تاريخ معماري حرم امام حسين (ع) .....
اولين بنايي كه بر روي قبر مطهر ساخته ميشود متعلق به زمان اموييان است كه به احتمال بيشتر اين بنا توسط مختاربنابيعبيدهثقفي ساختهشده كه بقعهاي برفراز قبر مطهر بنا نمود.
كربلا شهري در هشتادكيلومتري نجف و صد كيلومتري بغداد است. موقعيت جغرافيايي آن ۴۳درجه و۵۰ دقيقه و۳۹ ثانيه طولشرقي و ۳۲درجه و ۴۰دقيقه و ۵۲ ثانيه عرض شمالي است و در ارتفاع ۳۵ متري از سطح دريا قراردارد.
اين سرزمين نامهاي مختلفي در طول تاريخ داشتهاست كه همه فراموش شده و جاي خود را به كربلا دادهاند. در وجه تسميه كربلا بعضي از آن را از "كربل " به معناي نوعي گياه و يا "كربله " به معناي نرمي خاك زيرپا و يا از "كرببلا " كه باء اول آن حذف شدهباشد. به معني غم و اندوه و موارد بسيار ديگر گفتهاند.
"شهر كربلا مدفن حضرت امام حسين(ع) در هشت فرسخي شمالغربي كوفه واقع است و در محل همين شهر است كه حسينبنعلي نواده پيغمبر اسلام در سال ۶۱ هجري با تقريباً جميع ياران و خويشان خود در آنجا كشتهشد.اين محل تا قبل از واقعه طف در سال ۶۱ هجري زمين مزروعي ناهمواري بودهاست و بعد از اين واقعه تاريخي شهرت روزافزوني به خود گرفته و توجه مسلمانان به ويژه شيعيان را به خود جلب نمودهاست. در اين شهر چندين مكان مقدس وجود دارد اما دو عتبه متبركه آن در طول تاريخ اهميت و جذابيت بيشتري داشتهاست. حرم امام حسين(ع) و برادر ايشان ابوالفضل(ع) كه در فاصله۳۰۰متري از آن قرارگرفتهاست و اصولاً هر شخصيتي كه در تاريخ به حرم امام حسين(ع) توجه و عنايت داشته و آن را بازسازي نمودهاست.
تاريخ بنياد نهادن مرقد امام(ع) به همان روزهاي شهادت حضرت باز ميگردد. در كتاب "كامل الزياره " آورده است: "كساني كه امام حسين(ع) را به خاك سپردند براي مرقد او نشاني نهادند و علامتي برپاساختند كه هيچ از ميان نرود ".
شيخ مفيد روايت كردهاست كه روز عاشورا با جمعه ۲۱ مهر ماه سال ۵۹ شمسي مصادف بود. جنگ دو ساعتي پس از طلوع آفتاب آغازشد و تا هشت و نيم ساعت پس از طلوع آفتاب ادامه يافت.
اگر عاشوراي حسيني ۲۱ روز گذشته از "ميزان " رخ داده باشد با ماه ايلول شرقي برابري خواهدكرد.
{علاوه بر تقويم رومي كه اكنون در عراق متداول است و امروزه بر ماههاي ميلادي انطباق دارد، تقويم ديگري نيز وجود داشته كه ۱۳ روز از تقويم امروزين رومي و متداول در عراق عقبتر است بر اي اساس، از دهم اكتبر( تشرين اول) در تقويم متداول رومي سيزده روز كه به عقب برگرديم به بيستوهفتم ايلول شرقي در تقويم رومي شرقي خواهيم رسيد. ماه ايلول در تقويم امروزي رومي، با ماه سپتامبر برابري ميكند.}
اولين بنايي كه بر روي قبر مطهر ساخته ميشود متعلق به زمان اموييان است كه به احتمال بيشتر اين بنا توسط مختاربنابيعبيدهثقفي ساختهشده كه بقعهاي برفراز قبر مطهر بنا نمود. اين بقعه درزمان هارونالرشيد ويرانشد. اما فرزندش مأمون كه در سال ۱۹۸ ق./۸۱۴م. به اريكه قدرت دستيافت در پي يافتن مشروعيت براي خلافت خود و جلب قلوب شيعيان به اماكن مقدس عراق و در رأس آن كربلا توجه نمود و دومين عمارت بر روي قبر مطهر ساختهشد.
متوكل، خليفه عباسي ۲۸۶- ۲۳۲ق. /۸۴۲م. كه با اهلبيت عداوت بسيار داشت در سال ۲۳۶ هجري دستور داد تا آستانه مطهر امام حسين (ع) را ويران ساختند.
"متوكل بگفت تا قبر حسينبن علي را ويران كنند و منزلها و خانههاي اطراف آن را نيز ويران كنند و خيش بزنند و بذر بپاشند و آبياري كنند و مردم را از رفتن به نزد آن ممنوع دارند ". اما پس از مرگش توسط فرزندش منتصر تا حد زيادي بازسازيشد. منتصر فرزند متوكل سومين بنا را بر حرم امام حسين (ع) ساخت و مناره بلندي كه نخستين مناره بر مرقد امام حسين (ع) بود را براي راهنمايي زائران و به عنوان نشاني در آستانه ساخته و اموال زيادي ميان شيعيان تقسيم نمود.
بناهايي كه تا اين زمان ساختهشدهبود همه ساده و سطحي بودند زيرا كه از نظر خلفاي عباسي اين بناها نبايد بيانگر حقانيت و مظلوميت آل علي (ع) باشد و حتي سقف حرم د رسال ۲۳۷ هجري فروريخت. با قدرت يافتن علويان در طبرستان محمدبنزيدعلوي،دائي صغير در سال ۲۸۳ق./۸۹۶م. براي حرم مطهر قبه عالي و دو ايوان بنا نمود.
او همچنين اطراف حائر را ديوار بلندي كشيد و آنقدر كه ميتوانست در آبادي شهر و احسان نسبت به شيعيان و ساكنان آن كوشيد.
با قدرتيافتن آلبويه كار شيعيان بالا گرفت. عضدالدوله پنجمين عمارت در فاصله سالهاي ۳۶۷ تا ۳۷۱ هجري بر امام حسين(ع) بنا نمود. كربلا در زمان او پيشرفت چشمگيري يافت و از نظر سياسي، اقتصادي و مذهبي اهميت فوقالعادهاي يافت. عضدالدوله براي شهر كربلا از راههاي دور آب جاري آورد و كشاورزي و تجارت شهر را رونق بخشيد. در ساختن بناهاي اطراف حرم كوشش بسيار نمود و قبه حرم را تجديد بنا كردو شيعيان را تشويق به هجرت به شهر كربلا نمود.
آستانهاي كه عضدالدوله ساخت شامل يك حرم بزرگ و گنبدي بر روي قبر و چهار رواق هماهنگ از چهار رواق هماهنگ در چهار طرف حرم و صحن ششگوشه بود و ديوارهاي حرم و صحن ششگوشه بود و ديوارهاي حرم و رواق را با چوب ساج و آيينههاي بزرگ تزئين نمود.
عضدالدوله تنها كسي بود كه مرقد امام را بعد از ويرانيهاي زمان توكل به حالت اول بازگرداند او ساخت و مرمت بتاي حرم حضرت ابوالفضل را(ع) و گنبد آن را نيز برعهده گرفت. بنايي كه عضدالدوله ساخت در سال ۴۷۰ق. /۱۰۷۸م. بر اثر افتادن دو شمع بزرگ كه در دو طرف قبر قرارداشت دچار آتشسوزي شد و خسارت بسيار ديد كه حسنبن فضلبنسهلرامهرمرزي وزير شيعه مذهب سلطانالدولهديلمي آنرا تجديد بنا نمود.
ظاهراً عمارتي كه در زمان آلبويه ساختهشدهبود از تعرض مغولان درامان ماندهاست؛ زيرا ابنبطوطه كه در اواخر سلطنت ايلخانان آنرا ديدهاست در سفرنامه خود آنرا اينگونه توصيف كردهاست: "كربلا شهر كوچكي است كه نخلستانها اطراف آنرا گرفتهاند و از رودخانه فرات آبياري ميشود. روضه مقدس امام حسين(ع) در داخل شهر واقع شدهاست و مدرسهاي بزرگ و زاويهاي دارد كه در آن براي مسافران طعام ميدهند. خدام و حاجيان بر در روضه امام ايستادهاند. ورد به حرم بياجازه آنان ميسر نيست و هنگام ورود عتبه شريفه را كه از نقره است بايد بوسيد. روي ضريح مقدس امام قنديلهاي زرين و سيمين گذاشتهشده و از درهاي آن پردههاي حرير آويختهاند. غازانخان درسال ۶۸۶ق./۱۲۸۷م. به زيارت مشاهد مشرفه رفت و دستور داد ثروت فراواني ميان علويها و كساني كه مقيم آنجا بودند توزيع كنند.
پس از سقوط ايلخانان در عراق عرب جلايران جانشين آنان شدند. سلطان اويس جلاير آستانه مقدس را تعمير و ساختمانهايي را پشت سر حرم اضافه كرد كه در سال۷۶۷ق. /۱۳۶۵م. به پايان رسيد و فرزندش آنرا ادامه داد و ايوان طلا را بنا نمود.
شاه اسماعيل صفوي در پيتعقيب و سركوب بازماندگان تركمان آققويونل در سال ۹۱۴ق./ ۱۵۰۴م. فاتحانه وارد بغداد شد. او به زيارت عتبات عاليات تشرف يافت و كربلا رونق و شوكت عظيمي بدستآورد و در مبارزات سياسي ميان دو كشور مسلمان ايران و عثماني اهميت ويژه اي يافت.
نقل قول
