با نوجوان خود

[خادمه زینب کبری(س)]

به نام کریم





دوره نوجوانی مرحله پرکشمکش و دشواری در زندگی هر فرد به شمار می‏رود. سالهای اول نوجوانی دوران تغییرات جسمانی، جنسی، روانی و تغییر در الزامات اجتماعی محسوب می‏شود. البته، گذار به دوران بزرگسالی دارای امتیازات خاص خود است؛ به طوری که دوره نوجوانی زمانی را برای کسب مهارت و آماده شدن در اختیار فرد قرار می‏دهد. در عین حال این دوره آکنده است از تعارض و نوسان میان وابستگی و استقلال.
در آغاز نوجوانی، اغلب کودکان به دوره سریعی از رشد جسمانی گام می‏گذارند که با رشد تدریجی اندامهای تناسلی و ویژگیهای جنسی ثانوی همراه است. این تغییرات طی یک دوره تقریبا دو ساله اتفاق می‏افتند و با بلوغ جنسی به اوج خود می‏رسند. سن بلوغ جنسی نیز در نوجوانان متفاوت است. اما پسرها به طور متوسط دو سال دیرتر از دختران به جهش عمری و بلوغ می‏رسند. سن متوسط شروع این دوران در دختران 11 سالگی و در پسران 13 سالگی است. در میان دختران نوجوان تأثیرات روانی بلوغ زودرس و دیررس به طور قابل ملاحظه‏ای کمتر از پسران می‏باشد. در عین حال آنهایی که زودتر بالغ می‏شوند تا حدودی آرامترند و در مقایسه با آنهایی که دیرتر بالغ می‏شوند اعتماد به نفس بیشتری دارند و کمتر مضطرب‏اند. ادامه رشد شناختی که شامل آغاز مرحله عملیات صوری است، به نوجوان این امکان را می‏دهد که انتزاعی‏تر فکر کند، فرضیه‏ها را فرمول‏بندی و آزمایش کند و بتواند به جای اینکه صرفا آنچه را وجود دارد در نظر داشته باشد، احتمال را نیز در نظر بگیرد. این تواناییها معمولاً نوجوانان را به انتقاد از ارزشهای والدین و ارزشهای اجتماعی سوق می‏دهد. تفکر و رفتار نوجوان نیز ممکن است خردمندانه باشد. استقلال از خانواده از ویژگیهای نوجوانان می‏باشد. والدین فهیم که برای استقلال و رفتار صحیح به یکسان ارزش قائلند برای نوجوانان توضیح می‏دهند که چرا از وی انتظاراتی دارند و یا اینکه او را از کارهایی منع می‏کنند و با این کار استقلال را در او پرورش می‏دهند. نوجوانانی که والدین خودکامه و مستبد دارند و صرفا به فرزندان خود دستور می‏دهند و آمرانه رفتار می‏کنند و نیز فرزندان والدین سهل‏گیر، بی‏بند و بار، مساوات‏طلب و یا والدین بی‏اعتنا که غیرمسؤولانه رفتار می‏کنند به مشکلات بسیاری دچار می‏شوند.
از آنجایی که پیوند نوجوانان با والدینشان به تدریج ضعیف‏تر می‏شود، دوستان و همسالان آنان در رشد روانی‏شان نقش حساسی خواهند داشت. همسالان امکاناتی برای یادگیری مهارتهای اجتماعی، کنترل رفتار و در میان گذاشتن مشکلات و احساسات مشابه فراهم می‏کنند. پذیرفته شدن از سوی همسالان و داشتن چند دوست نزدیک در زندگی نوجوان اهمیت بسیاری دارد. دوستان نزدیک معمولاً همسن و همجنس هستند و زمینه‏های خانوادگی و ارزشها و هدفهای مشابهی دارند.
برخی از ویژگیهای دوران نوجوانی بسیاری از رفتارها برای سالهای نوجوانی طبیعی می‏باشند. پدر و مادر باید بتوانند واقعیات این دوره را درک کرده و رفتاری متناسب با این سن از خود نشان دهند.
یک نوجوان، دیگر یک کودک نیست و والدین نباید همان برخوردی را که در دوران کودکی با بچه خود داشتند در دوران نوجوانی نیز از خود ظاهر سازند.
والدین باید بدانند که مخالفت، سماجت، یکدندگی، سرکشی و علاقه به استقلال، بخشی از حالات روحی و جسمانی یک نوجوان هستند.
والدین باید از پند دادن و طرح پرسشهای تکراری خودداری کنند و در غیر این صورت نوجوانشان سخنان آنها را از یک گوش شنیده و از گوش دیگر بیرون خواهد کرد.
نوجوانان اغلب فکر می‏کنند که والدینشان قدیمی می‏اندیشند و در دوره‏های گذشته زندگی می‏کنند. در این صورت والدین چگونه باید آنان را درک کنند؟
اگر یک نوجوان به مانند دوران کودکی زیاد با خانواده خود حرف نمی‏زند و یا همانند آن دوران به آنان وابسته نیست نباید نگران باشند چرا که این گونه رفتارها در سنین بلوغ طبیعی می‏باشد.
والدین نباید به زور نوجوان خود را به انجام کاری ناگزیر سازند چرا که او خواهد آموخت زور، حرف اول را می‏زند. این نوع رفتار باعث خواهد شد که لجاجت و یکدندگی در نوجوان افزایش یابد.
والدین نباید نسبت به حرفهای نوجوان خود واکنش شتاب‏زده و سختی نشان دهند چرا که بیشتر اوقات نوجوان برای شروع گفتگو با والدین خود چیزهایی به زبان می‏آورد.
نوجوانان به تشویق و درک متقابل و توجه مثبت از سوی والدین خود به شدت نیازمندند و رفتار آنان باید به گونه‏ای باشد تا نوجوان بتواند به آنان تکیه کند.