دیدگاه محیی الدین ابن عربی در مساله جبر و اختیار سایت آیه های انتظار انجمن آیه های انتظار
ثبت نام
سلام مهمان گرامي؛

خوش آمدید، براي مشاهده انجمن با امکانات کامل ميبايست از طريق ايــن ليـــنک ثبت نام کنيد
تبلیغات تبلیغات
دیدگاه محیی الدین ابن عربی در مساله جبر و اختیار
صفحه 4 از 4 نخستنخست 1234
نمایش نتایج: از شماره 31 تا 37 , از مجموع 37
  1. #31
    مدیر ارشد انجمن اخلاق و عرفان
    کنیز فاطمه(سلام الله علیها) آواتار ها

    تاریخ عضویت : امرداد 1391
    صلوات
    28000
    دلنوشته
    1
    اللهم صلّ علی محمد و ال محمد و عجّل فرجهم
    نوشته : 13,141      تشکر : 27,295
    57,760 در 13,226 پست تشکر شده
    دریافت : 0      آپلود : 0
    کنیز فاطمه(سلام الله علیها) آنلاین نیست.

    پیش فرض












    ظاهر اين عبارت مي‌‌گويد، افعال به عبد حتي نسبت هم پيدا نمي‌‌‌کند. آنچه ابن‌عربي مشاهده کرده است فناي افعالي است. اين همان چيزي است که از آن به «لا مؤثر إلا الله» ياد مي‌‌شود که سالک در مرتبه‌اي از سلوک به تحقق آن در خود نايل مي‌‌آيد؛ البته اين به معني نفي اختيار از عبد نيست و ابن‌عربي هم در بيان اين مقام نيست بلکه وي مي‌خواهد وحدت ساريه حق را که در اين منزل، خود را به صورت علم در دل اشيا نشان داده است، به ما اعلام کند و بر مؤثريت علي الاطلاق او که در زبان شرع هم با بيان «لاحول و لا قوة إلا بالله العلي العظيم» وارد شده است تأکيد کند.



    اين گونه عبارات ناظر بر حيث تأثير و ايجادي فاعل است که وجود را به فعل اعطا مي‌‌کند. اين حيث منحصر در حق است. همان‌گونه که از خود عبارت بالا برمي‌‌آيد، از دو حيث فعل (يعني حيث وجود و حيث تعين و نسبت) در نهايت آنچه باقي مي‌‌ماند، حيث وجود آن است؛ نه تعين و نسبت که به خودي خود امر عدمي است. بنابراين آنچه در اين کشف سلوکي رخ داده، فناي فعلي است که در آن سالک همة افعال را فعل حق مي‌‌بيند و نسبت آن را از عبد منقطع مي‌‌يابد و اين يافتْ تحقق واقعي «لا حول و لا قوة إلا بالله العلي العظيم» است که در متن ديني به ما رسيده و گفته شده است آن را در همه حال (عبادت و غيرعبادت) تکرار نماييم تا بدين ترتيب به خود يادآور شويم که عبد فاقد قدرت ايجادِ آثار است.



    دیدگاه محیی الدین ابن عربی در مساله جبر و اختیار

  2. #32
    مدیر ارشد انجمن اخلاق و عرفان
    کنیز فاطمه(سلام الله علیها) آواتار ها

    تاریخ عضویت : امرداد 1391
    صلوات
    28000
    دلنوشته
    1
    اللهم صلّ علی محمد و ال محمد و عجّل فرجهم
    نوشته : 13,141      تشکر : 27,295
    57,760 در 13,226 پست تشکر شده
    دریافت : 0      آپلود : 0
    کنیز فاطمه(سلام الله علیها) آنلاین نیست.

    پیش فرض











    2. «هر مخلوقي در هر شکل در حال جبر و اضطرار قرار دارد» (همان: 1/687). اين عبارت به تنهايي موهم آن است که ابن‌عربي جبرگراست؛ اما اگر به چند سطر قبل‌تر برگرديم کاملاً روشن مي‌شود که مراد او از اين جبر همان لابديت و ضرورت و حتميت در انتخاب و اختيار است که خود مؤکّد اختيار است. «[شخص] مختار در اختيار خود مجبور است؛ بلکه حقايق اين معني را به ما مي‌‌دهند که مختاري وجود ندارد، زيرا اختيار را در مختار اضطراري مي‌‌بينيم؛ يعني او ناگزير است که اختيارکننده باشد. بنابراين اضطرار يک اصل ثابت است که همواره با اختيار همراه است. اختيار بر اضطرار سيطره ندارد. از اين رو وجود همواره در جبر ذاتي است؛ نه آنکه از ناحية غير مجبور باشد». جالب اين است که ابن‌عربي خود پس از همان عبارت بالا براي عبد راه بين جبر و اختيار را توصيه مي‌‌کند: «پس تو با حق و صفات او باش [يعني] بين جبر و اختيار دايم».


    3. از جمله عباراتي که جبرگرايي از آن برداشت شده، اين عبارت است: «فما مشوا بنفوسهم و إنما مشوا بحكم الجبر إلى أن وصلوا إلى عين القرب؛ مجرمان خودشان [به سوي حق] نمي‌‌‌روند بلکه به حکم جبر برده مي‌‌شوند تا به عين قرب برسند» (ابن‌عربي، 1370: 108).


    دیدگاه محیی الدین ابن عربی در مساله جبر و اختیار

  3. #33
    مدیر ارشد انجمن اخلاق و عرفان
    کنیز فاطمه(سلام الله علیها) آواتار ها

    تاریخ عضویت : امرداد 1391
    صلوات
    28000
    دلنوشته
    1
    اللهم صلّ علی محمد و ال محمد و عجّل فرجهم
    نوشته : 13,141      تشکر : 27,295
    57,760 در 13,226 پست تشکر شده
    دریافت : 0      آپلود : 0
    کنیز فاطمه(سلام الله علیها) آنلاین نیست.

    پیش فرض












    شارحاني چون جندي (1381: 446)، قيصري (1384: 2/724) و فاضل توني اين مشي را بر اساس اعيان ثابته و اقتضائات آنها گرفته‌اند اما مفهوم ديگري نيز براي اين عبارت متصور است. ابتدا براي فهم بهتر اين عبارت نياز است از آياتي چند کمک بگيريم.

    آياتي مانند «و الي الله مرجعکم جميعاً» (مائده: 105)، «و الي الله ترجع الامور» (بقره: 210 و نيز جاثيه: 15؛ قصص: 39) و و نيز آياتي که در آنها از بازگشت (و مرگ) به لقا تعبير شده است؛ (مانند انشقاق: 6؛ سجده: 10؛ روم: 8 و بقره: 223)، نشان مي‌‌دهند که انسان و همة اشيا به سوي حق برمي‌‌گردند.

    اين بازگشت اختياري نيست بلکه همة موجودات در يک مسير وجودي به سوي حق در حرکت‌اند؛ يعني به لحاظ وجود همة موجودات به سوي حق باز مي‌‌گردند. در اين حرکت کافر و غيرکافر فرقي ندارند و همه با مرگ ــ که در قرآن از آن به لقاء تعبير شده است «إن کثيراً من الناس بلقاء ربهم کافرون» (روم: 8) ــ به قرب حق نايل مي‌‌گردند و البته قرب به حق قبل از مرگ نيز حاصل است «و نحن اقرب اليه من حبل الوريد» (ق: 16) اما با مرگ، پرده از چشم کافران برداشته مي‌‌شود و آنها اين قرب را مي‌‌بينند؛ چون چشم تيزبين مي‌‌شود (ابن‌عربي، 1370: 108).


    بنابراين آنچه در اين عبارت از آن به‌عنوان جبر ياد شده، جبر وجودي است و نه جبر سلوکي که مبناي تکليف و کيفر و پاداش است. اين جبر و ضرورت وجودي براي همة موجودات است و همگان، به حکم «و إلي الله تصير الامور»، به سوي حق مشي مي‌‌کنند. در همين متن، مي‌‌توان به قدر کافي شواهد دروني براي اين ادعا يافت که البته رعايت اختصار اين رساله مجال پرداختن به آنها را نمي‌‌‌دهد. اينکه برخي منتقدان آن را جبر اصطلاحي کلامي فهميده‌اند نوعي بدفهمي در تفسير متن است.


    دیدگاه محیی الدین ابن عربی در مساله جبر و اختیار

  4. #34
    مدیر ارشد انجمن اخلاق و عرفان
    کنیز فاطمه(سلام الله علیها) آواتار ها

    تاریخ عضویت : امرداد 1391
    صلوات
    28000
    دلنوشته
    1
    اللهم صلّ علی محمد و ال محمد و عجّل فرجهم
    نوشته : 13,141      تشکر : 27,295
    57,760 در 13,226 پست تشکر شده
    دریافت : 0      آپلود : 0
    کنیز فاطمه(سلام الله علیها) آنلاین نیست.

    پیش فرض








    4. در فص لوطي عبارتي آمده که ممکن است براي برخي جبر را تداعي کند: «فمتى تصرف العارفُ بالهمة في العالم فعن أمر الاهي و جبر لا باختيار» (همان: 129).

    ظاهر عبارت، جبر را مي‌‌رساند؛ اما با اندکي تأمل در عبارت قبل از اين سطر، اين توهم رفع مي‌‌شود: «قال أبوالسعود لأصحابه المؤمنين به إن الله أعطاني التصرف منذ خمس عشرة سنة و تركناه تظرفاً. هذا لسان إدْلال. و أما نحن فما تركناه تظرفاً ــ و هو تركه إيثاراً ــ و إنما تركناه لكمال المعرفة، فإن المعرفة لا تقتضيه بحكم الاختيار».


    اين عبارت نشان مي‌‌دهد مقصود ابن‌عربي از «جبر» در اينجا مقابل اختيار يعني سلب اراده نيست تا با آن قابل جمع نباشد. در اين عبارت ابوسعود مي‌‌گويد:

    «ما تطرفاً و ايثاراً تصرف در عالم را ترک کرديم» و ابن‌عربي مي‌‌گويد: «ما از باب کمال معرفت، تصرف را ترک گفتيم».

    اين گفته‌ها ما را وا مي‌‌دارد که جبر مزبور را به معني کلامي آن نگيريم؛ زيرا در اين دو عبارت از ترک تصرف سخن گفته شده و روشن است که ترکِ يک فعل وقتي معني دارد که شخص در انجام آن فعل مختار باشد و او از روي اختيار آن را ترک کند.


    از طرف ديگر اين معرفت به آداب عبوديت و معرفت به جايگاه ربوبيت حق است که مانع مي‌‌شود عبد در عالم تصرف کند؛ اما اگر حق به او دستورِ تصرف دهد، آنگاه بر خلاف ميل خود که عبوديت است و تنها به جهت امتثال امر الاهي از مقام عبوديت خود خارج مي‌‌شود و در عالم تصرف مي‌‌کند.

    تصرف مناسب شأن ربوبيت الاهي بوده و با نوعي اظهار ربوبيت همراه است؛ از این رو، عبد از اين اظهار ربوبيت دوري مي‌‌جويد و با خواست خود هرگز راضي به تصرف نمي‌‌شود.


    بنابراين، جبر در اينجا به معني تکليف الاهي و فرمان او است. بدين معني که اگر خداوند به وليِ خود فرمان اظهار معجزه دهد، ولي انجام مي‌‌دهد؛ اما اگر به اختيار و انتخاب خود او واگذاشته شود، هرگز ربوبيت (تصرف در عالم) را بر عبوديت (تسليم محض بودن) برنمي‌‌‌گزيند.


    اين گونه تصرفات از سوي انبيا به‌عنوان معجزات و از سوي اوليا به‌عنوان کرامات شناخته مي‌‌شود. سخن در اينجا نيز همان‌گونه که از خود متن برمي‌‌آيد، از نوع معجزات و کرامات است و مربوط به جبر به معني اصطلاحي آن نيست.


    دیدگاه محیی الدین ابن عربی در مساله جبر و اختیار

  5. #35
    مدیر ارشد انجمن اخلاق و عرفان
    کنیز فاطمه(سلام الله علیها) آواتار ها

    تاریخ عضویت : امرداد 1391
    صلوات
    28000
    دلنوشته
    1
    اللهم صلّ علی محمد و ال محمد و عجّل فرجهم
    نوشته : 13,141      تشکر : 27,295
    57,760 در 13,226 پست تشکر شده
    دریافت : 0      آپلود : 0
    کنیز فاطمه(سلام الله علیها) آنلاین نیست.

    پیش فرض










    نتيجه‌

    از آنچه در اين نوشتار ذکر شد مي‌‌توان اين نتيجه را به دست آورد که ابن‌عربي در مسئلة جبر و اختيار بنا بر مباني عرفاني، قدرت حق را در متن قدرت عبد قرار مي‌‌دهد و اين دو قدرت را جدا از هم نمي‌‌‌داند.

    همان‌طور که وجود عبد وجود مظهري (مظهر وجود حق) است، قدرت او نيز قدرت مظهري (مظهر قدرت حق) است.

    اگر از اين قدرت مظهري عبور کنيم قدرت حقيقي را که از فاعل حقيقي است، مشاهده مي‌‌کنيم؛ اما در موطن مظهري و کثرت، قدرتْ رنگ موطني را به خود مي‌‌گيرد که در آن ظهور کرده است و از آنجا که هر موطني رنگ خاص خود را دارد، طاعت و معصيت (مطابق همان موطن) شکل مي‌گيرد و نيز کيفر و پاداش و همين‌طور تکليف معني‌دار مي‌‌شود.


    در اين ديدگاه هرچند عبد محل ظهور فعل است، اما او اين محل را با همان قدرتي که حق با آن در او ظهور کرده است، براي ظهور فعل آماده مي‌‌کند.

    در واقع همان قدرت کلي حق با تنزلش در وجود عبد، به صورت جزئي درآمده و کار مي‌‌کند. از اين رو قدرت عبد همان قدرت مقيد حق است. فعلي که به قدرت عبد نسبت داده مي‌‌شود، در همان حال به قدرت حق منسوب است و چون اصل اين قدرت از آن حق است، فعل نيز اصالتاً به او نسبت داده مي‌‌شود.


    نقشي که ابن‌عربي براي انسان و حق در فعل عبد قائل است، با حفظ توحيد افعالي جايگاه اختيار انسان را نيز محفوظ مي‌‌دارد. او توحيد افعالی برخی از متکلمین (اشاعره) را موجب از بين رفتن شريعت و نفي حکم الله مي‌‌داند و تنزيه از چنين توحيدي را واجب مي‌‌شمارد. وي دربارة اختيار در عبارات متعددي تصريح مي‌‌کند که عبد مجبور به اختيار است؛ بدين معني که اختيار براي وي لابديت دارد. ابن‌عربي نقش اسباب را مي‌‌پذيرد. بر اساس ديدگاه وي علم حق به اشيا قبل از ايجاد نيز معناي معقولي مي‌‌يابد.





    دیدگاه محیی الدین ابن عربی در مساله جبر و اختیار

  6. #36
    مدیر ارشد انجمن اخلاق و عرفان
    کنیز فاطمه(سلام الله علیها) آواتار ها

    تاریخ عضویت : امرداد 1391
    صلوات
    28000
    دلنوشته
    1
    اللهم صلّ علی محمد و ال محمد و عجّل فرجهم
    نوشته : 13,141      تشکر : 27,295
    57,760 در 13,226 پست تشکر شده
    دریافت : 0      آپلود : 0
    کنیز فاطمه(سلام الله علیها) آنلاین نیست.

    پیش فرض








    منابع

    1. قرآن کريم.

    2. آملي، سيد حيدر (1367)، المقدمات من كتاب نص النصوص، چاپ دوم، [تهران]: انتشارات توس.

    3. ابن‌تركه، صائن‌الدين على بن‌محمد (1381)، تمهید القواعد، تصحيح و تعليقه سيد جلال‌الدين آشتياني، چاپ سوم (اول ناشر)، قم: بوستان کتاب (دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم).

    4. ابن‌عربى، محى‌الدين (بي‌تا)، الفتوحات المكية (4 جلدى)، بيروت: دار صادر.

    5. ـــــــــــــ (1370)، فصوص الحكم، تحقيق و تعليق ابوالعلاء العفيفي، چاپ دوم، [تهران]: انتشارات الزهراء (س).

    6. اشعري، ابوالحسن علي بن‌اسماعيل (بي‌تا)، الإبانة عن اصول الديانة، تعليقه عبدالله محمود محمد عمر، بيروت: دارالکتب العلمية.

    7. ـــــــــــ (1421)، اللمع في الرد علي اهل الزيغ و البدع، مصحح محمد امين ضناوي، چاپ اول، بيروت: دارالکتب العلمية.

    8. بالي‌زاده، مصطفي بن‌سليمان (1424)، شرح فصوص الحکم، تعليقه فادي اسعد نصيف، بيروت: دارالکتب العلمية.

    9. جامي، نورالدين عبدالرحمن (1370)، نقد النصوص في شرح نقش الفصوص، چاپ دوم، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى.

    10. جندي، مؤيدالدين محمد (1381)، شرح فصوص الحکم، تصحيح و تعليقه سيد جلال‌الدين آشتياني، قم: بوستان کتاب (دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم).

    11. جهانگيري، محسن (1383)، محي‌الدين، چهره برجسته عرفان اسلامي، چاپ پنجم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.





    دیدگاه محیی الدین ابن عربی در مساله جبر و اختیار

  7. #37
    مدیر ارشد انجمن اخلاق و عرفان
    کنیز فاطمه(سلام الله علیها) آواتار ها

    تاریخ عضویت : امرداد 1391
    صلوات
    28000
    دلنوشته
    1
    اللهم صلّ علی محمد و ال محمد و عجّل فرجهم
    نوشته : 13,141      تشکر : 27,295
    57,760 در 13,226 پست تشکر شده
    دریافت : 0      آپلود : 0
    کنیز فاطمه(سلام الله علیها) آنلاین نیست.

    پیش فرض












    12. شعراني، عبدالوهاب (1959)، اليواقيت و الجواهر في بيان عقايد الاکابر، ج1، مصر: شرکت مکتبة و مطبعة مصطفي البابي الحلبي و اولاده بمصر.

    13. شمس، حسين (1385)، الامر بين الامرين، چاپ اول، قم: بوستان کتاب (دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم).

    14. فنارى، محمد بن‌حمزه (1374)، مصباح الأنس (شرح مفتاح الغيب)، چاپ اول، تهران: انتشارات مولى.

    15. قيصرى رومى، داوود (1375)، شرح فصوص الحكم، تصحيح و تعليقه سيد جلال‌الدين آشتياني، چاپ اول، تهران: شركت انتشارات علمى و فرهنگى.

    16. ـــــــــــــ (1384)، شرح فصوص الحكم، ج2، تصحيح حسن حسن‌زاده آملي، چاپ اول، قم: بوستان کتاب (دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم).

    17. ـــــــــــــ (1381)، رسائل قيصري (رسالة التوحيد و النبوة و والولاية)، تصحيح و تعليق سيد جلال‌الدين آشتياني، چاپ دوم، تهران: مؤسسة پژوهشي حکمت و فلسفة ايران.

    18. قوشچي، علاء الدين (بي‌تا)، شرح تجريد العقائد، قم: منشورات رضي، بيدار، عزيزي.

    19. ـــــــــــــ (1374)، مفتاح الغيب، چاپ‏اول، تهران: انتشارات مولى.

    20. کليني، محمد بن‌يعقوب (1365)، الاصول الکافي، ج1، تهران: دارالكتب الإسلامية.

    21. مجلسي، محمد باقر (1404)، بحارالانوار، ج94، بيروت: مؤسسة الوفاء.

    22. یزدان پناه، سید یدالله (بي‌تا)، جزوه آموزشی عرفان نظری، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (بخش دایرة‌المعارف علوم عقلی).

    با تشکر از پایگاه اطلاع رسانی استاد حسن رمضانی





    دیدگاه محیی الدین ابن عربی در مساله جبر و اختیار

صفحه 4 از 4 نخستنخست 1234

اطلاعات موضوع

کاربرانی که در حال مشاهده این موضوع هستند

در حال حاضر 1 کاربر در حال مشاهده این موضوع است. (0 کاربران و 1 مهمان ها)

موضوعات مشابه

  1. Root کردن چیست و چه کارایی هایی دارد ؟
    توسط رایکا در انجمن مقالات آموزش و ترفندها
    پاسخ: 1
    آخرين نوشته: 09-01-1392, 23:00
  2. پاسخ: 2
    آخرين نوشته: 14-01-1389, 16:42

کلمات کلیدی این موضوع

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •