دو. از منظر قرآن
این انگاره که «دل باید پاک باشد»، سخن حقی است که از آن باطل اراده می شود. این سخن بیشتر دستاویز کسانی قرار می گیرد که می خواهند از زیر بار مسئولیت و عمل به تکالیف شرعی، شانه خالی کنند. در حالی که از نگاه قرآن، دل پاک، قلبی است که در پرتو نور حق از همه آفات مبرا شده است و تسلیم محض دستورات پاک ترین "دل دار" یعنی خدای تعالی است.
قرآن کریم "قلب سلیم" را تنها سرمایه نجات روز قیامت شمرده و می فرماید: "یوْمَ لا ینْفَعُ مالٌ وَ لا بَنُونَ* إِلاَّ مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلیمٍ"؛[شعرا/89-88] روزى که نه مال سود مى دهد و نه فرزندان، مگر آن کس که با قلبى رسته از شرک نزد خدا بیاید. اما از کجا بدانیم کسی قلبش پاک است و دلش مبرای از هر گونه بیماری است؟ لابد تصدیق می کنید که دل پاک، نشانه می خواهد؟ علامت دل پاک چیست؟
روشن ترین گواه دل پاک، عمل آدمی است. به همین دلیل است که حضرات معصومین(علیهم السلام) باور قلبی به خدا را به تنهایی کافی نمی دانند بلکه اقرار زبانی و تصدیق عملی را نیز شرط می دانند. چنانکه امیر اهل ایمان (علیه السلام) می فرماید: (الایمانُ معرفَةٌ بالقَلبِ و اقرارٌ باللِسانِ و عَمَلٌ بالأركانِ)(2) یعنی ایمان عبارت است از: شناخت و معرفت قلبی، اقرار با زبان و عمل با اعضاء و جوارح.
در قاموس قرآن، بهترین گواه سلامت قلب آدمی، اعمالی است که پرده از نیات ما بر می دارد. به همین دلیل، در کثیری از آیات قرآن، بلافاصله پس از ایمان به خدا، از عمل صالح، سخن رفته است، چنانکه می فرماید:
وَعَدَ اللّهُ الَّذِینَ آمَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ لَهُم مَّغْفِرَهٌ وَأَجْرٌ عَظِیمٌ (سوره مائده، آیه 9)
«خداوند کسانى را که ایمان آورده و عمل هاى شایسته کرده اند وعده داده که آن ها را آمرزش و پاداشى بزرگ است.»