كي گفته پزشك محرمه!!!

[seyed yasin]

موضوع اين نوشتار يك حكم شرعي پر كاربرد است. اين حكم در عين حال كه بسيار ساده و زود فهم است اما به دليل غير كارشناسي بيان شدن آن از زبان افراد مورد اعتماد مردم، آنگونه كه بايد به اجرا در نمي آيد و همين بي اطلاعي از كيفيت دقيق اجراي آن سبب شده تا رعايت درست آن از سوي متدينين موجب تعجب يا اعتراض عده اي نا آگاه به اصل حكم شده است.

[seyed yasin]

سوال: آيا پزشك محرم است؟
پاسخ غير كارشناسانه
پاسخ غير كارشناسانه اي كه چندي پيش در نشريات و سايتهاي خبري منتشر شد اين است: ‌«همه مراجع به محرميت پزشك نسبت به بيمار معتقدند و اتفاق نظر دارند.»
سلامت نيوز نوشت: رئيس كل سازمان نظام پزشكي با بيان اينكه موضوع محرم نبودن پزشكان نسبت به بيماران بحثي قديمي است گفت:‌ «همه مراجع به محرميت پزشك نسبت به بيمار معتقدند و اتفاق نظر دارند.»
دكتر سيد شهاب الدين صدر در نشست خبري روز چهارشنبه (20/11/89) در حضور جمعي از خبرنگاران گفت:‌ «موضوع محرم نبودن پزشكان نسبت به بيمارانشان را يكي از روحانيون در تهران مطرح كرده است اما اين بحث يك بحث قديمي است و همه مراجع از جمله حضرت امام خميني(ره) و آيات عظام اراكي،‌ گلپايگاني و بهجت و خويي به محرم بودن پزشك نسبت به بيمار فتوا داده اند.»
وي در ادامه افزود:‌ «اگر معاينه توسط پزشك براي عضوي از بدن صورت گيرد، اگر پزشك هم جنس باشد به پزشك هم جنس مراجعه شود و اگر به پزشك غير همجنس مراجعه شود در صورت ضرورت براي معاينه اين كار مراتبي دارد و پزشك براي ديدن عضو مربوطه محرم است.»

[seyed yasin]

پاسخ كارشناسانه:
بايد بدانيم كه «محرميت» غير از «لمس و نظر در مواقع ضروري» است. ابتدا لازم است كه قدري در باره اين دو عنوان توضيح دهيم:

محرميت
زن و مرد نامحرم تنها از سه راه به يكديگر محرم مي شوند كه اين سه راه انحصاري عبارتند از: نسب، رضاع و مصاهره. (تحريرالوسيلة 2/262)
نسب همان ارتباط فاميلي است كه عده اي از طريق پدر و مادر با يكديگر نسبت فاميلي پيدا مي كنند مانند برادر و خواهر يا عمه و برادر زاده و مانند آن.

[seyed yasin]

رضاع هم محرميت از راه شيرخوردن است. اگر زني با شرايطي كه در كتابهاي فقهي آمده است نوزاد پسري را شير دهد خود آن زن در آينده به آن پسر بچه محرم خواهد بود. (البته تعداد ديگري هم از در اين بين به هم محرم مي شوند كه توضيحش در كتب فقهي آمده است)
مصاهره ارتباط فاميلي است كه از طريق ازدواج به وجود مي آيد. مثلا داماد به مادر زن و مادر بزرگ همسر خود محرم مي شود.
اگر پزشك به وسيله يكي از اين راهها به بيمار خود محرم است كه هيچ و اگر هيچ كدام از اين عناوين در مورد او صدق نمي كند به هيچ عنوان به بيمار محرم نيست و نخواهد بود؛ حتي يك لحظه.

[seyed yasin]

جواز لمس و نظر به مقدار لزوم و در مواقع ضروري
لمس نامحرم و نظر به او شرعا حرام است. (العروةالوثقي المحشي 5/494-497) (1)
حال اين حرمت هم مانند ساير محرمات اگر در شرايط اضطرار قرار گرفت به مقدار لازم از آن چشم پوشي مي شود و اين مانند خوردن گوشت مردار است؛ هر چند خوردن گوشت حيواني كه خودش مرده است شرعا حرام مي باشد اما اگر انسان در حالت اضطرار قرار گرفت يعني ادامه زندگي او بسته به خوردن چنين گوشتي بود آنگاه جايز بلكه واجب است كه به مقدار ضرورت يعني مقداري كه اضطرار او رفع شود از آن گوشت بخورد؛ اين است معناي اضطرار و رفع آن.(2)
در مسأله مورد بحث اگر نجات جان و يا درمان بيمار متوقف بر نظر و يا لمس پزشك نامحرم شد او بايد تنها به مقداري كه لازم است و نه بيشتر بيمار نامحرم خود را نگاه و يا لمس نمايد و بيشتر از آن مقدار براي هر دو گناه محسوب مي شود. در اين خصوص يك قانون كلي وجود دارد كه با توجه به آن مي توان بسياري از سوالاتي كه در اين زمينه مطرح مي شود را پاسخ داد آن قاهده اين است كه مي فرمايند:
به طور كلى با وجود پزشكِ مماثل [:هم جنس]، رجوع به غير مماثل در صورتى كه مستلزم لمس يا نظرِ حرام باشد، جايز نيست ولى اگر پزشكِ مماثل در مورد يك بيمارى وجود نداشته و يا تخصص كافى را نداشته باشد، رجوع به غير مماثل اشكال ندارد لكن بايد به مقدار ضرورت اكتفا شود. (3)
با توجه به همين اصل به چند حكم فقهي از مقام معظم رهبري توجه كنيد:(4)
سوال: مراجعه بيمار زن به دندانپزشك مرد جهت معالجات دندانپزشكى چه حكمى دارد؟
جواب:‏ اگر براى اينگونه كارها، دسترسى به پزشك زن دارند، مراجعه به پزشك مرد (اگر مستلزم نظر و لمس حرام باشد) جايز نيست.
سوال: آيا معاينه افراد غير بيمار براى كنترل سلامتى آنها، توسط پزشك نامحرم جايز است؟
جواب اگر ضرورت نباشد جايز نيست.
سوال: آيا مرد مى‌تواند نزد دكتر زن نامحرم رود؟ (با لمس بدن)
جواب: با امكان لمس از روى لباس يا با دست كردن دستكش هنگام معالجه مانع ندارد و بهتر است اگر ضرورت ندارد مرد به دكتر زن مراجعه نكند و چنانچه مستلزم لمس يا نظر حرام باشد، جايز نيست.

[seyed yasin]

خلاصه
صرف پزشك بودن به هيچ عنوان ايجاد محرميت نمي كند. چيزي كه هست در صورت ناچاري و نبود پزشك هم جنس و آن هم براي نجات و يا درمان بيمار، پزشكي كه نامحرم است مي تواند به قدر لزوم به بدن بيمار نگاه كرده و يا آن را لمس كند.
پي نوشت:
(1) لمس يعني تماس مستقيم با بدن اوست اعم از اينكه اين تماس در سطح پوست بدن باشد يا موي سر و يا ناخنها.
نگاه كردن به بدن نامحرم شرعا حرام است كه مقدار بدن در مرد و زن متفاوت است. آنچه در فقه آمده است نگاه كردن مرد به تمام بدن زن به جز دستها تا مچ و گردي صورت او حرام است و زنها نبايد به بيش از آنچه مردها عادتا مي پوشانند نگاه كنند.
(2) سوال: لطفاً اضطرار را توضيح دهيد. جواب: اضطرار يك مفهوم عرفى است و تشخيص آن مختلف است گاهى با عرف و گاهى به عهده متخصص در امور پزشكى و غيره مى‌‌باشد. (همان4)
(3) پايگاه اطلاع رساني دفتر مقام معظم رهبري، بخش استفتائات جديد
(4) همان
اميد پيشگر
بخش احكام اسلامي