*:*:*:* نسخ حكم آتشبس *:*:*:*
نسخ حكم آتشبس
مرکز فرهنگ و معارف قرآن کریم
شمارى از مفسّران گفتهاند: آيات ناظر به صلح و آتشبس، مربوط به زمانى است كه مسلمانان در ضعف بهسر مىبردهاند؛ بنابراين، با آياتى نظير:«وقتلوا المُشرِكينَ كافّةً» (توبه/9، 36)، «فَاقتُلوا المُشركين حَيثُ وَجَدتُموهُم» (توبه/9، 5) يا «وَقتِلوهم حتّى لاتَكونَ فِتنةٌ» (بقره/2، 193) و... نسخ شده است.[1] براى توجيه نسخ آيات آتشبس، سه مرحله براى جهاد ذكر شده است: 1. اجازه دادن به مسلمانانبراىجهاد با دشمنان؛ (حج/22، 39) 2. دعوت بهپذيرش صلحدرمقابل پيشنهاد صلحاز جانب مشركان؛ (انفال/8، 61)3. دعوت به جهاد وجنگ همهجانبه.(توبه/9، 123)[2]اين مراحل، از وضعيّت مسلمانان و ميزان برخوردارى آنان از توان و ساز و برگ جنگى متأثّر بوده و از آنجا كه در مرحله سوم و پايانى، به سبب توانمندى، به جهاد دعوت شدهاند، مراحل پيشين نسخ شده است.
در مقابل، شمارى از قرآن پژوهان معتقدند كه آيات آتشبس، نسخ نشده است؛ زيرا اوّلا آيه «فَاقتلُوا المُشرِكينَ حَيثُ وَجَدتُموهم» (توبه/9،5) در سال نهم هجرى نازل شد و پيامبراكرم(صلى الله عليه وآله)پس از آن، با اهل نجران پيمان صلح و آتشبس برقرار كرد؛[3] ثانياً همان مصلحتى كه باعث شده مسلمانان در مرحله دوم از مراحل سهگانه جهاد، به پذيرش آتشبس در مقابل پيشنهاد دشمنان مأمور شوند، ممكن است در ساير زمانها براى مسلمانان پيش آيد و پذيرش آتشبس به واقع مصلحت آنان را در پى داشته باشد؛ البتّه تشخيص اين مصلحتِ نوآمد، برعهده امام و پيشواى مسلمانان است.[4]
پاىبندى به آتشبس:
مسلمانان پس از انعقاد قرارداد آتشبس، موظّفند به قوانين آن گردن نهند. تأكيد اسلام به رعايت اين قوانين، از پافشارى آن بر رعايت پيمانها، پرهيز از عهدشكنى، احترام به قوانين پذيرفته شده اجتماعى و... نشأت گرفته است.[5] در آتشبس، افزون بر اينكه نبرد ممنوع است (نساء/4، 90)[6] جان و مال طرف معاهده نيز از طرف مسلمانان بايد محفوظ باشد (توبه/9، 4)[7] و رعايت تمام موارد و شرايط ذكر شده در پيمان آتشبس، لازم است (توبه /9، 4) البته پاىبندى به اين قوانين ازسوى مسلمانان، منوط به رعايت كامل آن ازسوى طرف معاهده (مشركان، كافران و...) خواهدبود.
نقل قول
