ دلايل‌ موافقان‌ تفسير عقلي‌ مردود مي‌شود.
    5. در پاسخ‌ «اشاعره» بايد گفت‌ كه: عقل‌ كاشف‌ حكم‌ شرع‌ است؛ يعني‌ عقل‌ انسان‌ حكم‌ مخالف‌ شرع‌ صادر نمي‌كند بلكه‌ در باب‌ ملازمات‌ در «اصول‌ الفقه» بيان‌ شد كه: «كلما حكم‌ به‌ العقل‌ حكم‌ به‌ الشرع.»53 براي‌ مثال، اگر عقل‌ ملاك‌ قطعي‌ چيزي‌ را آشكار ساخت‌ و حكم‌ قطعي‌ صادر كرد از راه‌ ملازمه، متوجه‌ مي‌شويم‌ كه‌ نظر شارع‌ نيز همين‌ است‌ پس‌ منشأ هر تكليفي‌ را بايد شارع‌ دانست، اما ادراكات‌ قطعي‌ عقل‌ نيز معتبر است.
    جمع‌بندي‌ و نتيجه‌گيري: از مجموع‌ دلايل‌ موافقان‌ و مخالفان‌ تفسير عقلي‌ و اجتهادي‌ متوجه‌ شديم‌ كه‌ تفسير عقلي‌ و اجتهادي‌ - در هر دو قسم‌ آن‌ - جايز بلكه‌ مطلوب‌ و دلايل‌ مخالفان‌ مخدوش‌ است.
    و اين‌ مطلب‌ بدان‌ معنا نيست‌ كه‌ تفسير عقلي‌ و اجتهادي‌ قرآن‌ ما را از قراين‌ نقلي‌ - و روايات‌ تفسيري‌ پيامبر (ص) و اهل‌بيت(ع) - بي‌نياز مي‌سازد.
    گونه‌ هاي‌ تفسير عقلي: با دقت‌ در روش‌ تفسير عقلي‌ و اجتهادي‌ و با بررسي‌ ديدگاه‌هاي‌ صاحب‌ نظران‌ مي‌توان‌ اقسام‌ و گونه‌هاي‌ مختلفي‌ را در تفسير عقلي‌ و اجتهادي‌ يافت، كه‌ اينك‌ مهم‌ترين‌ آن‌ گونه‌ها و مثال‌هاي‌ مناسب‌ هر كدام‌ را بيان‌ مي‌كنيم:

    اولين‌ تقسيم: همان‌ طور كه‌ در مباحث‌ قبل‌ بيان‌ شد، تفسير عقلي‌ به‌ دو معناي‌ تفسير اجتهادي‌ و تفسير قرآن‌ به‌ وسيله‌ برهان‌هاي‌ عقلي‌ به‌ كار مي‌رود.

    (**تفسير عقلي‌ روشمند قرآن‌**)


  7. #17
    <b>عضو ماندگار</b>
    محب الزهرا آواتار ها

    تاریخ عضویت : آبان 1391
    نوشته : 526      تشکر : 295
    2,468 در 627 پست تشکر شده
    دریافت : 0      آپلود : 0
    محب الزهرا آنلاین نیست.

    پیش فرض 1. تفسير اجتهادي:





    همان‌ طور كه‌ گذشت‌ برخي‌ از انديشه‌ ورزان، تفسير عقلي‌ را به‌ معناي‌ تفسير اجتهادي‌ گرفته‌اند كه‌ عبارت‌ است‌ از به‌ كار بردن‌ نيروي‌ عقل‌ در جمع‌ بندي‌ آيات‌ و روايات‌ و مطالب‌ تفسيري‌ و استنباط‌ خردمندانه‌ مفسر از آن‌ها.

    اين‌ نوع‌ تفسير عقلي‌ در برابر تفسير نقلي‌ است.
    اجتهاد خردمندانه‌ در چند جاكابرد بيش‌ تري‌ دارد:
    الف: در جمع‌ بين‌ آيات، يعني‌ در تفسير قرآن‌ به‌ قرآن؛
    ب: در جمع‌ بين‌ روايات‌ و رفع‌ تعارض‌ آن‌ها در تفسير روايي؛
    ج: در جمع‌ بندي‌ اقوال‌ مفسران‌ و نتيجه‌ گيري‌ از آن‌ها؛
    د: در جمع‌ بين‌ آيات‌ و روايات‌ مربوط‌ به‌ آيات‌ الاحكام‌ و اجتهاد و استنباط‌ احكام‌ شرعي‌ از آن‌ها و از اين‌ رو است‌ كه‌ ما معتقديم‌ هر مفسري‌ بايد در علم‌ فقه‌ مجتهد باشد تا بتواند كه‌ در برخورد با آيات‌ الاحكام‌ - كه‌ آن‌ها را بيش‌ از پانصد آيه‌ دانسته‌اند - بتواند نظر تفسيري‌ نهايي‌ خود را بيان‌ كند.
    ه': فهم‌ و تفسير آياتي‌ كه‌ در ذيل‌ آن‌ روايتي‌ حكايت‌ نشده‌ است؛
    و: فهم‌ مقاصد آيات‌ قرآن‌ و سوره‌ها؛
    ز: فهم‌ درس‌ها و پيام‌هاي‌ عبرت‌ آموز قصه‌هاي‌ قرآني‌ وپاك‌ كردن‌ آن‌ها از زمان‌ و مكان‌ و تطبيق‌ قواعد و پيام‌هاي‌ آن‌ بر زندگي‌ امروز بشر، به‌ منظور روشن‌ ساختن‌ راه‌ صحيح‌ زندگي.
    براي‌ مثال‌ وقتي‌ قرآن‌ داستان‌ زندگي‌ «يوسف» را بيان‌ مي‌كند، به‌ جوانان‌ پيام‌ مي‌ دهد كه‌ مراقب‌ حيله‌ها باشيد كه‌ شما را به‌ بهانه‌ بازي‌ نبرند.54 و مواظب‌ باشيد كه‌ اگر در شرايط‌ سخت‌ ومورد يورش‌ شهوت‌ قرار گرفتيد. هم‌ چون‌ «يوسف» مقاومت‌ كنيد تا سعادت‌مند و پيروز شويد. و...
    ح: فهم‌ ابعاد اعجاز قرآن‌ (اعجاز بلاغي، علمي‌ و...)
    2. استفاده‌ از عقل‌ برهاني‌ در تفسير: گفته‌ شد كه‌ شماري‌ از كارشناسان‌ تفسير، تفسير عقلي‌ را به‌ معناي‌ استفاده‌ از عقل‌ برهاني‌ و قراين‌ عقلي‌ مي‌دانند. در اين‌ صورت، عقل‌ منبع‌ هست‌ و احكام‌ شرعي‌ و حقايق‌ كتاب‌ الهي‌ را كشف‌ مي‌كند.
    اين‌ گونه‌ روش‌ تفسيري‌ در دو صورت‌ كار برد بيش‌تري‌ دارد:
    الف: گاهي‌ در اين‌ نوع‌ از تفسير عقلي، دلايل‌ و برهان‌هاي‌ قطعي‌ عقلي‌ قرينه‌اي‌ براي‌ تفسير آيات‌ قرار مي‌گيرد. و هر گاه‌ ظاهر آيه‌اي‌ با برهان‌ عقلي‌ سازگار نبود، آن‌ برهان‌ قرينه‌اي‌ مي‌شود تا دست‌ از ظاهر آيه‌ برداريم‌ و آن‌ را تأويل‌ كنيم.
    براي‌ مثال، در تفسير آيه: «يدالله‌ فوق‌ ايديهم» (فتح/ 10) گذشت‌ و بيان‌ شد عقل‌ انسان‌ حكم‌ مي‌كند خدا جسم‌ نيست‌ و دستي‌ مثل‌ دست‌ انسان‌ ندارد؛ وگرنه‌ محدوديت‌ و فناپذيري‌ در ذات‌ او راه‌ مي‌يابد؛ بنابر اين، مقصود از دست‌ همان‌ قدرت‌ خدا است.
    همين‌ برهان‌ و تأويل‌ در آيات‌ مربوط‌ به‌ سميع‌ و بصير بودن‌ خدا و نيز در تعبيراتي‌ همانند «جأ ربك» (فجر/ 22) مي‌آيد.
    ب: گاهي‌ عقل‌ برهاني‌ و برهان‌هاي‌ عقلي‌ براي‌ فهم‌ بهتر آيات‌ مربوط‌ به‌ برهان‌ خداشناسي‌ قرآن‌ مورد استفاده‌ قرار مي‌گيرد.
    براي‌ مثال، دربارة‌ برهان‌ نظم‌ كه‌ در آيات‌ زيادي‌ از قرآن‌ به‌ نمونه‌ها و مصاديق‌ آن‌ اشاره‌ شده55 و نيز در مورد آيه: «لو كان‌ فيهما آلهة‌ الا‌ الله‌ لفسدنا» (انبيأ/22) و اين‌ كه‌ آيا برهان‌ تمانع‌ را مي‌گويد يا برهان‌ ديگر.
    دومين‌ تقسيم: برخي‌از صاحب‌ نظران، تفسير عقلي‌ اجتهادي‌ را به‌ سه‌ دسته‌ تقسيم‌ كرده‌اند:

    1. تفسير عقلي‌ اجتهادي‌ تفريطي، يعني‌ جمود بر استدلال‌هاي‌ كلامي‌ در تفسير قرآن؛
    2. تفسير عقلي‌ اجتهادي‌ افراطي، يعني‌ تفسير عقلي‌ قرآن‌ كه‌ تأويل‌هاي‌ بعيدي‌ در آن‌ به‌ كار برده‌ شود؛
    3. تفسير عقلي‌ اجتهادي‌ معتدل‌ - تفسيري‌ واسطه‌ بين‌ افراط‌ و تفريط‌ - كه‌ روش‌ درستي‌ به‌ حساب‌ مي‌آيد.
    در اين‌ روش، اصولي‌ به‌ كار مي‌رود و بر تفسير قرآن‌ به‌ قرآن‌ تكيه‌ مي‌شود و متشابهات‌ به‌ محكمات‌ و به‌ سنت‌ صحيح‌ ارجاع‌ داده‌ مي‌ شود. تا احكام‌ الهي‌ استنباط‌ شود. و هنگامي‌ كه‌ اشكال‌ پيدا مي‌شود.برخي‌ آيات‌ متشابه‌ تأويل‌ مي‌شود56 و...
    تذكر: در اين‌ شيوه، به‌ يك‌ مطلب‌ اساسي‌ - افراط‌ در عقل‌ گرايي‌ - در برخي‌ تفاسير اشاره‌ شده‌ است؛ يعني‌ گاهي‌ برخي‌ مفسران‌ از حد اعتدال‌ خارج‌ شده‌اند و آيات‌ قرآن‌ را بر اساس‌ دلايل‌ غير قطعي‌ تأويل‌ كرده‌اند. و دست‌ از ظهور آيات‌ برداشته‌اند. اين‌ مطلب‌ به‌ ويژه‌ در مورد آياتي‌ كه‌ مطالب‌ غيبي‌ و غير محسوس‌ و معجزات‌ را بيان‌ مي‌كند، بيش‌تر اتفاق‌ افتاده‌ و گاهي‌ به‌ تفسير به‌ رأي‌ منتهي‌ شده‌ است.
    اينك‌ به‌ نمونه‌هايي‌ در اين‌ زمينه‌ توجه‌ كنيد:
    «رشيد رضا» در تفسير خود در مورد داستان‌ گاو بني‌ اسرائيل‌ و دستور كشتن‌ يك‌ گاو و زدن‌ قسمتي‌ از آن‌ به‌ بدن‌ مقتول‌ و زنده‌ شدن‌ آن‌ مرده‌ و مشخص‌ شدن‌ قاتل‌ او،57 مي‌گويد: مقصود از احيا در اين‌ آيه‌ معناي‌ مجازي‌ آن‌ است‌ كه‌ گفته‌اند معناي‌ زنده‌ گردانيدن‌ مردگان‌ حفظ‌ خون‌ آنهاست.58
    و نيز ايشان‌ در مورد معجزات‌ حضرت‌ عيسي‌ (ع)در زنده‌ كردن‌ مردگان‌ و خلق‌ پرنده،59 امكان‌ اين‌ معجزات‌ را مي‌پذيرد اما وقوع‌ آنها را منكر مي‌شود.60
    در حالي‌ كه‌ ظاهر آيات‌ سوره‌ بقره‌ حكايت‌ از زنده‌ شدن‌ واقعي‌ مقتول‌ بني‌اسرائيل‌ دارد.
    و دليلي‌ براي‌ حمل‌ آن‌ بر معناي‌ مجازي‌ نداريم‌ و نيز از ظاهر آيات‌ سوره‌ آل‌ عمران‌ بر مي‌آيد كه‌ حضرت‌ عيسي‌ (ع) اين‌ معجزات‌ را انجام‌ مي‌دهد.
    البته‌ معجزات‌ خرق‌ عادت‌ است‌ و در نظر ابتدايي‌ عقل‌ بعيد به‌ نظر مي‌رسد؛ ولي‌ خلاف‌ عقل‌ و محال‌ نيست.
    و از همين‌ باب‌ است‌ كه‌ گفتند: ملايكه‌ و جن‌ دليل‌ عقلي‌ ندارند61 و «جن» را به‌ معناي‌ ميكروب‌ دانستند كه‌ به‌ طور نامحسوس‌ در بدن‌ انسان‌ اثر مي‌كند.62
    سومين‌ تقسيم: «شيخ‌ خالد عبدالرحن‌ العك»براي‌ بيان‌ روش‌ اجتهاد عقلي‌ در تفسير، آن‌ را شامل‌ انواع‌ بيانات‌ زير مي‌داند. به‌ عبارت‌ ديگر، تفسير اجتهادي‌ عقلي‌ در عمل‌ مفسر ظاهر مي‌شود كه‌ به‌ موضوعات‌ زير تقسيم‌ مي‌شود:
    1. كشف‌ و اظهار معاني‌ معقولي‌ كه‌ نصوص‌ قرآني، آن‌ را در بر دارد؛
    2. استنباط‌ اسرار قرآني‌ بر اساس‌ طاقت‌ بشري؛
    3. استخراج‌ مقاصد آيات‌ قرآن‌ و توجيهات‌ آن‌ها؛
    4.باز خواني‌ عبرت‌ در قصه‌هاي‌ قرآني‌ و روشن‌ كردن‌ موعظه‌هاي‌ آن؛
    5. آشكار كردن‌ عظمت‌ قرآن‌ در بلاغت‌ آن‌ كه‌ معجزه‌ است.
    و در پايان، نتيجه‌ مي‌گيرند كه‌ روش‌ اجتهاد عقلي‌ در تفسير قرآن‌ كريم‌ شامل‌ انواع‌ روشن‌گري‌ و كشف‌ و بيان‌ آيات‌ قرآني‌ مي‌شود.63
    تذكر: ايشان‌ تفسير عقلي‌ را به‌ معناي‌ تفسير اجتهادي‌ گرفته‌ است‌ و كار كردهاي‌ عقل‌ و كار بردهاي‌ قوه‌ تعقل‌ را در تفسير قرآن‌ بر شمرده‌ است.

    (**تفسير عقلي‌ روشمند قرآن‌**)

  8. تشكرها 5

    مانیل (16-12-1391), مدير محتوايي (19-12-1391), مدير اجرايي (15-12-1391), یاس بهشتی (15-12-1391), شهاب منتظر*غلام علی اصغر(ع) (15-12-1391)

  9. #18
    <b>عضو ماندگار</b>
    محب الزهرا آواتار ها

    تاریخ عضویت : آبان 1391
    نوشته : 526      تشکر : 295
    2,468 در 627 پست تشکر شده
    دریافت : 0      آپلود : 0
    محب الزهرا آنلاین نیست.

    پیش فرض بررسي‌ تعارض‌ عقل‌ و نقل‌






    بحث‌ ناسازگاري‌ عقل‌ و دين‌ يكي‌ از مباحث‌ كلام‌ جديد است‌ و بررسي‌ كامل‌ ابعاد آن‌ از حوصله‌ و موضوع‌ نوشتار ما خارج‌ است.64 از اين‌ رو، در اين‌جا و در حد نياز به‌ اين‌ مبحث‌ اشاره‌مي‌كنيم.

    تعارض‌ عقل‌ و نقل‌ كه‌ زير مجموعه‌ بحث‌ تعارض‌ عقل‌ و دين‌ است، در دو مورد قابل‌ طرح‌ است:
    يك: تعارض‌ عقل‌ و آيات‌ قرآن؛
    دو: تعارض‌ عقل‌ با روايات.
    كه‌ هر يك‌ از دو مورد فوق‌ به‌ دو صورت‌ قابل‌ تصور است:
    اول: تعارض‌ ابتدايي‌ و ظاهري: يعني‌ در بررسي‌ ابتدايي‌ يك‌ آيه‌ يا روايت‌ يا يك‌ حكم‌ عقلي، به‌ نظر آيد كه‌ آن‌ دو با هم‌ متعارض‌ است.
    ولي‌ پس‌ از تأمل‌ و دقت، اين‌ تعارض‌ ظاهري‌ و ابتدايي‌ برطرف‌ مي‌شود؛ البته‌ بسياري‌ از تعارض‌ هاي‌ توهم‌ شده‌ در مورد عقل‌ و قرآن‌ يا عقل‌ و روايات‌ اين‌گونه‌ است.65
    دوم: تعارض‌ مستقر و واقعي: يعني‌ اين‌ كه‌ برخي‌ آيات‌ قرآن‌ يا روايات‌ با احكام‌ عقلي‌ تعارض‌ جد‌ي‌ پيدا كند؛ بطوري‌ كه‌ قابل‌ جمع‌ نباشد در اين‌ صورت‌ مبحث‌ تعارض‌ عقل‌ و دين‌ و راه‌ حل‌هاي‌ آن‌ مطرح‌ مي‌شود كه‌ براي‌ بررسي‌ اين‌ مطلب‌ ناچاريم‌ احتمالات‌ رابطه‌ علم‌ و دين‌ را به‌ طور گذرا مورد بررسي‌ قرار دهيم.


    (**تفسير عقلي‌ روشمند قرآن‌**)

  10. تشكرها 5

    مانیل (16-12-1391), مدير محتوايي (19-12-1391), مدير اجرايي (15-12-1391), یاس بهشتی (15-12-1391), شهاب منتظر*غلام علی اصغر(ع) (15-12-1391)

  11. #19
    <b>عضو ماندگار</b>
    محب الزهرا آواتار ها

    تاریخ عضویت : آبان 1391
    نوشته : 526      تشکر : 295
    2,468 در 627 پست تشکر شده
    دریافت : 0      آپلود : 0
    محب الزهرا آنلاین نیست.

    پیش فرض رابطة‌ عقل‌ و دين‌





    در اين‌ زمينه، سه‌ احتمال، بلكه‌ سه‌ نوع‌ ارتباط‌ بين‌ احكام‌ عقل‌ و دين‌ ممكن‌ است‌ تصور شود:
    الف: مطالب‌ عقل‌ پذير: به‌ آيات‌ و رواياتي‌ مي‌گويند كه‌ دستورها (اوامر و نواهي) يا مطالبي‌ دارد كه‌ عقل‌ سليم‌ آن‌ را مي‌پذيرد؛ بلكه‌ عقل‌ انسان‌ها نيز همان‌ حكم‌ را مي‌ نمايد، مانند: دستورهاي‌ بهداشتي‌ اسلام‌ و يا محكوم‌ كردن‌ ظلم‌ و پذيرفتن‌ عدالت‌ كه‌ مطابق‌ حكم‌ عقل‌ است.
    ب: مطالب‌ عقل‌ ستيز: مطالبي‌ در دين‌ وجود داشته‌ باشد و بر خلاف‌ حكم‌ صريح‌ عقل‌ سالم‌ باشد. در اين‌ مورد عقيده‌ بر آن‌ است‌ كه‌ چنين‌ احكامي‌ در اديان‌ الهي‌ وجود ندارد؛ چرا كه‌ از طرفي‌ دين‌ و خصوصاً‌ اسلام، مطابق‌ فطرت‌ و عقل‌ است‌ و خداوند خود، عاقل‌ و حكيم‌ است؛ پس‌ دستوري‌ خلاف‌ عقل‌ نمي‌دهد و از طرف‌ ديگر، در مباحث‌ قبل‌ بيان‌ كرديم‌ كه‌ عقل‌ خود حجت‌ باطني‌ است‌ همان‌ طور كه‌ پيامبران، حجت‌ ظاهري‌ انسان‌ها هستند؛ بلكه‌ تعارض‌ بين‌ احكام‌ قطعي‌ عقل‌ و دين‌ محال‌ است؛ چرا كه‌ تعارض‌ قطعي‌ با قطعي‌ معقول‌ نيست‌ چون‌ حقيقت‌ يكي‌ بيش‌تر نيست‌ و تعارض‌ دو حكم‌ قطعي‌ به‌ تناقض‌ منتهي‌ مي‌شود66 پس‌ اگر در موردي‌ ظاهر يك‌ آيه‌ يا روايت‌ با احكام‌ قطعي‌ عقل، معارض‌ باشد دو احتمال‌ وجود دارد:
    اول‌ آن‌ كه، حكم‌ عقل‌ مقدماتش‌ كامل‌ نباشد و خطايي‌ در آن‌ صورت‌ گرفته‌ باشد.
    دوم‌ اگر قطعي‌ بودن‌ آن‌ حكم‌ عقلي‌ ثابت‌ باشد، معلوم‌ مي‌شود ظاهر آن‌ آيه‌ يا روايت‌ منظور شارع‌ نبوده‌ است. براي‌ مثال، اگر روايتي‌ با حكم‌ محال‌ بودن‌ اجتماع‌ النقيضين‌ متضاد بود، بايد در ظاهر آن‌ روايت‌ تصرف‌ نمود و با قرينة‌ عقلي، حمل‌ بر خلاف‌ ظاهر آن‌ كرد؛ چون‌ فهم‌ ما از آيه‌ يا روايت‌ خطا بوده‌ است. و يا اگر ظاهر آيه: «يدالله‌ فوق‌ ايديهم» با حكم‌ عقل‌ در مورد جسم‌ نبودن‌ خدا معارض‌ شد، ظاهر آيه‌ را تأويل‌ مي‌كنيم‌ و «يدالله» را به‌ معناي‌ قدرت‌ خدا تفسير مي‌كنيم.
    ج: مطالب‌ فراتر از عقل‌ فعلي: يعني‌ احكام‌ و مطالبي‌ در قرآن‌ يا روايات‌ وجود دارد كه‌ براي‌ عقل‌ غالب‌ انسان‌ها قابل‌ فهم‌ و درك‌ نيست، بلكه‌ فراتر از عقل‌ است.
    هرچند در اين‌ باره، عقل، حكمي‌ بر خلاف‌ و متضاد با آن‌ مطلب‌ ديني‌ نمي‌دهد، ولي‌ دليلي‌ براي‌ پذيرش‌ و توجيه‌ آن‌ نيز ندارد. براي‌ مثال، عقل‌ انسان‌ وجود خداوند را مي‌پذيرد و اثبات‌ مي‌كند و اين‌ از احكام‌ عقل‌ پذير است؛ ولي‌ ذات‌ خداوند و چگونگي‌ آن‌ را درك‌ نمي‌كند. پس‌ ذات‌ الهي‌ از مطالب‌ عقل‌ گريز است.
    يا اين‌ كه‌ بسياري‌ احكام‌ تعبدي‌ شرعي‌ وجود دارد كه‌ عقل‌ از درك‌ دليل‌ آن‌ عاجز است. - در زمينه‌ احكام‌ واجب‌ و حرام‌ فقهي، مثالهاي‌ فراوان‌ وجود دارد. براي‌ مثال، اين‌ كه‌ نماز ظهر، چهار ركعت‌ و نماز مغرب‌ سه‌ ركعت‌ است‌ كه‌ عقل‌ دليل‌ آن‌ را درك‌ نمي‌كند ولي‌ دليلي‌ هم، بر محال‌ بودن‌ آن‌ها ندارد.
    نكته: اين‌ جا است‌ كه‌ در اسلام‌ مي‌گويند: «كلما حكم‌ به‌ العقل‌ حكم‌ به‌ الشرع‌ و بالعكس» يعني‌ هر چه‌ را عقل‌ سليم‌ پذيرفت، شرع‌ هم‌ مي‌پديرد و عكس‌ اين‌ قاعده‌ هم‌ جاري‌ است؛ چون‌ ما احكام‌ عقل‌ ستيز نداريم‌ و احكام‌ عقل‌ پذير را هم، عقل‌ انسان‌ درك‌ مي‌كند؛ اما انبيا احكامي‌ و جزئياتي‌ را بيان‌ مي‌كنند كه‌ عقل‌ بشر، از درك‌ آن‌ها عاجز است‌ و يا احتياج‌ به‌ رشد بيش‌تري‌ دارد تا آن‌ها را درك‌ كند و آن‌ احكام، عقل‌ گريز يا فراتر از عقل‌ فعلي‌ بشر است.
    به‌ عبارت‌ بهتر، تعارض‌ ظاهري‌ رابطه‌ احكام‌ عقلي‌ و ديني‌ چهار گونه‌ متصور است:
    تذكر 1: دليل‌ ظني‌ عقلي‌ احتمال‌ مخالف‌ را نفي‌ نمي‌كند و محتمل‌ الخطا است‌ و به‌ خاطر آن‌ از ظهور ظني‌ آيه‌ يا روايت‌ دست‌ بر نمي‌داريم. چون‌ عقلا و شارع‌ حجيت‌ ظاهر را پذيرفته‌اند. و در اين‌ صورت‌ دليل‌ ظني‌ عقلي‌ حجيت‌ ندارد.
    تذكر 2: حكم‌ عقلي‌ وقتي‌ صادر شد، حتماً‌ قطعي، جزمي‌ كلي‌ است؛ اما منظور ما از احكام‌ عقلي‌ ظني‌ (با كمي‌ تسامح) همان‌ تصديقات‌ نظري‌ است‌ كه‌ ظن‌ به‌ اثبات‌ آنها مي‌رود؛ ولي‌ يقين‌ قطعي‌ نداريم؛ يعني‌ مانند بديهيات‌ عقلي‌ كه‌ احتياج‌ به‌ دليل‌ ندارد، نيست.

    (**تفسير عقلي‌ روشمند قرآن‌**)

  12. تشكرها 5

    مانیل (16-12-1391), مدير محتوايي (19-12-1391), مدير اجرايي (15-12-1391), یاس بهشتی (15-12-1391), شهاب منتظر*غلام علی اصغر(ع) (15-12-1391)

  13. #20
    <b>عضو ماندگار</b>
    محب الزهرا آواتار ها

    تاریخ عضویت : آبان 1391
    نوشته : 526      تشکر : 295
    2,468 در 627 پست تشکر شده
    دریافت : 0      آپلود : 0
    محب الزهرا آنلاین نیست.

    پیش فرض معيارهاي‌ تفسير عقلي‌ و اجتهادي‌





    براي‌ آن‌ كه‌ نتيجه‌ تفسير عقلي‌ و اجتهادي‌ معتبر باشد، لازم‌ است‌ كه‌ شرايط‌ عام‌ و خاص‌ زير رعايت‌ شود:

    الف: شرايط‌ عام‌ مفسر و تفسير معتبر:67 اين‌ شرايط‌ همچون‌ آگاهي‌ از ادبيات‌ عرب، لغت، علوم‌ قرآن، ممارست‌ در تفسير و آگاهي‌ از نظرات‌ مفسران، مجهذ بودن‌ به‌ دانش‌ فقه‌ و اصول‌ و آگاهي‌هاي‌ تاريخي‌ و جغرافيايي‌ - جزيرة‌العرب‌ - و اطلاعات‌ لازم‌ در زمينه‌ علوم‌ نقلي‌ و عقلي‌ و تجربي.68

    ب: شرايط‌ خاص‌ براي‌ تفسير عقلي‌ و اجتهادي:
    1. شخص‌ مفسر با توجه‌ به‌ علومي‌ كه‌ كسب‌ كرده‌ و استعدادي‌ كه‌ دارد، قادر به‌ اجتهاد در تفسير باشد.
    2. توجه‌ به‌ تمام‌ قراين‌ عقلي‌ و نقلي‌ - همانند روايات‌ معتبر تفسيري‌ - آيه‌ قبل‌ از تدبر و تفكر و استنباط‌ و اجتهاد .

    3. پرهيز از تحميل‌ رأي‌ و نظر خويش‌ بر قرآن‌ كه‌ از غير قرآن‌ بدست‌ آمده‌ است؛ يعني‌ مطالبي‌ را كه‌ مناسبت‌ لفظي‌ و معنوي‌ با ظاهر آيه‌ ندارد بر قرآن‌ تحميل‌ نكند.69

    4. استفاده‌ از برهان‌هاي‌ قطعي‌ عقلي‌ به‌ عنوان‌ قراين‌ عقلي‌ در تفسير.
    تذكر: البته‌ در تفسير قرآن‌ مي‌توان‌ از دو نوع‌ دليل‌ استفاده‌ كرد:
    اول: دليل‌ عقلي‌ كه‌ انسان‌ به‌ آن‌ قطع‌ منطقي‌ دارد؛ يعني‌ قطع‌ او معرفت‌ شناسانه‌ است. و بر اساس‌ مبادي‌ برهان‌ پديد آمده‌ است. اين‌ قطع‌ در تفسير قرآن‌ معتبراست.
    دوم: دليلي‌ يقيني‌ كه‌ انسان‌ به‌ آن‌ قطع‌ روان‌ شناختي‌ دارد؛ يعني‌ قانع‌ شده‌ و يقين‌ رواني‌ پيدا كرده‌ كه‌ اين‌ مطلب‌ صحيح‌ است.
    اما قطع‌ او براساس‌ مبادي‌ برهان‌ نيست‌ و تنها مي‌تواند افراد قطاع‌ را قانع‌ سازد؛ از اين‌ رو، اين‌ قطع، فاقد مبادي‌ فكري‌ است‌ و قابل‌ انتقال‌ به‌ غير نيست‌ و اعتباري‌ در تفسير قرآن‌ ندارد.70

    5. مفسري‌ كه‌ مي‌خواهد تفسير عقلي‌ برهاني‌ ارائه‌ نمايد، بايد به‌ قدر كافي‌ با برهان‌هاي‌ عقلي‌ آشنا باشد. و مقدمات‌ منطقي‌ و فلسفي‌ آن‌ را بداند و شرايط‌ برهان‌ و مغالطه‌ را رعايت‌ نمايد.
    6. مفسري‌ كه‌ مي‌خواهد تفسير عقلي‌ كند، لازم‌ است‌ با مسئله‌ توهم‌ تعارض‌ عقل‌ و دين‌ و موارد تعارض‌ تفسير عقلي‌ و نقلي‌ و راه‌ حل‌هاي‌ آن‌ آشنا باشد.
    تذكر: روشن‌ است‌ كه‌ عدم‌ رعايت‌ شرايط‌ فوق‌ و تفسير عقلي‌ و اجتهادي‌ قرآن‌ بدون‌ آن‌ها غالباً‌ به‌ تفسير به‌ رأي‌ خواهد انجاميد كه‌ حرام‌ است.

    (**تفسير عقلي‌ روشمند قرآن‌**)


صفحه 2 از 3 نخستنخست 123 آخرینآخرین

اطلاعات موضوع

کاربرانی که در حال مشاهده این موضوع هستند

در حال حاضر 1 کاربر در حال مشاهده این موضوع است. (0 کاربران و 1 مهمان ها)

کلمات کلیدی این موضوع

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •