...◕✿◕◕✿◕ ..رابطه عقل و وحی.. ◕✿◕◕✿◕...

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/60827262420503394482.gif


https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/52160713838439473251.gif



عقل و وحی

جایگاه عقل و وحی در دین اسلام


بدون توجه به نحوه خلقت انسان،آنچه كه غیر قابل انكار است، آن است كه انسان از دو طریق نیاز به «دانستن» را در خویش ارضاء می‌نماید. یكی از طریق « تعقل» و دیگر از راه « آموختن». انسان تركیبی است از غرایز مادی و معنوی كه جهت یافتن پاسخ سؤالات و نـدانـسته‌های خـود در ارضای این غرایز مادی و معنـوی همواره مـحتاج «تـعقل» و «آموختن» بوده است. برای استفاده از این دو امكان یعنی « تعقل» و «آموختن» در وجود انسان وسایل و ابزاری تعبیه گردیده است تا با استفاده از آنها در مسیر تكاملی خویش هر چه بهتر و سریعتر پیش رود.


https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif






عقل و حواس پنجگانه ابزاری هستند در جهت یافتن حقایقی كه انسان چه در زندگی مادی خود در مسیر رفع نیازهای جسمانی و چه در پاسخگویی به مسائل روحانی و نیازهای معنوی از آنها سود می‌جوید.

حواس پنجگانه امكان درك حوادث و رخدادها و توانایی آزمون و خطاء‌ را به او ارزانی می‌نماید و عقل نیز با امكان تجزیه و تحلیل یافته‌های حواس هم نقش فرمانده اجرائی اعضاء بدن را بعهده دارد و هم رابط جهان جسمانی و جهان معنوی انسان می‌باشد.

انسان با نیروی تعقل قوانین كلی جهان را كشف می‌كند و بر اساس شناخت كلی جهان و كشف قوانین كلی طبیعت، طبیعت را عملاً استخدام می‌كند و در اختیار خویش قرار می‌دهد.



https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif



مكانیسم تعقل از پیچیده‌ترین مکانیسمهای موجود در انسان می‌باشد و اگر این مكانیسم بدقت مورد توجه قرار گیرد، دروازه شگفتی خواهد بود برای شناخت خود انسان و تفاوت‌گذاری بین انسان و دیگر موجودات و مخلوقات.

انسان با استفاده از تعقل، بسیاری از حقایق را كه مستقیماً از راه حواس با آنها تماس ندارد كشف خواهد كرد و همین نیروی اعجاز آفرین و استعداد مرموز و مخصوص انسان عامل شناخت مافوق محسوسات و بالاخص شناخت خالق جهان خواهد بود.

عمل «تعقل» در انسان بسیار پیچیده و حلقه‌ای از یك زنجیر می باشد كه قبل ازآن یك مرحله آمادگی بنام «تفكر»و پس از آن یك مرحله نهائی بعنوان «اراده اجرائی» وجود خواهد داشت.
عملیات فكر كردن و تفكر در انسان عامل جمع آوری اطلاعات و یافتن راه‌های مختلف رسیدن به اهداف می‌باشد و قوه‌ای است كه از امكانات و اطلاعات استفاده می‌كند تا مجهولات را كشف و مسائل را حل نماید.





https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif



وقتی انسان با مجهولات و نادانسته‌های خود روبرو می‌شود با فكر درمی‌یابد كه چه ابزار و اطلاعاتی در این ارتباط وجود دارد تا آنها را جمع كرده و با تركیب آنها در پی حل مشكل قدم بردارد.
مثلاً انسان با مشكل گرسنگی روبرو می‌شود. در اینجا قدرت تفكر انسانی در پی چگونگی رفع گرسنگی بر می‌آید و راه ها و را در پیش روی انسان قرار می‌دهد. برای رفع گرسنگی می تواند به دزدی، قرض گرفتن و یا كاركردن دست بزند.

حال آنكه كدام راه توسط انسان برگزیده شود و تعیین اینكه راه مناسب و احسن كدام است در انسانها متفاوت خواهد بود و این تفاوت نیز به عقل بر می‌گردد. عقل وظیفه ارزیابی راههای مختلفی را دارد كه توسط فكر، عرضه شده است.





https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif




پس از اتمام مرحله تفكر عمل «تعقل» شروع می گردد و اقدام به ارزیابی روش‌ها می‌نماید ولی همانگونه كه دانستیم انسان تحت فشار غریزه‌های مختلفی است. میل‌ها و جاذبه‌ها نوعی پیوند و كشش است میان انسان و یك كانون پرجاذبه كه انسان را به سوی خود می‌كشاند.

این كشش و جاذبه هر چند قوی و تأثیرگذار بر مسیر انسان است ولی حرف اول و آخر را نخواهد زد.
باید توجه داشت كه حیوان در مقابل میل و كوشش و جاذبه آن، قدرت و نیرویی جهت مقاومت ندارد. و همینكه میلش به سویی تحریك شد، بدون هیچگونه مقاومتی به آن سو كشیده می‌شود.
چرا كه قدرت ایستادگی در مقابل میل درونی خود و همچنین قدرت محاسبه و اندیشه در امر ترجیح‌گذاری میان میل‌ها و یا اموری كه بالفعل میلی به سوی آنها نمی‌باشد و تنها دوراندیشی، اقتضاء عمل به آنها را می نماید در خود ندارد، پس غریزه در حیوان حرف اول و آخر را خواهد زد.





https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif




اما انسان چنین نیست، انسان قادر است و توانائی دارد كه در برابر میل‌های درونی خود ایستادگی كند و فرمان آنها را اجرا نكند.

این اعتقاد امروز بطور كامل مقبول واقع شده كه حتی جاذبه‌ای قوی همچون خاصیت وراثتی در انسانها نیز قابل تغییر می‌باشد و این توانائی را انسان به حكم یك نیروی دیگری كه تحت فرمان عقل است و به «اراده» تعبیر می‌شود به انجام می‌رساند یعنی عقل تشخیص می‌دهد و اراده انجام می‌دهد. عقل وعمل تعقل ضمن پیچیدگی‌هایی كه در نفس خود دارند، در امر كمیت نیز در میان انسانها با اختلاف میزان روبرو هستند.






https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif




در تجزیه و تحلیل مسائل، افراد انسانی گوناگونند و هر چند همه از عقل برخوردار می‌باشند اما توان عقلانی برای تجزیه و تحلیل مسائل متفاوت است. بعضی‌ها توان آنرا ندارند كه، مستقیماً با مسائل و مطالب برخورد كنند و یا تجزیه و تحلیل عقلانی نمایند.

همین امر باعث گردیده تا تعقل در برخی از انسانها با واسطه صورت پذیرد. یعنی عده‌ای را نیازمند عده‌ای دیگر نموده تا جهت رسیدن به شنـاخت عقلی از راهنمایی آنـها استفاده نمایند. این همان بخش «آموختن» است.





https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif




انسانهایی كه ازقدرت تعقل و استعداد آن بیشتر برخوردار باشند با تجزیه و تحلیل مسائل به واقعیتهایی پی خواهند برد كه انسانهای با استعداد و توان كمتر از دست‌یابی به آنها ناتوانند.
البته این ناتوانی تنها در امر مراحل تعقل می‌باشد و در امر تشخیص حق از باطل این قدرت در تمام انسانها موجود است. یعنی پس از آنكه مسائل توسط انسانهای عاقل تر تفسیر می‌گردد و یا به كشف مجهولات می‌انجامد.

این آمادگی برای دیگران نیز جهت تقبل واقعیت و یا استفاده امكانات بوجود آمده مهیا خواهد شد.





https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif





توان عقل بسیار بالاست و هر چه در بستر زمان نیز انسان به پیش آمده به قدرت تعقل وی افزوده گردیده است.
بسیاری از نیازهای مادی و معنوی بشری در همین بستر یعنی بستر تاریخی حیات انسانها با استفاده از استعداد تعقل برطرف گردیده است.
اما هر آنچه كه عقل دریافتن حقایق و قوانین طبیعت قوی و مستعد گردد اما نادانسته‌ها و مجهولات جهان از این قدرت، بیشتر و بالاتر است و بر همین اساس، عقل برای خود یك محدوده و مرز می‌یابد و خود بر چنین مرزی صحه می‌گذارد.




https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif




همانگونه كه بیان گردید عقل از طرق ابزاری بعنوان حواس پنجگانه به بررسی و یافتن اطلاعات لازم از محیط اطراف خود می‌پردازد و بر همین اساس نیز در این خصوص یافته‌هایش كه می‌تواند پایه تفكر و نهایتاً تعقل گردد امور محسوس هستند.

اما انسان با ابعاد و نیازهای دوگانه یعنی جسمانی و روحانی نمی‌تواند تنها به امور ملموس بسنده نماید، بلكه در مسیر ارضای «غریزة اكتشاف» نیاز به دانستن اموری خواهد داشت كه در خیلی موارد یا بطور كلی پدیده‌های ملموس و محسوس نیستند و یا اینكه هر چند از امور محسوس
بحساب می‌آیند ولی، شناخت آنها بسیار پیچیده و مبهم می‌باشد.

عقل، خود در چنین شرایطی حكم بر آن خواهد نمود كه اموری با مشخصاتی مافوق توانایی ابزار تعقل، می‌بایست از طریق آموختن به وی جهت تجزیه و تحلیل برسد.




https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif





عقل به خوبی، توان یافتن امور مافوق ابزار خودش را دارد و هرگز این امور را ضد خود نمی‌یابد. و در هر مرحله از مسیر تكامل، مافوق توانایی خود را درك كرده و به انسان فرمان می دهد تا در پی آموختن از آموزگاری باشد كه به هر طریق بر این امور آگاهی دارد.

سیر مرحله‌ای آموزش انسان از كودكی تا دوران رشد یافتگی نیز مؤید همین امر است. باید توجه داشت كه نه تنها رشد عقل فردی بگونه مرحله‌ای به انجام می‌رسد بلكه اجتماعات انسانی نیز دارای رشد تعقلی مرحله‌ای می‌باشند.

درهرمرحله عقل، یا خود با امكاناتش دانش مورد نیاز را می‌یابد و یا با تشخیص عدم توانایی خویش، بدنبال آموختن آنچه كه قدرت عقلی و یا فرصت زمانی جهت رسیدن به آن را ندارد ، خواهد رفت .





https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif




در طی این مرحله است كه نهایتاً عاقل ترین افراد اجتماع نیز به نقطه و محدوده‌ای می‌رسند كه عقل آنان خود اعتراف به عدم شناخت ماورای این محدوده خواهد نمود و در این مرحله است كه جهت آگاهی خود راهی جز از طریق «آموختن» نخواهد داشت و از همین نقطه است كه وحی بعنوان آموزش عاقل‌ترین انسان در اجتماعات بشری نازل می‌شود تا آنچه را كه بجز از این روش در اختیار انسان قرار نمی‌گیرد را بیاموزد.

و البته این امر، هم شامل آن چیزی كه مافوق شناخت ابزار تعقل است خواهد بود و هم آن نیازی كه برای حیات بشری فوری است و یافتن آن توسط «تعقل بی واسطه» نیاز به زمانهای مدید و طولانی خواهد داشت.





https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif




در این صورت «وحی» به كمك انسان می‌آید تا انسان توسط آن به ارضای «غریزه اكتشاف» پرداخته و از اموری چون جهانی دیگر و حیاتی با نوع والاتر كه شناخت آنها در دسترس ابزار حسی تعقل او نمی‌باشد‌، مطلع گردد و همچنین نیازهای لازم و فوری را كه انسان در همان زمان محتاج است و هر چند از طریق تعقل قابل دسترسی است ولی به زمان نیازمند می‌باشد، همچون ساخت كشتی، ساخت زره، شناساندن انواع خوراكیهای مضر و یا روشهای پسندیده زندگی را به او بیاموزد‌.



https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif




در این راستا پیامبران انسانهایی بوده‌اند كه در زمان حیات خویش به عنوان قوی‌ترین انسانهای عصر خود‌، در زمینة تفكر، تعقل و اراده اجرائی از طریق خالق انتخاب گردیده‌اند تا با استفاده از نیروی تعقل برتر، واسطه آموزش اموری گردند كه یا محسوس نیستند و یا برای رفع نیازهای آن اجتماعات فوری می‌باشند. پس «وحی» در مقابل «عقل» نیست بلكه وحی مددكار عقل است و هر دو در پی ارضاء نیاز به دانستن و پاسخ‌گویی به غریزه اكتشاف در انسانی می‌باشندکه خود گواهی می‌دهد به تنهایی قادر به فتح قله آگاهی نخواهد بود.







https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif







انسان در مسیر تكاملی خویش همچون كاروانی كه در مسیر و در جهت مقصد معینی در حركت است و راه را نمی‌داند و هر از چند گاهی به شخصی مطلع برمی‌خورد كه مسیر را می‌شناسد و ثابت می كند كه مسیر را می‌دانـد، از او نشـانه‌هایی می‌گیرد و مسافـتی را به سـمت وسوی هدف بر می‌دارد و باز پس از چندی نیازمند راهنمای جدیدی می‌شود كه با نشانی گرفتن از وی و یافتن صحت اقوالش افق دیگری برایش روشن می‌گردد.


با اسـتفاده از اطـلاعات و علامـاتی كه بدست آورده، مسافت دیـگری را طی می‌نماید و هر چه كه پیش می‌رود، قابلیت بیشتری جهت یادگیری آموزش های «راهنما» می‌یابد تا به جایی كه توانایی آن را خواهد یافت تا از راهنما نقشه مسیر را تا به انتها بگیرد و برای ادامه راه با در دست داشتن آن نقشه، دیگر نیازی به راهنمای مسیر نداشته باشد.

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif



پیامبران در بستر تاریخ از اول تا خاتم آنها، وظیفة همین «راهنما» را داشته‌اند و معجزات آنها نیز اموری جهت اثبات راهنمایی صحیح آنها بوده است و در تمامی دورانها اول كسانی كه پس از رؤیـت معجزات به راهنـما ایـمان آورده‌انـد، عقـلای آن اجتـماع بوده‌اند یعنی همان كسانی كه بیشترین توانایی عقلی را درآن عصر داشته‌اند.


http://img.tebyan.net/big/1388/01/150227199180813492191871810216219510229204.jpg

این امر بسیار قابل توجه است كه «معجزه» خود نشـانگـر ارتبـاط عقـل با وحـی می‌باشد چرا كه همواره معجزات از جمله حوادثی بودند كه عقل عقلای زمان در نحوه اجراء‌ آن عاجز می‌ماندند و این خود گوشزدی بود در مسیر رسیدن به نیاز «وحی».

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif




هنگامی كه عقل در مقابل اجرای یك معجزه، درك می‌كرد كه این عمل از طریق اسباب و ابزاری كه در ارتباط با حواس و آموختن از انسانهای دیگر غیر قابل اجراست، خود «عقل» حكم بر ناتوانی و محدودیتش می‌نمود. و خود را آماده شنیدن آموزشی می‌كرد كه از منبعی بالاتر برایش آمده بود. الـبته بـاید یـادآوری نمود كه عقـل نه تنـها در امور فـوق عقلانی محتاج به وحی می‌باشد، بلكه در اموری كه عقل نیز متوجه آن بوده و در فهم آن توانا است نیاز به وحی وجود دارد.
«معجزه» خود نشـانگـر ارتبـاط عقـل با وحـی می‌باشد چرا كه همواره معجزات از جمله حوادثی بودند كه عقل عقلای زمان در نحوه اجراء‌ آن عاجز می‌ماندند و این خود گوشزدی بود در مسیر رسیدن به نیاز «وحی».

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

https://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/11851125765939328894.gif




همانگونه كه قبلاً نیز اشاره شد پس از مرحله تعقل در انتها نیاز به «اراده اجرائی»‌ است و در این مرحله است كه حتی اگر پس از مرحله تعقل نیز انسان به امری پی ببرد جهت اجرا نیازمند «اراده» است تا آن امر عملی گردد. چه بسیار اموری كه عقل به ضرر آن حكم نموده ولی جاذبه غرایز، انسان را به سوی خود می‌كشد. وحی در چنین اموری نیز به كمك عقل می‌آید و با حمایت از آن سعی در افزایش قدرت اراده دارد تا این امر به اجرای صلاحدید عقل بیانجامد.


منبع:تبیان