(...◕✿◕◕✿◕ امام حسین (ع) رویدادهای کربلا ، جلد ۴ ◕✿◕◕✿◕...)

[یاس بهشتی* خادمه باب الحوائج جواد الائمه (ع)*]

فهرست

عزت ‏اللََّه ‏مولایی ، محمد جعفر طبسی



پیشگفتار
فصل اول: کربلا
دوم: امام حسین(ع) در کربلا
سوم: ‏کربلا در روز عاشورا
چهارم: فاجعه عاشورا
منابع‏

[یاس بهشتی* خادمه باب الحوائج جواد الائمه (ع)*]

پیشگفتار:

الحمدللََّه الذی جعل الحمد مفتاحا لذکره و دلیلا علی نعمه و آلائه. و الصلاة و السلام علی‏اشرف الخلائق محمد و آله الطیبین الطاهرین. قدر و عظمت واقعهء عاشورا - از سال ۶۱ هجری - سال به سال در حال افزایش است؛و نام حسین، در شرق و غرب عالم، بیش از پیش بر سر زبانها می‏افتد.

به راستی سرچشمهء این عظمت و جاودانگی کجاست؟ این پرسشی است که اذهان‏بسیاری را به خود مشغول داشته و شاید پاسخ آن را بتوان در موارد ذیل خلاصه کرد:
اول - در واقعهء عاشورا «خون مقدس» فرزند رسول خدا(ص) و فرزند سرور اوصیا وفرزند سرور زنان عالم و یکی از دو آقای جوانان بهشت و باقیمانده اهل آیهء تطهیر و سورهءهل اتی ریخته شد. خونی که «در بهشت سکونت گزید و پایه‏های عرش برایش لرزید و همهءآفریدگان و آسمانها و زمینهای هفتگانه و آنچه درون آنها و در میان آنهاست و همهء آفریدگان‏ساکن در بهشت و جهنم و آنچه دیده می‏شود و آنچه دیده نمی‏شود، برایش گریه کردند.. (1)
آری عاشورا قداستش را از قداست امام حسین(ع) در نزد امت اسلامی می‏گیرد. آنچه‏همهء روزها را عاشورا و همهء سرزمینها را کربلا و میدان پیروزی خون بر شمشیر ساخته،قداست خون پاک حسین(ع) است. همین قداست موجب شده است که فاجعهء عاشورابه صورت بزرگ‏ترین مصایب اسلامی و حتی بزرگ‏ترین مصیبت‏ها در آسمان و زمین درآید.
اگر حسین(ع) نبود، فاجعهء کربلا نیز به صورت یکی دیگر از فجایع تاریخی درمی‏آمدو مردم تنها به تأسف خوردن بر آن بسنده می‏کردند و در محدوده زمان و مکان محصورمی‏گردید.
دوم - کربلا صحنه‏ای از رویارویی فضایل و رذایل انسانی بود؛ فضایلی که نماینده‏اش‏حسین(ع) و یارانش و رذایلی که نماینده‏اش دشمنان وی بودند. سرانجام این رویارویی،پیروزی فضیلت بود که با نمایش نیکوترین خصایل انسانی، اسوه‏ای برای جهانیان پدیدآورد که باید برای همیشه روزگار از آن پیروی کرد.
از سوی دیگر، در وقایع عاشورا، رذیلت نیز با بدترین شکل خود ظاهر گردید و از سرظلم و ستم وحشیانه‏ترین رفتارها را از خود بروز داد. از این رو، عاشورا نمونه‏ای عالی برای انسانها اعم از مسلمان و غیر مسلمان در رویارویی‏حق و باطل است؛ و حسین(ع) مشعلی برای همه انسانهاست و همهء مبارزان راه حق و حقیقت‏به وی افتخار می‏کنند.

[یاس بهشتی* خادمه باب الحوائج جواد الائمه (ع)*]

سوم - کربلا در روز دهم محرم میدان یک برخورد سرنوشت‏ساز میان اسلام ناب محمدی‏ و حرکت نفاق با همهء شاخه‏های آن بود؛ رویدادی همه جانبه و نامحدود.

این رویداد همانند جمل به یک پیروزی قطعی و محدود منتهی نگشت و مانند صفین‏ناتمام نماند؛ بلکه پس از مدتی کوتاه، به طور کامل به سود اسلام ناب محمدی پایان پذیرفت‏و تلاشهای پنجاه سالهء حرکت نفاق به نقطهء صفر رسید. زیرا با ریخته شدن خون مقدس‏حسین(ع) در عاشورا اسلام ناب محمدی از اسلام اموی جدا گردید. حکومت اموی‏پس از ریختن خون حسین(ع) دیگر نتوانست خود را در زیر پردهء تزویر پنهان کند و توان‏گمراه سازی امت اسلامی را در زمینهء دینی، روحی و تبلیغاتی از دست داد. این یکی ازروشن‏ترین افقهای فتح حسینی بود، و چنانچه واقعهء کربلا نبود حکومت بنی امیه به نام‏دین، ادامه می‏یافت و برای مردم این ذهنیت پیش می‏آمد که اسلامی جز اسلامی که امویان‏از آن دم می‏زنند وجود ندارد و در این هنگام فاتحهء اسلام خوانده می‏شد. (2)
از این رو عاشورا ثابت کرد که اسلام ناب محمدی و امام حسین(ع) جدایی ناپذیرندو از آن پس، دعوت به اسلام در حقیقت دعوت به حسین(ع) بود و دعوت به حسین(ع)،دعوت به اسلام. نیز پس از عاشورا دشمنی با اسلام و یا با حسین(ع) عین دشمنی با دیگری‏تلقی می‏گشت و بقای اسلام پس از کربلا، مشروط به بقای عاشورای حسین(ع) گردید.بنابراین اسلام وجودش را از محمد(ص) دارد و بقایش را از حسین(ع).
چهارم - نگاهی به قیام امام حسین(ع) در چارچوب نقش عمومی و مشترک امامان‏اهل بیت(ع) نشان دهندهء آن است که این قیام تکمیل کنندهء فعالیتهای امیرمؤمنان علی(ع)و امام حسن(ع) در پاسداری از اسلام است؛ تلاشهایی که برای حفظ دین در برابر تحریفهای‏حرکت منافقان انجام می‏شد و از هر گونه شائبه و پیرایه‏ای به دور بود. اما پس از قیام امام حسین(ع) همهء امامان در چارچوب این رسالت مشترک، تکمیل کنندهءاهداف این قیام مقدس بودند. از این رو قیام آن حضرت را در سه مقطع زمانی می‏توان‏مورد نگرش قرار داد:

[یاس بهشتی* خادمه باب الحوائج جواد الائمه (ع)*]

۱

- مقطع عاشورا: رهبری قیام در این دوره با شخص امام حسین(ع) است؛ این دوره باخودداری ایشان از بیعت با یزید و خروج از مدینه به مکه و از آنجا به کربلا آغاز می‏گرددو با شهادت ایشان پایان می‏پذیرد.

۲ - مقطع پس از عاشورا تا عاشورای ظهور: این فصل بلافاصله پس از شهادت امام(ع)آغاز و تا قیام امام مهدی(ع) در روز عاشورا ادامه می‏یابد؛ و رهبری این دوره امامان نه‏گانه‏شیعه از نسل امام حسین(ع) است. تأمل دربارهء این دوره نشان می‏دهد که امامان(ع) همزمان‏با نشر و گسترش اسلام، به شدت تأکید داشته‏اند که امت اسلامی را به سوی ارتباط با امام‏حسین(ع) سوق دهند. مردم را تشویق کرده‏اند که بر آن حضرت گریه کنند و از شاعران‏خواسته‏اند که دربارهء آن حضرت شعر بسرایند و مردم را بگریانند و اندوه روز طف را (3) برانگیزند و از مردم خواسته‏اند که خطر انتقام حکومتهای ستمگر را به جان بخرند و به‏زیارت قبر حسین(ع) بروند. (4)

امام سجاد(ع) فرمود: «هر مؤمنی که برای حسین بن علی(ع) بگرید، به طوری که اشک‏بر گونه‏هایش جاری شود، خداوند در بهشت به او غرفه‏ای می‏بخشد که سالیان سال در آن‏سکونت گزیند». (5)

امام صادق(ع) فرمود: «همهء جزعها و بی تابیها مکروه است، مگر جزع و بی‏تابی برای‏حسین بن علی(ع)». (6)

نیز آن حضرت فرمود: «هر کس برای حسین(ع) شعری بگوید و بگرید و دیگران رابگریاند، خداوند بهشت را برایش واجب گرداند و او را ببخشاید.. (7)

نیز آن حضرت فرموده است: «شهادت حسین پلکهامان را زخمدار و اشکهامان راخشکانده است. عزیز ما را در سرزمین کربلا خوار ساخته و تا روز قیامت برای ما غم و اندوه‏به یادگار گذاشته است. پس گریه‏کنندگان باید بر حسین(ع) گریه کنند چرا که گریه بر اوگناهان بزرگ را می‏ریزد.. (8)
امام رضا(ع) فرمود: «هرکس در روز عاشورا کار و کوشش را ترک گوید، خداوند نیازهای‏او را در دنیا و آخرت بر آورده سازد و هر کس در روز عاشورا غمزده، اندوهناک و گریان‏باشد، خداوند روز قیامت را روز شادی و سرورش قرار دهد و چشم او را در بهشت به ماروشن می‏گرداند.. (9)

[یاس بهشتی* خادمه باب الحوائج جواد الائمه (ع)*]

نیز فرمود: «ای پسر شبیب، اگر دوست داری خداوند را در حالی دیدار کنی که از گناه‏پاک شده‏ای، حسین(ع) را زیارت کن! ای پسر شبیب، اگر دوست داری که در غرفه‏های بهشتی همراه رسول خدا(ص) سکونت گزینی، قاتلانش را لعنت کن! ای پسر شبیب، اگردوست داری که ثواب یاران حسین(ع) را ببری، هر گاه که او را به یاد آوردی بگو: ای کاش‏با آنها بودم و به رستگاری بزرگی نایل می‏آمدم!. (10)

و فرمود: «هر کس به خاطر ستمی که بر ما شده اندوهگین باشد، نفس او تسبیح است‏و غم او برای ما عبادت است و نگهداری راز ما جهاد در راه خداوند است. (11)

امام باقر(ع) در زیارت عاشورا می‏فرماید: من از خداوندی که مقام تو را گرامی داشت‏ و مرا نیز به تو گرامی داشت، می‏خواهم که گرفتن انتقام تو را همراه با امام یاری شده ازاهل بیت محمد(ص) روزی من گرداند و مرا توفیق دهد که همراه امامی ظاهر و ناطق به‏حق از خاندانتان، از تو خونخواهی کنم.

گویی که آن بزرگواران از خلال این سخنان می‏خواستند به مردم بفهمانند که: اصل درنزد آنها این است که هرگاه شرایط فراهم شود. در برابر ستم قیام کنند؛ و کاری حسینی‏انجام دهند، و انسان حسینی مؤمنی است تسلیم فرمان امامان خویش، شجاع، آزاده، بصیر،استوار و قاطع که از حسین(ع) و یارانش الگو می‏گیرد، و چنین کسی جز در مکتب عاشوراساخته نمی‏شود.

۳ - مقطع عاشورای ظهور: رهبری این مقطع با طالب خون کشتگان کربلا و انتقام گیرنده‏حسین(ع)، حضرت مهدی (عج) است، که چون شمار یاران ایشان کامل گردد، در روز عاشوراقیام می‏کند. در آن روز همهء هستی و همهء دوستداران حسین(ع) سرگرم عزاداری هستندکه ناگهان خبر قیام مهدی قائم(عج) را می‏شنوند و دلهای غمگین‏شان که از طول غیبت وانتظار فرج خسته شده شادمان می‏گردد. پس از آن، لشکریان آن حضرت با سردادن شعار«یا لثارات الحسین» به حرکت در می‏آیند و سرزمینها را یکی پس از دیگری به نام حسین(ع)فتح می‏کنند و نسل قاتلان حسین(ع) را - به دلیل رضایت از کار پدرانشان - می‏کشند و سرکشان‏و ستمگران را یکی پس از دیگری از بین می‏برند تا آنکه زمین از عدل و داد پر گردد،همان طور که از ظلم و ستم پر شده است

[یاس بهشتی* خادمه باب الحوائج جواد الائمه (ع)*]

به راستی که نام حسین(ع) برای همه چیز با برکت و عاشورا آغاز و پایانی بس بزرگ ‏است.


کتاب حاضر «امام حسین(ع) در کربلا» جلد چهارم از پژوهش مفصل تاریخی «با کاروان‏حسینی از مدینه تا مدینه» است، و دورهء حضور امام(ع) در کربلا تا شهادت آن حضرت رادر بر می‏گیرد. در اینجا لازم است از نویسندگان محترم این مقطع از قیام حسینی یعنی شیخ عزت‏اللََّه‏مولایی - نویسندهء فصلهای اول و دوم کتاب - و شیخ محمد جعفر طبسی - نویسنده فصل های‏ سوم و چهارم - به خاطر زحمتهای فراوانی که متحمل شده‏اند، تشکر و قدردانی گردد. نیز از جناب استاد محقق علی شاوی کمال تشکر و قدردانی را داریم که مباحث کتاب‏را - همانند جلدهای پیشین - مورد توجه قرار داده به نقد و تنظیم و تکمیل آن پرداخته است.از خداوند بزرگ برای ایشان توفیق روز افزون خواستاریم و امیدواریم که برای تکمیل‏بخشهای باقیماندهء این پژوهش، بازهم پشتیبان پژوهشگران این پژوهش ارزشمند باشند.

پژوهشکده تحقیقات اسلامی ‏

[یاس بهشتی* خادمه باب الحوائج جواد الائمه (ع)*]

فصل اول: کربلا

نام گذاری

خلاصهء تاریخ و جغرافیای کربلا تا سال شصتم هجری

کربلا شهری است که سالیانی بس دراز پیش از اسلام به همین نام مشهور بوده است. از برخی روایت‏ها نیز چنین بر می‏آید که قدمت نام کربلا به روزگار آدم ابوالبشر می‏رسد. (12) و بلکه طبق روایت امیرالمؤمنین(ع) در آسمان‏ها به نام کرب و بلاء یعنی سرزمین اندوه وگرفتاری مشهور است. (13)
از این احتمال که نام کربلا مرکب از دو واژهء «کور بابل» یعنی مجموعهء روستاهای بابلی ‏باشد، چنین برمی‏آید که کربلا در آن روزگار، مادر شهر چندین روستا بوده است؛ که از آن‏جمله نینوا، کوشک بابلی، نواویس، حَیر، عین التمر و دیگر روستاهای متعدد واقع درفاصلهء میان صحرا و ساحل فرات می‏باشند.
شاید کربلا در روزگار بابلی‏ها و آشوری‏ها بناگردید و تنوخیان ولخمی‏ها - حکمرانان‏بنی منذر و ساکنان حیره - آن را به ارث بردند که خود زیر سلطهء حکومت ایران بودند؛ که‏بر بخش‏های بسیار گسترده‏ای از آسیا تسلط داشتند. کربلا از جنبهء زراعی در آن روزگارآباد و پر رونق بود؛ زیرا زمینی حاصلخیز داشت، به فرات نزدیک و هوای آن برای‏بسیاری کشت‏ها مناسب بود. حبوبات، خرما و میوه‏های‏مورد نیاز منطقه و کاروان‏هایی که از کربلا می‏گذشتند در آنجا به عمل می‏آمد کربلا دردوران کلدانیها شکوفا گردید. گروهی از مسیحیان و دهقانان درآنجا سکونت داشتند؛ کور بابل خوانده می‏شد. در زمین آن معبدی برپا شد که در آن نمازاقامه می‏گردید و پیرامونش چند معبد دیگر بود. در روستاهای پیرامون آن اجسادی در درون‏ظرف‏های سفالی یافت شده است که تاریخ آنها به پیش از میلاد مسیح باز می‏گردد.
این شهر در روزگار لخمی‏ها - که حیره پایتختشان بود - شهرت یافت. در آن روزگار«عین التمر» از شهرهایی بود که انواع خرما از آنجا صادر می‏شد و کاروان‏های عبوری برای‏استراحت در آن اقامت می‏کردند. موقعیت تجاری شهر کربلا در آن روزگار مرهون مشرف‏بودن بر راه‏های منتهی به حیره، انبار، شام و حجاز بود.

[یاس بهشتی* خادمه باب الحوائج جواد الائمه (ع)*]

کربلا از جملهء زمین‏های عراق بود که در دوران ابوبکر (در سال دوازدهم) به تصرف‏ مسلمانان در آمد. کسی که این سرزمین را فتح کرد، خالد بن عرفطه بود، که از سوی سعد بن‏ابی وقاص به عنوان پیشقراول فرستاده شد. او برای مدتی آنجا را مقر و اردوگاه خویش‏ قرار داد و پس از رسیدن به اهداف نظامی، به دلیل بدی آب و هوای منطقه، آنجا را ترک‏ گفت و به کوفه رفت.

پس از گسترش شهر کوفه، کربلا پیوسته یکی از روستاهای فراوان پیرامون آن به شمارمی‏رفت؛ و هیچ کس جز به مناسبتی نادر از آن یاد نمی‏کرد: مانند عبور امیرالمؤمنین(ع) همراه سپاهی که عازم حمله به شام بود و یا اخباری که راویان از رسول خدا(ص) وامیرالمؤمنین(ع) دربارهء کشته شدن سیدالشهداء در آن سرزمین و قتلگاه آن حضرت نقل‏ کرده ‏اند!
کربلا در غرب نهر فرات و در کنارهء دشت، در وسط منطقهء رسوبی معروف به سرزمین‏ سواد، واقع است. در شمال غربی آن شهر انبار، در شرق آن شهر باستانی بابل، در غرب‏آن صحرای غربی، در جنوب غربی آن شهر حیره، پایتخت منذریها قرار دارد. کربلا درمرزهای صحرا واقع است و بدویان حجاز و شام برای تأمین آذوقه به آنجا روی می‏ آوردند.تا چندی پیش وضعیتش همین بوده است. از آنجا تا العین فاصلهء چندانی نیست؛ و العین‏واحه‏ای است پر درخت و پر آب و شهر العین یکی از شهرهای مهم در منطقهء صحرا بوده‏ است... . (14)
«حائر سرزمینی داشت گسترده که در جهات شمال، غرب و جنوب به رشته تپه‏ هاو صخره‏ های پیوسته به هم منتهی می‏گشت. مدخل شرقی آن یعنی آنجایی که امروزه‏زائران به زیارت بارگاه حضرت عباس می‏روند، در نظر بیننده به صورت یک نیم دایره‏ جلوه‏ گر بود.. (15)

سید هبة الدین شهرستانی گوید که کاوشگران در اعماق زمین خانه‏ های پیرامون قبرامام حسین(ع) به آثاری دست یافته‏ اند که نشان دهندهء ارتفاع آن در جهات شمال و غرب‏در قدیم است. و در سوی شرق آن جز خاک سست و نرم به چیزی دست نیافته اند. این امرنشان می‏دهد که این سرزمین در دوران نخست خود از سوی شرق گود و از سوی شمال وغرب به صورت هلالی بلند بوده است؛ و فرزند حضرت زهرا(س) در این هلال به محاصره‏ درآمده است. (16)

[یاس بهشتی* خادمه باب الحوائج جواد الائمه (ع)*]

دیگر نام‏های کربلا

فضیلت کربلا و قداست تربت آن

از آن روزی که خداوند زمین را آفرید، به زمین کربلا - طبق روایات - چنان شرافتی‏ بخشیده که بر هیچ جای دیگر زمین حتی مکه معظمه نبخشیده است. برای مثال از امام سجاد(ع) نقل شده که فرمود: خداوند بیست و چهار هزار سال پیش‏از آن که کعبه را بیافریند و حرم قرارش دهد، زمین کربلا را حرمی امن و مبارک قرار داد؛و آنگاه که خدای متعال زمین را به لرزه درآورد و تکانش دهد، زمین کربلا همان‏ گونه که‏ هست نورانی و پاکیزه بالا برده می‏شود و در برترین باغ از باغهای بهشت و برترین خانه آن‏جای می‏گیرد؛ که جز پیامبران یا رسولان در آن منزل نکنند، و کربلا در میان باغ‏های بهشت‏ همانند ستاره برای ساکنان زمین می‏درخشد و نور آن چشم بهشتیان را خیره می‏ سازد وندا می‏ دهد: منم سرزمین مقدس، پاکیزه و مبارک که سیدالشهداء و سرور جوانان بهشت‏را در بر گرفته‏ ام. (17)

خاک کربلا شفابخش است، چنان که امام صادق(ع) فرمود: «خاک قبر حسین بزرگ‏ترین دارو و درمان هر دردی است». (18)
روایات مربوط به فضیلت کربلا تنها به آنچه شیعیان از ائمه اطهار(ع) نقل کرده‏اندمحدود نمی‏شود، بلکه در بسیاری از کتاب‏های دیگر فرقه‏های اسلامی نیز دیده می‏شود.
سیوطی نزدیک به بیست روایت از علمای بزرگ اهل تسنن، مانند بیهقی، ابی نعیم و امثال‏آنان نقل کرده است. (19)
باید دانست که قداست برخی مکانها یا خاکها به سیرهء عملی رایج در میان مسلمانان‏صدر اسلام و حتی دوران رسول اکرم(ص) می‏رسد. برزنجی می‏گوید: واجب است هر کس چیزی را از مدینه بیرون برد، آن را به جایش‏بازگرداند و تا چنین نکند پیوسته گناهکار است، مگر از آن خاک به اندازه شفا برده باشد،مانند خاک قتلگاه حمزه سیدالشهداء و خاک سهیل؛ زیرا گذشتگان و نسلهای پس از ایشان‏بر این امر اتفاق نظر دارند. (20)
همچنین این روش پس از روزگار رسول خدا(ص) نیز استمرار یافت. علامه سمهودی در کتاب «وفاء الوفاء» گوید: هنگامی که پیامبر(ص) وفات یافت مردم‏از تربت شریف آن حضرت بر می‏ گرفتند. آنگاه عایشه دستور داد که مقابلشان دیوار کشیدند.درون دیوار سوراخی بود که از آن تربت بر می‏ گرفتند، پس عایشه فرمان داد که آن را بستند. (21)

[یاس بهشتی* خادمه باب الحوائج جواد الائمه (ع)*]

مردم به طلب شفا از خاک‏ها بسنده نمی‏کنند بلکه جای گامهای برخی اولیای خدا رانیز تقدیس می‏نمایند. حال که چنین است، چرا نشود تربت فرزند، دسته گل، جگر گوشه‏ و پارهء تن رسول خدا(ص) را تقدیس کرد و حال آنکه پاکیزه‏ ترین و محترم‏ترین تربت‏ هااست؟! امام صادق(ع) فرموده است: فاطمهء زهرا(س) دختر رسول خدا(ص) تسبیحی داشت‏ که نخ آن پشم بود و شمار تکبیرات را روی آن گره زده بود؛ و آن را با دست می‏ چرخاند وتکبیر و تسبیح می‏گفت. پس از آنکه حمزة بن عبدالمطلب به شهادت رسید، حضرت بااستفاده از تربت وی تسبیح درست کرد و مردم نیز چنین کردند؛ و چون حسین(ع) به شهادت‏ رسید، به خاطر فضیلت و برتری تربت وی، مردم به آن روی آوردند. (22)

علامه کاشف الغطا گوید: «... حمزه در احد دفن شد و او را سیدالشهدا می‏گفتند و برخاک قبرش سجده می‏کردند... هنگامی که حسین(ع) به شهادت رسید، او سیدالشهداگردید، و بر تربت وی سجده می‏کنند.. (23)

سیرهء شیعیان اهل بیت(ع)، به ویژه تا زمان امام صادق(ع) استمرار یافت؛ و آنان چیزی‏ موسوم به حمزه را با خود حمل می‏ کردند و آن مقداری از خاک بود که درون کیسه‏ ای برای‏ سجده آماده کرده بودند. پس از آن، خاک تربت حسین(ع) برای سهولت کار نمازگزاران‏ به صورت مهر درآمد. از آنجا که ساییدن گونه و پیشانی بر زمین واجب است، چرا نباید برپاک و پاکیزه‏ ترین و مقدس‏ ترین خاک‏های زمین یعنی تربت حسین(ع) که روایات فراوانی‏ در فضیلت آن نقل شده سجده کرد. (24)