ثمره تلاش و تربیت
فاطمه (س) کوششى فوق‏العاده براى تربیت و هدایت زنان داشت و ثمره تربیت او از یکسو فرزندان او هستند که شرح و معرفى حالات و صدمات به هر یک از آنها دفترى جداگانه مى‏طلبد و از سوى دیگر ده‏ها زن که هر کدام در دوران حیات خود هم چون آفتابى در آسمان اسلام درخشیدند و در عصر خود هادى و راهنماى دیگران بودند.
به نظر ما یکى از راههاى شناخت فاطمه (س) شناخت دست پروردگان فاطمه (س) است، تجلیات آنان خود حکایت دارد از شأن و عظمت فاطمه (س)، چه بسیارند زنانى که رشد اسلامى و اجتماعى خود رامرهون فاطمه (س) بوده‏اند و حتى بر اثر رهنمودهاى او شرایط خانواده و همسر را تغییر داده‏اند.
ما براى ذکر نمونه دو تن از شاگردان فاطمه (س) را نام مى‏بریم که نسبتاً معروفترند و درخشندگى بیشترى از خود نشان داده‏اند.
۱- اسماء بنت عمیس:
دست پرورده فاطمه (س) است، همسر ابوبکر بود، پس طبعاً در جریان امور و وقایعى بود که در دستگاه خلافت مى‏گذشت. اسماء محرم راز فاطمه (س) بود، او همان کسى است که در شستشوى فاطمه (س) پس از مرگ بنا به وصیتش حضور داشت وبه على کمک مى‏کرد. فاطمه (س) درباره او سرمایه‏گذارى وقتى بسیار داشت و چه بسیارند نکته‏هائى که او از محضر فاطمه (س) کسب کرد و بعدها در زندگى از آن بهره گرفت .
در داستان تصویب و نقشه ترور على که در خانه ابوبکر صورت گرفته بود اسماء خبر آن را یافته بود، قرار بر این بود که خالد بن ولید (اباسلیمان) در مسجد در کنار على بنشیند و بمحض خاتمه یافتن نماز ابوبکر على را بکشد. اسماء از این جریان شدیداً بیمناک شد و جرأت نکرد که خبرآن را مستقیماً به على برساند.
کنیز خود را دستور داد که به نزد على برو و قرائت صحیح و تفسیر این آیه را از جانب من از على بپرس و پاسخ بیاور آن آیه این بود: و جاء رجل من اقصى المدینه یسعى، قال یا موسى ان الملاء یأتمرون بک لیقتلوک، فاخرج انى لک من الناصحین [۳۵] (ترجمه: مردى از نقطه دور دست دوان دوان آمد و گفت اى موسى مردم در این تصمیم و اراده‏اند که ترا بکشند، زود بیرون رو من از نصیحت کنندگان و خیرخواهان توام).
کنیز آیه را به على رسانید - و على کنه قضیه را دریافت و پیام داد انّه یحول بین المرء و قبله [۳۶] (مطمئناً خداوند بین من و آنها را حائل خواهد شد) و بر این اساس خاطر اسماء را آسوده کرد. داستان هم به همین گونه بود. ابوبکر در حین سلام نماز ازتصمیم قتل على در مسجد منصرف شد و قبل از سلام گفت: یا ابا سلیمان لا تفعل ما امرتک، و ان فعلت قتلتک.(اى اباسلیمان آنچه به تو دستور دادم اجرا مکن، اگر چنان کنى تو را خواهم کشت) و نماز را با السلام علیکم و رحمه الله خاتمه داد. و على از خالد پرسید ه چه بود او هم حقیقت حال را باز گفت. و على با او درگیر شد و بر زمینش کوبید که آیا تو را بدین حد جرأت است و گروهى على را به پیامبر و فاطمه (س) قسم دادند که از او دست بردار و رهایش کند (و گویند در آن ایام فاطمه (س) بیمار و بسترى و تبدار بود).
۲- فضه:
از شاگردان فاطمه (س) و پرورش یافته در خانه او خادمه اوست. او ظاهراً از اسراى جنگى است که رسول خدا (ص) او را به فاطمه (س)بخشیده بود. (گویند او دختر پادشاه هند بود و به علوم غریبه از جمله علم کیمیا یا اکسیر اطلاعى داشت و وقتى وارد خانه فاطمه (س) شد و آن را خالى از زیور یافت با استفاده از آن علم برخى از اشیاع خانه را به طلا تبدیل کرد و على (ع) به او تفهیم کرد که او را نیازى به این امور نیست و از او خواست آن‏ها را به وضع اولیه‏اش برگرداند و او نتوانست). سالها در خانه على بود و عاشق فاطمه (س) و خاندان او بود و هرگز تاب جدائى از آنها را متحمل نبود .
در خانه فاطمه (س) به بسیارى از رموز علمى و فنى آشنا شد، قرآن را حفظ کرد به آموزش تفسیر قرآن پرداخت و الحق قرآن را در خون و رگ خود جریان داد. عابدى بیمانند گردید، کم کم کارش بجائى رسید که قدم در جاى قدم فاطمه (س) مى‏نهاد، در عبادت‏ها سعى داشت به او تأسى کند در داستان اطعام افطاریه خود در سه شب متوالى به مسکین و یتیم واسیر فضه هم مشارکت داشت .
او زنى است که بعدها ازدواج کرد .و صاحب فرزندانى شد. در واقعه کربلا بهمراه حسین و خاندانش حضور یافت و پس از واقعه کربلا بمانند دیگر مصیبت‏زدگان و اسیران بود. و گویند ۲۰ سال پس از آن واقعه زنده بود و در تمام آن مدت هیچ سخنى نگفت و تکلمى نکرد جز با آیات قرآن. به این نمونه توجه فرمائید در بیابان او را دیدند و پرسیدند:
- تو کى هستى؟ جواب داد: و قل سلام فسوف تعلمون (اول سلام کن بعد به زودى خواهى فهمید).
- از کجا مى‏آئى؟ جواب داد: من مکان بعید (ازجائى دور)
- به کجا مى‏روى؟ جواب داد: ولله على الناس حج البیت (از جانب خدا طواف بیت واجب شد)
- چند روز است در راهى؟ جواب داد: ولقدخلقنا السموات و الارض فى ستّه ایام (ما آسمانها را در ۶ روز خلق کردیم).
- به همین ترتیب سؤالات بود وجواب او به آیه قرآن - و در این هنگام فرزندانش سررسیدند که او مادر ماست و شرح حال او را باز گفتند. او این همه زندگى و مهارت کلامى را در سایه تربیت فاطمه (س) بدست آورده بود و کیست که زنان را بدینگونه پرورده باشد.
پی نوشت :
۱- کشف الغمه - منتهى الامال ص ۱۳۳ ج ۱.
۲- آیه ۳۴ - سوره آل عمران.
۳- ص ۱۲۲ وسایل الشیعه ج ۱۴.
۴- ریاحین الشریعه - ج ۱ ص ۲۱۶.
۵- ص ۴۲ حلیه الاولیاء ج ۲.
۶- ص ۱۳۴ منتهى الامال ج ۱.
۷- ص ۷۵۱ الاستیعاب.
۸- درج و گهر.
۹- آیه ۶۱ سوره آل عمران.
۱۰- حدیث نبوى.
۱۱- آیه ۱۱۰ - آل عمران.
۱۲- السیره النبویه.
۱۳- ص ۲۰۸ مناقب ابن شهر آشوب ج ۲.
۱۴- شرح آن گذشت .
۱۵- آیه ۹ سوره حشر.
۱۶- آیه ۷ و ۸ سوره دهر.
۱۷- ص ۵۶ بحار ج ۴۳.
۱۸- فاطمه الزهراء - بخش دعا.
۱۹- ص ۱۴۲ کشف الغمه.
۲۰- احقاق الحق ج ۱۰.
۲۱- آیه ۱۱۱ سوره مؤمنون.
۲۲- ص ۴۰۸ المصدر.
۲۳- ص ۹۴ الزهراء - ملا محسن فیض.
۲۴- سوره کوثر.
۲۵- به فصل ۷ مراجعه شود.
۲۶- مراجعه شود به کتاب زن در اسلام و غرب.
۲۷- آیه ۱۹۵ سوره آل عمران.
۲۸- آیه ۹۷ سوره نحل.
۲۹- حدیث - مکارم الاخلاق.
۳۰- حدیث نبوى.
۳۱- پیامبر - مکارم الاخلاق.
۳۲- منتهى الامال ج ۱ ص ۱۳۷.
۳۳- بحار ج ۲ ص ۸.
۳۴- ص ۳ بحار ج ۲.
۳۵- آیه ۲۰ سوره قصص.
۳۶- آیه ۲۴ سوره انفال.
حیات اجتماعى فاطمه (سلام الله علیها)