شیخ محمد خیابانی مؤسس حزب دموکرات تبریز

[ملکوت* گامی تارهایی *]

شیخ محمد خیابانی، روحانی دلاور و آذربایجانی برای قطع ایادی استعمار و مبارزه با بیگانگان و ستمکاران داخلی، در هفدهم اسفند 1295 هجری شمسی حزب دموکرات تبریز را تاسیس کرد.



در زمان شیخ محمد خیابانی، اوضاع جهان اسلام و بالاخص ایران به خاطر دخالت‏های بیگانگان از جمله روسیه، انگلیس و آلمان بسیار آشفته و تأسف‏انگیز بود. با این حال، خیابانی، سازمان سیاسی خود را دموکرات ملی و آذربایجان را آزادستان نامید.
با وجود اینکه قیام خیابانی، شوروی‏ها را به وسوسه انداخته بود، ولی طولی نکشید که دریافتند رهبر نهضت نه تنها روی خوش به آن‏ها نشان نمی‏دهد بلکه نسبت به پیاده شدن قوای شوروی در بندر انزلی سخت معترض است.
شیخ محمد خیابانی در حالی دست به این اقدام زد که مردم به خاطر فروپاشی حکومت تزاری روس، غرق شادی بودند و خروج نظامیان روسیه از تبریز را آرزو می‏کردند.
خیابانی در این هنگام دوستان آزادی‏خواه و مبارز خود را که اغلب دموکرات نامیده می‏شدند گرد آورد و کمیته‏ای تشکیل داد و درباره وضع پیش آمده، به تصمیم‏گیری و سیاست‏گذاری پرداخت.
شیخ محمد خیابانی، نمایندگان فرقه دموکرات و دیگر آزادی‏خواهان را از سراسر آذربایجان به تبریز دعوت کرد و تشکیلات فرقه دموکرات که از پنج سال قبل تعطیل شده بود، دوباره تاسیس شد.