*❀✿❀*عقل در ساحت دین*❀✿❀* سایت آیه های انتظار انجمن آیه های انتظار
ثبت نام
سلام مهمان گرامي؛

خوش آمدید، براي مشاهده انجمن با امکانات کامل ميبايست از طريق ايــن ليـــنک ثبت نام کنيد
تبلیغات تبلیغات
*❀✿❀*عقل در ساحت دین*❀✿❀*
صفحه 2 از 2 نخستنخست 12
نمایش نتایج: از شماره 11 تا 13 , از مجموع 13
  1. #11
    عضو حرفه‌ ای
    مليکه آواتار ها

    تاریخ عضویت : دی 1348
    نوشته : 2,027      تشکر : 4,554
    7,553 در 1,896 پست تشکر شده
    وبلاگ : 6
    دریافت : 0      آپلود : 0
    مليکه آنلاین نیست.

    پیش فرض




    ب) دعوت به خرد ورزی در روایات

    اهمیت و ارزشمندی عقل در روایات همین بس که او را به عنوان حجت وپیامبر باطنی وهمتای حجت وپیامبر ظاهری قرار می دهد که می بایست باهمین حجت باطنی، حجت ظاهری را پیدا کرد وآن را تأیید وبه آن ایمان آورد. ورسالت حجت ظاهری نیز این است که حقایق را به حجت باطنی برساند تا انسان با فهم آن حقایق به کمال وسعادت که شایسته اوست برسد.
    امام صادق (ع) می فرماید: حُجَّةُ اللَّهِ عَلَى الْعِبَادِ النَّبِیُّ وَ الْحُجَّةُ فِیمَا بَیْنَ الْعِبَادِ وَ بَیْنَ اللَّهِ الْعَقْل‏ (49) یعنی: حجت خدا بر بندگان، پیامبر است وحجت درونی خداوند، عقل است.
    در حدیث دیگر آمده است:« َّ أَلَا وَ مَثَلُ الْعَقْلِ فِی الْقَلْبِ کَمَثَلِ السِّرَاجِ فِی وَسَطِ الْبَیْت‏»(50) یعنی: عقل در وجود آدمی مانند چراغ است درخانه.
    حضرت امام على(ع) فرمود: عقل دو گونه است: عقل ذاتى و عقل تجربى و هر دو به انسان بهره مى رسانند. کسى که در گرو عقل باشد، صاحب عقل و دین است و هر که فاقد آن باشد، سرمایه اش گناه است. دوست هر کسى عقل او است و دشمنش نادانى او. عاقل کسى نیست که خوبى را از بدى تمیز دهد، عاقل کسى است که بین دو بدى تمیز دهد کدام بهتر است. هم نشینى با عاقلان، مایه شرف است. عاقلِ کامل بر سرشت بد پیروز است. بر عاقل لازم است کارهاى زشت خود را در دین و نظر و اخلاق و ادب مورد توجه قرار دهد، بدى ها را بشناسد یا به دل بسپارد و یا در دفترى بنویسد و در از بین بردن آن بکوشد.(51)
    اصبغ بن نباته از امام على(ع) نقل کرده که فرمود: جبرئیل بر آدم(ع) فرود آمد، گفت: اى آدم، من مأمورم تو را مخیر سازم به این که یکى از این سه چیز را انتخاب کنى و دو تاى دیگر را رها سازى. گفت: کدام سه چیز؟ گفت: عقل و حیا و دین. آدم گفت: عقل را برگزیدم. جبرئیل به حیا و دین گفت: بروید و او را رها کنید. گفتند: ما مأموریم هرجا که عقل است با آن باشیم. جبرئیل گفت: باشید و عروج کرد.(52)
    عمق ومحتوای آموزه های اسلامی در احادیث وروایات ائمه معصومین به گونه ای است که بجز با عقل وتعقل، علم بشر توانایی فهم آنان را ندارد. تقدم کتاب عقل وجهل در اصول کافی، بر احادیث واخبار علم وحتی احادیث واخبار توحید وبراحادیث وروایات معرفت وشناخت، گویا به همین معنی است که از نظر محدثان اسلامی، علم وآگاهی، بدون عقل وتعقل چاره ساز وراهگشاه نیست. بلکه تنها راه رسیدن به توحید، شناخت ومعرفت عقل وتعقل است.
    *❀✿❀*عقل در ساحت دین*❀✿❀*





  2. #12
    عضو حرفه‌ ای
    مليکه آواتار ها

    تاریخ عضویت : دی 1348
    نوشته : 2,027      تشکر : 4,554
    7,553 در 1,896 پست تشکر شده
    وبلاگ : 6
    دریافت : 0      آپلود : 0
    مليکه آنلاین نیست.

    پیش فرض




    2- عقل فصل ممیز انسان وحیوان:

    در ادامه بحث جایگاه عقل در تفکر شیعی، ارزش واعتبار دیگر آن، به عنوان فصل ممیز انسان وحیوان مطرح می شود. انسان اسلامی با سائر مکاتب وآیدئولوژی های جهان متفاوت بلکه ممتاز می باشد. در اسلام عقل فصل میز انسان وسایر موجودات به شمار می رود وبه هر پیمانه که از نعمت عقل برخوردار است، به همان پیمانه از ثواب وعقاب برخوردار می شود، یعنی حق وتکلیف که از بحث چالش برانگیز گفتمان روشنفکری روزگار ما است، متکی ومبتنی بر عقل است ورابطه حق وتکلیف نیز در اسلام بخوبی تبیین وتوضیح گردیده است. در مکاتب و فلسفه های بشری وبخصوص غربی، عقل استقلال واستحکام لازم را ندارد، گاه مغلوب شهوت قرار گرفته، گاه احساسات بر او حکومت می کند، در مواردی در اختیار سیاست است، ازاینرو عقل که می بایست هدایت وسعادت بخش انسان باشد، اما گاهی او رابه سوی حیوانیت می برد چون در حیطه اختیار شهوت است و زمانی که در خدمت سیاست است خود هدف وبقیه وسیله پنداشته می شود، تا برای رسیدن بدان وحفظ آن می بایست همه چیز مباح بلکه عین عقلانیت ومدیریت تلقی وتعریف شود.
    اما عقل در اسلام از ویژگی ذاتی و تنها امتیاز انسان نسبت به سائر موجودات وبه خصوص حیوانات است که دارای مراتب ودرجات است. به هرپیمانه که انسان دارای عقل تکامل یافته باشد به همان پیمانه تکامل انسانی پیدا کرده وبه همان پیمانه نیز از افق حیوانیت، شهوت، خود خواهی، التذاذ... فاصله می گیرد. بنا براین انسان فقط جهان ندارد که در آن بخورد وبخوابد ولذت ببرد چنان که حیوانات اینگونه اند، بلکه جهان بینی دارد که معیار حق مداری وتکلیف محوری او قرار می گیرد. انسان فقط شهوت واحساست ندارد تا محکوم غرایز وامیال نفسانی قرار گیرد بلکه نیروی محاسبه گر وکاشف حقیقت چون عقل را در اختیار دارد تا به وسیله آن کلیات را درک کرده و مصالح ومفاسد خویش را تشیخص دهد.
    *❀✿❀*عقل در ساحت دین*❀✿❀*





  3. #13
    عضو حرفه‌ ای
    مليکه آواتار ها

    تاریخ عضویت : دی 1348
    نوشته : 2,027      تشکر : 4,554
    7,553 در 1,896 پست تشکر شده
    وبلاگ : 6
    دریافت : 0      آپلود : 0
    مليکه آنلاین نیست.

    پیش فرض




    3- عقل از مهمترین ابزار شناخت:

    در تفکر اسلامی ودینی، عقل یکی از مهمترین بلکه در نظر برخی فلاسفه واندیشمندان نیز تنها ترین ابزار شناخت معرفی شده است.زیرا ادراکات یا مستقلا توسط عقل صورت می گیرد ویا در نهایت برای تأیید وتجزیه وتحلیل به عقل بر می گردد. اشیاء خارجی زمانی می تواند قابل درک وشناخت باشد که هرکدام در دسته بندی ها وفایل های مخصوص خودش قرار گرفته وبه عنوان یکی از زیر مجموعه های آن شناخته شود، واین کار توسط تجزیه وتحلیل های عقلی صورت می پذیرد.
    دانشمندان وفلاسفه اسلامی در موارد مختلف وبابیان وزبان متفاوت به این امر پرداخته اند:
    ابن سینا
    (ابن سینا در معرفت شناسى خودش بر این عقیده است که انسان در اثر تأمل و اتصال به عقلِ فعال، به عقل مستفاد نایل مى شود و در این مرحله است که اشراقات الهى و افاضات رحمانى بر او نازل و وارد مى گردد. ایشان این مسئله را در بسیارى از آثار خود مطرح کرده و به تفصیل سخن گفته است.)(53)
    ناصرخسرو
    ابومعین ناصرخسرو قبادیانى مروزى معتقد است که عقل بر همه موجودات سیطره دارد و براى اثبات آن استدلال مى کند. این دانشمند مسلمان در کتاب خود تحت عنوان (وجه دین) به بحث و بررسى در باب ماهیت علم پرداخته و آن را ناشى از گوهر عقل مى داند.(54)
    امام محمد غزالى
    ابوحامد غزالى علی رغم آنکه کتب (تهافت الفلاسفه) و (الجاء العوام عن علم الکلام)، نگاشته است. از بزرگ ترین متفکران فرهنگ اسلامى است. وی موشکافانه به تفکیک عقل از فلسفه پرداخته و حتى زمینه هاى فرهنگى عقل گرایى را با برجسته نمودن نقش منطق در نظم عقلى و فکرى و نقد موشکافانه افکار منحرف از ساحت دین و فلسفه مهیا مى کند.
    کتاب هاى منطقى غزالى مانند (معیار العلوم)، (محک النظر) و (الفسطاس المستقیم) در زمره مهم ترین کتاب هاى منطقى هستند که متأسفانه در میان اهل منطق کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
    ابن رشد
    ابن رشد معتقد است؛انسان به حسب ذات وسرشت خود فطرتا جویای حقیقت است وبرای رسیدن به این حقیقت، تنها یک راه وجود دارد وآن تمسک به عقل است وغیراز تمسک به عقل، راه دیگری برای وصول به حقیقت وجود ندارد. عقل وحقیقت همواره با یکدیگر در ارتباط بوده وخارج از حوزه حقیقت، عقل وجود ندارد، همانطوری که در غیاب عقل، از حقیقت نمی توان سخن گفت.(55)
    صدرالمتألهین شیرازى
    صدر الدین شیرازی، در توسعه عقل دینی ومباحث عقلی، ازجایگاه ممتازی برخوردار است. افکار واندیشه های بکری که در تطبیق احکام وآموزه های بر مبنایی فلسفی ارائه داده است، با آثار دیگران اندیشمندان این عرصه، قابل مقایسه نیست. تفسیر هفت جلدی ایشان وهم چنین آثار دیگر وی در سیر مطالعات دینی از شاهکارهای پژوهش دینی – فلسفی به شمار می رود.
    ملاصدرا بحث عقل را با تقسیم نفس شروع می کند.وی در تقسیم اولیه، نفس را به سه قسم کرده است:
    الف: نفس نباتی: کمال اول جسم طبیعی آلی که دارای تغذیه، رشد و تولید مثل است.
    ب: نفس حیوانی: کمال اول جسم طبیعی آلی که فقط دارای حس و حرکت ارادی است
    ج:نفس انسانی: کمال اول جسم طبیعی آلی است که کلیات را تعقل و آراء و نظریات را استنباط می کند(56)
    ملاصدرا پس از این تقسیمات در مبدأ ومعاد می گوید: در نفس انسان که دو قوه به نام قوه علامه وقوه فعاله وجود دارد آن دو همان عقل نظری وعملی است. یا قوه عالمه قوه عامله. انسان به سبب قوه عالمه ادراک تصورات وتصدیقات می نماید وآن را عقل نظری وقوه نظریه می نامند وبه وسیله قوه عامله استنباط صناعات انسانیه می کند وقبیح وجمیل را در فعل وترک می فهمد( چنانکه قوه نظریه حق وباطل را می فهمد) که آن را عقل عملی وقوه عملیه می گویند.(57)
    علامه طباطبائى
    علامه سید محمدحسین طباطبائى تبریزى، از ویژگی های منحصر به فردی بر خوردار است. ازاینرو نظریات ایشان قابل تأمل واعتماد بیشتر است . زیرا وی هم در تفسیر قرآن کریم دارای ابتکارات و تجربه طولانی بوده وهم در فلسفه اسلامی سرآمد روزگار خویش بوده است. پنج جلد کتاب (اصول فلسفه و روش رئالیسم) که به تعبیر استاد مطهرى یک دوره فشرده تحقیقى از فلسفه اسلامى فیلسوفان مسلمان است، به طرح و تبیین امّهات مباحث دینى از دیدگاه عقلى پرداخته است.(الحق باید انصاف داد فلاسفه اسلامى که بیشتر همت خویش را صرف تحقیق در این فن کرده اند، خوب از عهده این کار برآمده اند و فلسفه نیمه کاره یونان را تا حد زیادى جلو برده اند.)(58)
    علامه طباطبائى برای فلسفه اسلامی امتیازاتی قائل است و مى گوید: (فلسفه الهى، یک رشته مطالب و مسائلى را حل مى کند که علاوه بر این که در میان مسلمین مطرح نشده بود، در میان اعراب هم مفهوم نبوده و اساساً در میان کلمات فلاسفه قبل از اسلام، عنوانى ندارد.)(59)
    استاد مطهری(ره)
    شهید مطهری باتوجه به برهه زمانی و التقاط فرهنگ های مختلف بویژه شرق وغرب، دین اسلام را عقلانی ترین دین می داند، ودر این باب ادیان دیگر را، با دین اسلام قابل مقایسه نمی داند.وی مى گوید: ( پیوندى که میان عقل و دینِ اسلام هست، در مورد هیچ دینى وجود ندارد. شما از علماى هر دین دیگرى بپرسید چه رابطه اى میان دین و عقل هست، مى گویند: هیچ، اصلاً عقل را با دین چکار؟ مسیحیت از تثلیث شروع مى شود و در این مورد حرفى مى زنند که اگر بگویم با عقل جور درنمى آید، مى گویند: در نیاید. آن ها وقتى مى گویند: ایمان و تعبد، مقصودشان پشت پا زدن به عقل و تسلیم کورکورانه در مقابل دین است. در اسلام تسلیم کورکورانه نیست، تسلیمى که ضد عقل باشد، نیست. البته تسلیمى که مافوق عقل باشد هست… که آن، خودش مطابق حکمتِ عقل است. عقل هم مى گوید: جایى که اطلاع ندارى حرف بزرگ تر را بپذیر.)(60)
    نتیجه:
    متون ومنابع دینی، عقل را حجت باطنی، در کنار حجت ظاهری قرار داده است. بلکه رسالت حجت ظاهری رساندن حقایق به حجت باطنی است. بنا براین میزان اعتبار وارزش عقل در اسلام به گونه است که شاید هیچ دینی به چنین پیمانه برای عقل اعتبار نداده باشد. تفکیک بحث عقل ونقل در اسلام به معنی آگاه نبودن از آموزه ها ومولفه های اسلامی است، زیرا وجود استدلال های عقلی وفلسفی در اسلام ومتون دینی بدین معنی است که اسلام نه تنها بر عقل وعقلانیت دعوت کرده وبرآن تأکید کرده است بلکه خود دین عقلی وفلسفی است. لذا تفکیک معنی ندارد.

    پی‌نوشت‌ها:

    1- ساموئل کینگ، جامعه شناسی، ترجمه مشفق همدانی، تهران: سیمرغ، 1355، ص 92.
    2- ادیان بشری معمولا به آنهای اطلاق می شودکه منشأ آن ترس، خیالات ، سحر وشعبده، ترس ونظائر آن می باشد، وریشه درنیازهای آدمی دارد، انسان بدلیل برخی نیاز های روانی یا اجتماعی به پیروی ازآنها کشانده شده است (برای اطلاعات بیشر به کتاب : خدا دراندیشه بشر / عبدالله نصر ، مراجعه شود)
    3- محمد حسین زاده، فلسفه دین، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1376، ص37و 38
    4- مایکل پترسون و...، عقل واعتقاد دینی، 1379، ص 18
    5- همان
    6- کانت، دین درمحدوده عقل تنها/ منوچهرصانعی دره بیدی، 12
    7- همان
    8- علامه محمد حسین طباطبائی، المیزان، ج 8، تهران: دارالکتب الإسلامیه، چاپ پنجم، 1372، ص 134، و نیز ر.ک: ج 2، ص 130، ج 4، ص 122، ج 10، ص 189، ج 16. ص 178.
    9- عبدالله جوادی آملی، شریعت در آینه معرفت، قم: موسسه فرهنگی رجاء، چاپ اول، 1372، ص 93.
    10- محمّد تقی مصباح یزدی، آموزش عقاید، ج 1 و 2، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی، چاپ هفتم، 1370، ص 28 و 29.
    11- لسان العرب،ج11،ص458
    12- العین،ج1،ص159
    13- فرهنگ فلسفی،ص472 وفرهنگ معجم الوسیط،ج،ا،ص1321
    14- فرهنگ معجم الوسیط،ج2،ص1321
    15- التحقیق فى کلمات القرآن الکریم، ج 8، ص 194
    16- منتهی الارب، عبدالرحیم بن عبدالکریم صفی پور، چاب اسلامیه، ج3و4، واژه عقل
    17 - غیاث اللغات، غیاث الدین محمد بن جلال الدین رامپوری، به کوشش منصور ثروت، انتشارات امیر کبیر، ذیل واژه عقل
    18 - تاج العروس، السید محمد مرتضی الحسینی الواسطی الزبیدی، ج8، واژه عقل
    19 - فرهنگ فلسفی،ص472 وفرهنگ معجم الوسیط،ج،ا،ص1321
    20 - ترجمه وتحقیق مفردات الفاظ قرآن، ج 2، ص 631
    21 - منتهی الارب، واژه عقل
    22- همان ، واژه عقل
    23 - دین شناسی، جوادی آملی، ص125، به نقل از: الملل والنحل ج1، ص 105
    24 - دین شناسی، عبدالله جوادی آملی، مرکزنشرا اسراء، قم، 1380، صص 125- 126
    25 - ر.ک: عبدالحسین خسروپناه، کلام جدید (مرکز مطالعات و پژوهش هاى فرهنگى حوزه علمیه قم) ص66.
    26 - مجموعه‏آثاراستادشهیدمطهر ، ج‏2 ،ص244
    27- اسلام ومدرنیته، به کوشش واحد آموزش جامعه اسلامی دانشجویان، ص8
    28 - مجموعه‏آثاراستادشهیدمطهر ،ج‏16،ص209
    29 - سوره انفال/ 22
    30 - سوره یونس/ 100
    31 - البقرة : 44
    32 - آل‏عمران : 65
    33 - هود : 51
    34 - الأنبیاء : 67
    35 - المؤمنون : 80
    36 - القصص : 60
    37- سوره مبارکه انبیاء/ 22
    38 - ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج‏16، ص: 112
    39 - فرهنگ معارف اسلامى،سید جعفر سجادى‏، سه جلدی، انتشارات دانشگاه تهران‏ ج‏2، ص: 1106
    40- به نام خداوند بخشنده مهربان‏ - بگو: خداوند، یکتا و یگانه است (1) خداوندى است که همه نیازمندان قصد او مى‏کنند (2) (هرگز) نزاد، و زاده نشد، (3)و براى او هیچگاه شبیه و مانندى نبوده است! (4)
    41- الأمثل فی تفسیر کتاب الله المنزل، ج‏15، ص: 450
    42- فرهنگ فلسفى؛ جمیل صلیبا- منوچهر صانعى دره بیدى انتشارات حکمت‏، تهران، 1366 ه ش، ،ص 351
    43 - ترجمه المیزان، مقدمه، ص: 10
    44 - تفسیر نمونه ، ج20، ص 335
    45- مجموعه‏آثاراستادشهیدمطهر ،ج‏1،ص537
    46- فاطر/ 15
    47- سوره مبارکه یس، آیات 37-40
    48- تفسیر نمونه، ج‏18، ص: 223
    49- الکافی، ج‏1 ،ص25
    50 - علل الشرائع، ج‏1 ،ص98
    51- تحف العقول (چاپ جامعه مدرسین) ص386. براى اطلاع بیشتر: ر.ک: آیةاللّه جوادى آملى، شریعت در آینه معرفت، ص207
    52 - من لایحضره الفقیه، ج4 (چاپ جامعه مدرسین) ص116; خصال صدوق، ج1، ص102
    53- دفتر عقل و آیت عشق، ص145.
    54 - وجه دین، ص33 و34.
    55- ماجرای فکر فلسفی، غلام حسین ابراهیمی دینانی، انتشارات طرح نو، ج1، 1376،ص 249
    56- معجم المصطلحات العلمیة العربیة، فایز الدایة، دار الفکر، دمشق، 1410 ه ق، ‏ص 113 و114
    57- المبدأ و المعاد ، شیخ الرئیس ابن سینا ، موسسه مطالعات اسلامى تهران، 1363 ه ش ، به اهتمام عبد الله نورانى‏، ص 9
    58 - اصول فلسفه و روش رئالیسم، ج1، ص13.
    59 - گزیده آثار علامه طباطبایى، ص204.
    60 - اسلام و مقتضیات زمان، ج1، ص247

    فهرست منابع:

    قرآن کریم
    شیخ کلینى‏،الکافی،اسلامیه، تهران، چ2، 1362 ش‏
    شیخ الرئیس ابن سینا ،المبدأ و المعاد ، موسسه مطالعات اسلامى تهران،1363 ه ش، به اهتمام عبدالله نورانى‏،
    شیخ صدوق‏،علل الشرائع‏، داورى‏، قم‏، (بی تا)
    فایز الدایة،معجم المصطلحات العلمیة العربیة، دار الفکر، دمشق، 1410 ه ق، ‏
    شیخ صدوق‏من لایحضره الفقیه، ، جامعه مدرسین‏، قم، چ 2، سال چاپ: 1404 ق‏
    غلام حسین ابراهیمی دینانی،ماجرای فکر فلسفی، انتشارات طرح نو، ج1، 1376
    عبدالله جوادی آملی،دین شناسی، مرکزنشرا اسراء، قم، 1380
    ساموئل کینگ، جامعه شناسی، ترجمه مشفق همدانی، تهران: سیمرغ، 1355،
    عبدالحسین خسروپناه، کلام جدید (مرکز مطالعات و پژوهش هاى فرهنگى حوزه علمیه قم)
    عبدالله جوادی آملی، شریعت در آینه معرفت، قم: موسسه فرهنگی رجاء، چاپ اول، 1372
    علامه محمد حسین طباطبائی، المیزان، ج 8، تهران: دارالکتب الإسلامیه، چاپ پنجم، 1372
    کانت، دین درمحدوده عقل تنها، منوچهرصانعی دره بیدی، تهران، نقش ونگار، 1380
    مرتضی، مطهری، مجموعه آثار، ج 3،‌ تهران، صدرا، 1367
    محمّد تقی مصباح یزدی، آموزش عقاید، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی، چاپ هفتم، 1370
    محمد حسین زاده، فلسفه دین، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1376
    ناصر ،‌مکارم شیرازی،‌ تفسیرنمونه ،‌ دارالکتب الاسلامی ،‌تهران ،‌1382
    مرتضی، مطهری، مجموعه آثار، ج 3،‌ تهران ، صدرا، 1367
    مجلسی، محمد باقر،‌بحارالانوار، بیروت ،‌مؤسسه الوفاء ، 1408
    *❀✿❀*عقل در ساحت دین*❀✿❀*





صفحه 2 از 2 نخستنخست 12

اطلاعات موضوع

کاربرانی که در حال مشاهده این موضوع هستند

در حال حاضر 1 کاربر در حال مشاهده این موضوع است. (0 کاربران و 1 مهمان ها)

کلمات کلیدی این موضوع

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •