بداء، يا، محو و اثبات الهی

[مرضیه سادات*خادمه مهدی صاحب الزمان*]

[مرضیه سادات*خادمه مهدی صاحب الزمان*]

معنای لغوی بداء

بدا در لغت دو معنی دارد:
1. «بَدَاُ الأمرُ بُدُوّاً و بَداءً»، یعنی: این موضوع آشکار واضح شد. پس، یکی از معانی «بَداء» آشکار شدن و وضوح است.
2. «بَدا لَهُ فِی الْأمر کَذا»، یعنی: در این موضوع چنین رأیی برایش پیدا شد؛ رأی تازه ای پیدا کرد.
معنای بداء در اصطلاح علمای عقاید اسلامی
علمای «عقاید اسلامی» گفته اند: «بداء» درباره خداوند، آشکار کردن چیزی است که بر بندگان مخفی بوده و ظهورش برای آنان تازگی دارد.
بنابراین، کسانی که پنداشته اند مقصود از «بداء» درباره خداوند این است که برای حق تعالی نیز، همانند مخلوقات، رأی تازه ای -غیر از آنچه پیش از «بداء» داشته- پیدا می شود، سخت در اشتباهند، راستی راکه خداوند برتر وبالاتراز آن است که می پندارند.

[مرضیه سادات*خادمه مهدی صاحب الزمان*]

بداء در قرآن کریم

الف) خدای متعال در دو موضع از سوره رعد، آیات 7 و 27 می فرماید:
وَ یَقُولُ الَّذینَ کَفَرُوا لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیَه مِنْ رَبِّه...؛
کسانی که کافر شدند می گویند: چرا آیت و معجزه ای از پروردگارش بر او نازل نشده؟...
سپس در آیات 38 -40 همان سوره می فرماید:
... وَ ما کانَ لِرَسُولٍ أَنْ یَأْتِیَ بِ آیَه إِلاَّ بِإِذْنِ اللَّهِ لِکُلِّ أَجَلٍ کِتاب یَمْحُوا اللَّهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتاب وَ إِنْ ما نُرِیَنَّکَ بَعْضَ الَّذی نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّیَنَّکَ فَإِنَّما عَلَیْکَ الْبَلاغُ وَ عَلَیْنَا الْحِساب؛
هیچ پیامبری را نشاید که آیت و معجزه ای بیاورد مگر به فرمان خدا. هر دورانی را سرنوشتی است. خداوند هر چه را بخواهد محو و نابود، و هر چه را بخواهد اثبات و برجای می گذارد، و ام الکتاب [لوح محفوظ] نزد اوست. و اگر پاره ای از آنچه را که به آنان وعده می دهیم به تو نشان دهیم، یا تو را [پیش از موعد] بمیرانیم، در هر حال، آنچه بر عهده توست تنها تبلیغ و رساندن است، حساب [آنان] برماست.



1. آیه
آیه در لغت علامت و نشان آشکار است. چنانکه این شاعر گفته است:
و فی کُلِّ شَی ءٍ لَهُ آیهتَدُلُّ عَلی أَنَّه واحِدٌ
در هر چه که بنگری نشانه آشکار وجود خداوند و دلیل روشن یکتایی او است.
معجزات انبیا از آن رو «آیت» نام گرفته که نشان درستی آنان، و دلیلی بر قدرت الهی است. همو که ایشان را توان آوردن چنان معجزاتی مانند عصای موسی و ناقه صالح بخشیده و در آیات 67، سوره شعرا و 73 سوره اعراف بدان اشارت فرموده است.
قرآن کریم، همچنین انواع عذابها را که خداوند بر امتهای کافر نازل فرموده، «آیت» نامیده است. چنانکه در سوره شعراء درباره قوم نوح می فرماید:
ثُمَّ أَغْرَقْنا بَعْدُ الْباقین إِنَّ فی ذلِکَ لَآیَه [1] ...؛
سپس بر جای ماندگان را غرق کردیم. راستی را که در آن آیت و نشانه ای است.
و درباره قوم هود می فرماید:
فَکَذَّبُوهُ فَأَهْلَکْناهُمْ إِنَّ فی ذلِکَ لَآیَه [2] ؛
آنان پیامبرشان هود را تکذیب کردند، ما هم نابودشان کردیم. راستی را که در آن آیت و نشانه ای است.
و درباره قوم فرعون در سوره اعراف فرموده:
فَأَرْسَلْنا عَلَیْهِمُ الطُّوفانَ وَ الْجَرادَ وَ الْقُمَّلَ وَ الضَّفادِعَ وَ الدَّمَ آیاتٍ مُفَصَّلات [3] ؛
پس، طوفان و ملخ و آفت گیاهی و قورباغه و خون را - که آیات و نشانه های جدا جدا بودند - بر آنان فرستادیم.

[مرضیه سادات*خادمه مهدی صاحب الزمان*]

2. اَجَل
أجل یعنی: مدت، وقت و زمان محدود، سرانجام و پایان کار. اینکه گفته می شود: فلان کس اجلش فرا رسید، یعنی: مرد و مدت عمرش به سر آمد. و اینکه گفته می شود: برای آن اجلی تعیین شده، یعنی: برای آن وقت محدودی قرار داده اند.

3. کتاب
برای کتاب معانی متعددی است و مقصود از آن در اینجا «مقدار نوشته شده یا مقدر» است، و معنای: «لِکُلِّ أجَلٍ کِتاب» که در آیه آمده این است که: زمان آوردن معجزه به وسیله پیامبر(ص) از پیش تعیین شده، یعنی: هر دورانی را سرنوشتی معین است.

[مرضیه سادات*خادمه مهدی صاحب الزمان*]

4. یَمْحُو
یمحو یعنی: محو می کند، زایل می گرداند. «محو» در لغت به معنای باطل کردن و از بین بردن است. همان گونه که خدای متعال در سوره اسراء، آیه 12 می فرماید:
فَمَحَوْنا آیَه اللَّیْلِ وَ جَعَلْنا آیَه النَّهارِ مُبْصِرَه؛
پس نشانه شب را محو کرده و نشانه روز را روشنی بخش قرار دادیم.
و در سوره شوری، آیه 24 می فرماید:
وَ یَمْحُ اللَّهُ الْباطِلَ وَ یُحِقُّ الْحَقَّ بِکَلِماتِه؛
خداوند باطل را محو و نابود و حق را به فرمان خود ثابت و استوارمی دارد.
یعنی آثار باطل را از بین می برد.
تفسیر آیات
خدای سبحان در آیات گذشته می فرماید: کفار قریش از رسول خدا(ص) درخواست کردند تا برای آنان معجزاتی بیاورد، خداوند نوع درخواست آنان را نیز در سوره اسراء بیان داشته و فرموده است:
وَ قالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَکَ حَتَّی تَفْجُرَ لَنا مِنَ الْأَرْضِ یَنْبُوعاً... أَوْ تُسْقِطَ السَّماءَ کَما زَعَمْتَ عَلَیْنا کِسَفاً أَوْ تَأْتِیَ بِاللَّهِ وَ الْمَلائِکَه قَبیلاً؛ [4] .
و گفتند: ما هرگز به تو ایمان نمی آوریم تا آنکه چشمه جوشانی از این سرزمین برای ما بیرون آوری...یاقطعات آسمان را-آنگونه که می پنداری- بر سر ما فرود آوری، یا خداوند و فرشتگان را در برابر ما بیاوری.
و در آیه 38 سوره رعد می فرماید: «وَ ما کانَ لِرسُولِ اَنْ یَأتِیَ بِآیه» هیچ پیامبری حق ندارد معجزه ای را - که از او خواسته اند - بیاورد «الاّ باذن اللَّه» مگر به فرمان خدا. زیرا، هر کاری در تقدیر مکتوب الهی زمان ویژه ای دارد.
خداوند در آیه بعد، بدون فاصله، استثنای از تقدیر مکتوب را بیان داشته و می فرماید: «یَمْحُو اللَّهُ ما یَشاء» خداوند هر چه را بخواهد محو می کند، یعنی: دست خدا بسته نیست و هر جا که خواست رزق و اجل و سعادت و شقاوت را در این مکتوب مقدر، تغییر می دهد. «و یُثْبِتُ» و هر چه را بخواهد - از نانوشته ها - در آن جای می دهد. زیرا «وَ عِنْدَهُ اُمُّ الْکِتاب» اصل کتاب تقدیر و سرنوشت یعنی «لوح محفوظ» که هیچ گونه تغییر و تبدیلی در آن نیست، نزد خداست.
بدین خاطر بعد از آن می فرماید: «وَ إِنْ ما نُرِیَنَّکَ بَعْضَ الَّذی نَعِدُهُم» و اگر پاره ای از مجازاتها را که به آنان وعده می دهیم [در زمان حیات] به تو نشان دهیم، «اَوْ نَتَوَفَّینَّک» یا تو را [پیش از آن] بمیرانیم، «فَإِنَّما عَلَیْکَ الْبَلاغ» در هر حال، تو تنها ابلاغ کننده ای و بس.
طبری و قرطبی و ابن کثیر در تفسیر این آیه روایتی آورده اند که مؤید گفتار ماست و فشرده آن چنین است:
خلیفه دوم عمر بن خطاب پیرامون خانه خدا طواف می کرد و می گفت:
اَللَّهُمَّ اِنْ کُنْتَ کَتَبْتَنی فی اَهْلِ السَّعادَه فَأثْبِتْنی فیها، وَ إنْ کُنْتَ کَتَبْتَنی فی اَهْلِ الشَّقاوَه وَ الذَّنب فَامْحِنی وَ أثْبِتْنی فی اَهْلِ السَّعادَه وَ الْمَغْفِرَه، فَإنَّکَ تَمْحُو ما تَشاءُ وَ تُثْبِتُ وَ عِنْدَکَ اُمُّ الْکِتاب؛
خدایا: اگر مرا در زمره سعادتمندان قرار داده ای، در آن استوارم دار، و اگر از شقاوتمندان و گناهکارانم نوشته ای، نامم را از آن محو و در میان سعادتمندانم جایگزین بفرما. زیرا، تو هر چه را بخواهی محو یا برقرار می داری.
و از قول صحابی پیامبر ابن مسعود روایت شده که می گفت:
اَللَّهُمَّ اِنْ کُنْتَ کَتَبْتَنی فِی السُّعَداءِ فَأثْبِتْنی فیهِم، وَ إنْ کُنْتَ کَتَبْتَنی فِی الْأشْقِیاءِ فَامْحِنی مِنَ الْأشْقِیاءِ وَ اکْتُبْنی فِی السُّعَداء، فَإنَّکَ تَمْحُو ما تَشاءُ وَ تُثْبِتُ وَ عِنْدَکَ اُمُّ الْکِتاب؛
خدایا: اگر مرا در زمره سعادتمندان قرار داده ای، در بین آنان استوارم دار، و اگر در زمره شقاوتمندانم نوشته ای، از میان اشقیایم محو و در بین سعادتمندانم جایگزین فرما. زیرا، تو هر چه را بخواهی محو یا برقرار می داری، و کتاب اصلی نزد توست.
و از قول ابی وائل آورده اند که بارها می گفت:
اَللَّهُمَّ اِنْ کُنْتَ کَتَبْتَنا أشْقِیاء فَامْحُ وَ اکْتُبْنا سُعَداء، وَ إنْ کُنْتَ کَتَبْتَنا سُعَداء فَأثْبِتْنا، فَإنَّکَ تَمْحُو ما تَشاءُ وَ تُثْبِتُ وَ عِنْدَکَ اُمُّ الْکِتاب؛
خدایا: اگر ما را در زمره بدبختان قرار داده ای، از بین آنان محو و در زمره نیک بختانمان جایگزین فرما، و اگر در زمره نیک بختان قرارمان داده ای در آن استوارمان دار. زیرا، تو هرچه را بخواهی محو یا برقرار می داری، و کتاب اصلی نزد توست. [5] .
در بحارالانوار آمده است:
وَ إنْ کُنْتُ مِنَ الأشْقِیاءِ فَامْحنی مِنَ الأشْقیاءِ وَ اکْتُبْنی مِنَ السُّعداء، فَانَّکَ قُلْتَ فی کِتابِکَ الْمُنزَل عَلی نَبِیِّکَ صَلَواتُک عَلَیْه وَ آله: یَمْحُو اللَّهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ اُمُّ الْکِتاب؛
و اگر از بدبختانم، مرا از زمره آنان محو و در بین نیک بختان جایگزین فرما. زیرا، تو در کتاب خود که بر پیامبرت(ص) نازل شده فرموده ای: خداوند هر چه را بخواهد محو یا برقرار می دارد و کتاب اصلی نزد اوست [6] .
قرطبی نیز، در ذیل روایتی که از صحیح بخاری و مسلم آورده، بر این معنی استدلال کرده است، روایت می گوید:

رسول اکرم(ص) فرمود:
مَنْ سَرَّهُ أنْ یُبْسَطَ لَهُ فی رِزْقِه وَ یُنْسَأَلُه فی أثَرِه - أجَلِهِ - فَلْیَصِلْ رَحِمَه؛
کسی که از وسعت روزی و زیادتی عمر خشنود می گردد، به خویشاوند خود نیکی نماید. [7] .
و از ابن عباس نقل کرده که او در جواب کسی که پرسید: چگونه در عمر و اجل زیادتی می شود؟ گفت: خدای عز و جل فرموده:
هُوَ الَّذی خَلَقَکُمْ مِنْ طینٍ ثُمَّ قَضی أَجَلاً وَ أَجَلٌ مُسَمًّی عِنْدَهُ؛ [8] .
او کسی است که شما را از گل آفرید، سپس مدتی مقرر داشت، و اجل حتمی نزد اوست.
ابن عباس گفت: «اجل اول در آیه اجل بنده از تولد تا مرگ است، و اجل دوم -یعنی آنچه نزد خداست - از زمان مرگ تا قیامت است که در برزخ به سر می برد، و کسی جز خدا آن را نمی داند. پس، اگر بنده ای از خدا بترسد و صله رَحِم به جای آورد، خداوند هر چه بخواهد از عمر برزخی او کاسته و به عمر اولش می افزاید، و اگر نافرمانی کند و قطع رحم نماید، خداوند هر چه بخواهد از عمر دنیایی اش کاسته و به عمر برزخی اش می افزاید [9] ...»
ابن کثیر بر این استدلال افزوده و سخنی گفته که فشرده آن چنین است: این سخن با روایتی که احمد و نسائی و ابن ماجه آورده اند هماهنگ می نماید، آنان آورده اند که رسول خدا(ص) فرمود:
إنَّ الرَّجُلَ لَیُحْرَمُ الرِّزقَ بِالذَّنبِ یُصیبُهُ وَ لا یَردُّ القَدَرَ إلّا الدُّعاء وَ لا یَزیدُ فِی العُمْرِ إلاّ البِّر؛
انسان گاهی به خاطر گناه از روزی محروم می گردد، و چیزی جز دعا بلا و سرنوشت را بازنمی گرداند، و چیزی جز نیکی عمر را نمی افزاید. [10] .
و در حدیث دیگری فرموده:
إنَّ الدُّعاءَ وَ القَضاءَ لَیَعْتَلِجانِ بَیْنَ السَّماءِ وَ الأرضِ؛ [11] .
دعا و سرنوشت در میان آسمان و زمین با هم مبارزه می کنند.

[مرضیه سادات*خادمه مهدی صاحب الزمان*]

رسول اکرم(ص) فرمود:
مَنْ سَرَّهُ أنْ یُبْسَطَ لَهُ فی رِزْقِه وَ یُنْسَأَلُه فی أثَرِه - أجَلِهِ - فَلْیَصِلْ رَحِمَه؛
کسی که از وسعت روزی و زیادتی عمر خشنود می گردد، به خویشاوند خود نیکی نماید. [7] .
و از ابن عباس نقل کرده که او در جواب کسی که پرسید: چگونه در عمر و اجل زیادتی می شود؟ گفت: خدای عز و جل فرموده:
هُوَ الَّذی خَلَقَکُمْ مِنْ طینٍ ثُمَّ قَضی أَجَلاً وَ أَجَلٌ مُسَمًّی عِنْدَهُ؛ [8] .
او کسی است که شما را از گل آفرید، سپس مدتی مقرر داشت، و اجل حتمی نزد اوست.
ابن عباس گفت: «اجل اول در آیه اجل بنده از تولد تا مرگ است، و اجل دوم -یعنی آنچه نزد خداست - از زمان مرگ تا قیامت است که در برزخ به سر می برد، و کسی جز خدا آن را نمی داند. پس، اگر بنده ای از خدا بترسد و صله رَحِم به جای آورد، خداوند هر چه بخواهد از عمر برزخی او کاسته و به عمر اولش می افزاید، و اگر نافرمانی کند و قطع رحم نماید، خداوند هر چه بخواهد از عمر دنیایی اش کاسته و به عمر برزخی اش می افزاید [9] ...»
ابن کثیر بر این استدلال افزوده و سخنی گفته که فشرده آن چنین است: این سخن با روایتی که احمد و نسائی و ابن ماجه آورده اند هماهنگ می نماید، آنان آورده اند که رسول خدا(ص) فرمود:
إنَّ الرَّجُلَ لَیُحْرَمُ الرِّزقَ بِالذَّنبِ یُصیبُهُ وَ لا یَردُّ القَدَرَ إلّا الدُّعاء وَ لا یَزیدُ فِی العُمْرِ إلاّ البِّر؛
انسان گاهی به خاطر گناه از روزی محروم می گردد، و چیزی جز دعا بلا و سرنوشت را بازنمی گرداند، و چیزی جز نیکی عمر را نمی افزاید. [10] .
و در حدیث دیگری فرموده:
إنَّ الدُّعاءَ وَ القَضاءَ لَیَعْتَلِجانِ بَیْنَ السَّماءِ وَ الأرضِ؛ [11] .
دعا و سرنوشت در میان آسمان و زمین با هم مبارزه می کنندآنچه آوردیم یکی از چند وجهی بود که در معنای این آیه گفته اند، وجوه دیگری نیز در معنای آیه آورده اند، مانند این سخن که: «مراد از «محو و اثبات» در آیه: محوحکمی و اثبات حکم دیگر است.» یعنی نسخ احکام شریعت، و درست تر آن است که بگوییم: «مقصود در آیه همه را شامل است.» چنانکه قرطبی نیز این را برگزیده و گفته است: «...این آیه عام است و شامل همه چیز می گردد، و این اظهر است و خدا داناتر [12] »
طبری و سیوطی از قول ابن عباس آورده اند که او درباره این آیه: «یَمْحُوا اللَّهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتاب» گفته است: «خداوند امور هر سال را در شب قدر تقدیر و برنامه می کند جز نیک بختی و بدبختی را [13] ...»

[مرضیه سادات*خادمه مهدی صاحب الزمان*]

ب) خدای سبحان در سوره یونس می فرماید:
فَلَوْ لا کانَتْ قَرْیَه آمَنَتْ فَنَفَعَها إیمانُها إِلاَّ قَوْمَ یُونُسَ لَمَّا آمَنُوا کَشَفْنا عَنْهُمْ عَذابَ الْخِزْیِ فِی الْحَیاه الدُّنْیا وَ مَتَّعْناهُمْ إِلی حین [14] ؛
چرا هیچ یک از مردم شهرها و آبادیها ایمان نیاوردند تا ایمانشان سودشان دهد؟ مگرقوم یونس که چون ایمان آوردند،عذاب ذلت وخواری را در زندگی دنیا از آنان برداشتیم، و تا مدتی آنان را برخوردار ساختیم.
شرح کلمات
1. کَشَفْنا: زایل کردیم، از بین بردیم، برداشتیم.
2. خِزْی: خواری، رسوایی.
3. حین: وقت و زمان نامعلوم که بیش و کم آن مشخص نیست.

[مرضیه سادات*خادمه مهدی صاحب الزمان*]

تفسیر آیه
فشرده داستان یونس(ع) آنگونه که در تفسیر طبری و قرطبی و مجمع البیان آمده، چنین است: «قوم یونس(ع) در نینوا از اراضی موصل می زیستند و بت می پرستیدند. خداوند یونس(ع) را به سوی ایشان فرستاد تا آنان را به اسلام فرا خوانده و از بت پرستی بازدارد. ایشان سرباز زدند، دو نفر از آنان یکی عابد و دیگری عالم، یونس(ع) را پیروی کردند، عابد از یونس(ع) خواست تا بر علیه آن قوم نفرین کند و عالم او را از این کار نهی کرد و گفت: بر اینان نفرین مکن، زیرا خدا دعایت را مستجاب می کند ولی هلاکت بندگانش را دوست ندارد! یونس(ع) سخن عابد را پذیرفت و نفرین کرد، خداوند فرمود: عذاب در فلان ماه و فلان روز نازل می گردد. یونس(ع) آن را به آنان خبر داد، وقت عذاب که نزدیک شد یونس(ع) به همراه آن عابد از میان ایشان بیرون رفت، ولی آن عالم در میانشان باقی ماند. قوم یونس(ع) با خود گفتند: ما تا به حال از یونس(ع) دروغی را ندیده ایم، مواظب باشید اگر او امشب در بین شما باقی ماند که عذابی در کار نیست، ولی اگر بیرون رفت بدانید که که صبح فردا عذابتان قطعی است. شب که به نیمه رسید یونس(ع) آشکارا از بینشان بیرون رفت. آنان که این را دانستند و آثار عذاب را مشاهده و به هلاکت خود یقین کردند به نزد آن عالم رفتند، او به ایشان گفت: به سوی خدا زاری کنید که او به شما رحم می کند و عذاب را از شما برمی دارد: به سوی بیابان بیرون شوید و زنان و کودکانتان را از هم جدا کنید و بین حیوانات و بچه هاتان جدایی افکنید، سپس دعا کنید و بگریید! آنان چنین کردند، با زنان و کودکان و چهارپایان خویش سر به صحرا نهادند، لباس پشمینه پوشیدند و اظهار ایمان و توبه کردند و نیت خود را خالص نمودند و میان همه مادران و بچه های آدمی و حیوانات جدایی افکندند سپس نالیدند و فریاد زاری سر دادند. صداها که در هم پیچید و فریادها که آمیخته شد با ناله و اندوه به سوی خدای عز و جل توجه نموده و گفتند: [پروردگارا] ما به آنچه یونس آورده بود ایمان آوردیم، خداوند آنان را بخشید و دعایشان را پذیرفت و عذابی را که بر سرشان سایه گسترده بود از ایشان برطرف ساخت و...»

[مرضیه سادات*خادمه مهدی صاحب الزمان*]

خداوند، بدین گونه عذاب را از قوم یونس - بعد از آنکه توبه کردند - محو و برطرف کرد. آری، خداوند هرچه را بخواهد محو کرده یا برقرار می دارد.
ج) خداوند سبحان در سوره اعراف می فرماید:
وَ واعَدْنا مُوسی ثَلاثینَ لَیْلَه وَ أَتْمَمْناها بِعَشْرٍ فَتَمَّ میقاتُ رَبِّهِ أَرْبَعینَ لَیْلَه؛ [15] .
ما با موسی سی شب وعده گذاشتیم، و آن را با ده شب دیگر تکمیل کردیم تا میقات پروردگارش چهل شب تمام شد.
و در سوره بقره فرموده:
وَ إِذْ واعَدْنا مُوسی أَرْبَعینَ لَیْلَه ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَنْتُمْ ظالِمُونَ؛ [16] .
و [به یاد آورید] هنگامی را که با موسی چهل شب وعده گذاریم، و شما بعد از او - در حالی که ستمکار بودید - گوساله را برگزیدید.

[مرضیه سادات*خادمه مهدی صاحب الزمان*]

بداء در روایات مکتب خلفا

طیالسی و احمد و ابن سعد و ترمذی روایتی دارند که فشرده آن با عبارت طیالسی چنین است:
قالَ رَسُولُ اللَّه(ص): إنَّ اللَّهَ اَری آدَمَ ذُریَّته فَرأی رَجُلاً اَزْهَر ساطِعاً نُورُه، قالَ: یا رَبِّ مَنْ هذا؟ قالَ: هذا أبنُک داود! قالَ: یا رَبِّ فَما عُمْرُه؟ قالَ: سِتُّونَ سَنَه! قالَ: یا رَبِّ زِدْ فی عُمرِه! قالَ: لا اِلاّ اَنْ تَزیدَهُ مِنْ عُمرِک! قالَ: وَ ما عُمری؟ قالَ: ألف سَنه! قالَ آدَمُ: فَقَد وَهَبْتُ لَهُ أربَعینَ سَنَه مِن عُمری... فَلَمَّا حَضَرَهُ الْمَوتُ وَ جاءتْهُ المَلائکه قالَ: قَد بَقِیَ مِنْ عُمْری أرْبَعُونَ سَنَه. قالُوا: إنَّکَ قَدْ وَهَبْتَها لِداود؛
رسول خدا(ص) فرمود: خداوند نسل آدم(ع) را به او نشان داد، آدم در میان آنان مردی را دید با چهره ای نور افشان، عرض کرد: خدایا! این کیست؟ فرمود: این فرزند تو داود است! عرض کرد: خدایا عمر او چقدر است؟ فرمود: شصت سال! عرضه داشت: خدایا در عمر او بیفزای؟ فرمود: نمی شود مگر آنکه از عمر خودت به او بیفزایی! عرض کرد: عمر من چقدر است؟ فرمود: هزار سال! آدم گفت: من چهل سال از عمرم را به او بخشیدم... هنگام وفات او که فرا رسید و فرشتگانِ قبض روح به بالینش آمدند گفت: هنوز چهل سال از عمر من باقی است! گفتند: تو خودت آن را به داود بخشیدی! [17] .
این روایت به اضافه آنچه در گذشته، درباره آثار «صِلَه رَحِم» و همانند آن، از روایات مکتب خلفا آوردیم از مصادیق «یَمْحُوا اللَّهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتاب» است.
امامان اهل بیت(ع) «محو و اثبات» را «بداء» نام نهاده اند که - به یاری خدای متعال - در بخش پنجم آن را بررسی می نماییم.