**♪♪♪** حقوق و وظايف دو جانبه زن و شوهر **♪♪♪**

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

آشنايي با اصول تحکيم خانواده

حقوق و وظايف دو جانبه زن و شوهر

شناخت حقوق

در بسيارى مواقع ، نشناختن حق و وظيفه، ريشه عدم انجام وظيفه است و اين تقصيربه آن جهل باز مى گردد و اگر آگاهى از وظيفه وجود داشته باشد، تاحدى جلوى كوتاهيها و تخلفات گرفته مى شود.

پس در يك مجموعه كه از آحاد تشكيلمى شود و هر كدام از افراد، وظايفى بر دوش دارند، گام نخست آن است كه وظيفه را بشناسند، سپس به آن عمل كنند. بروز اختلال در امور،گاهى ريشه در مشخص نبودن حد و حريم تكاليف و وظايف اشخاص و هر كس كار را به ديگرى محول مى كند، يا انتظار انجام كارهايى را از ديگران دارد كه شرعا و قانونا بر عهده آنان نيست و توقع اينان نابجا و غير منطقى است .

اگر در جامعه اى هم بخواهدحق عمل و اجرا شود و تيغ عدالت ، تخطى كنندگان از آن را ادبكند، لازم است اشخاص ، هم حق را بشناسند و هم محدوده وظايف خويش را در قبال آن.

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

وظايف دو جانبه

در يك خانواده ، دوطرفى كه زندگى مشترك دارند،حقوق متقابل نيز دارند. وقتى زن و شوهر، همچنين اوليا و فرزندان هر كدام وظيفه اىنسبت به طرف مقابل دارند، اگر آن را بشناسند و به آن عمل كنند، على القاعده نبايددر خانه مشكل و اختلافى پديد آيد.

در سامان يافتن مساله حقوق و وظايف در خانواده سه مرحله وجود دارد:

اول : شناخت اين حقوق و وظايف
دوم : عمل به آن وظيفه وتكليف
مراعات دو جانبه اين حقوق

اگر اين سه با هم در رفتار و معاشرت خانوادگىوجود داشته باشد، كار به بروز مشاجره و دعوا و شكايت و دادگاه و زندان و جدايى و... كشيده نمى شود و محلى براى نزاع نخواهد بود.

بايد هم زن در برابر شوهرش مطيع ،صبور، متحمل ، قدردان و وفادار باشد، هم شوهر نسبت به همسرش بردبار، نيكوكار، قدرشناس ، احترام گذار و تامين كننده نيازهاى معيشتى و آسايش باشد.

اگر صبورى وقناعت و پرهيز از پرخاش و بددهنى و بى احترامى خوب است ، بايد از هر دو سو باشد، نهآنكه يكى به خود حق بدهد هر چه خواست بگويد و هر چه خواست انجام دهد، ولى از طرف مقابل انتظار داشته باشد كه جز تسليم و سكوت و تحمل و ادب ، برخوردى نداشته باشد ودر مقابل هتاكي ها و بى حرمتي هاى او حتى پاسخى معمولى هم ندهد!

نكته مهم ، پذيرش درسويه اين حقوق و مراعات آنها از دو طرف است . اين حقوق ، در كتابهاى تربيتى واخلاقى و حديثى فراوان و متعدد است . در احاديث آمده است كه : زن از شوهر خويش ،فرمانبردارى داشته باشد، بى رضايت او كارى نكند و جايى نرود، نسبت به او حالت تمكين داشته باشد، شوهر را نيازارد، او را اندوهگين نسازد، در خانه خدمت كند، شوهر دارى نمايد، رضايت او را از هر جهت جلب كند، چراغ روشن كند، غذا بپزد، خانه را مرتب كند،وقتى شوهر مى آيد از او استقبال كند و آنگاه كه از خانه بيرون مى رود بدرقه اش كند،خود را براى غير شوهرش نيارايد، بى اجازه و رضايت او در اموالش دخل و تصرف نكندو...

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

از سوى ديگر بر عهده مرد است كه لوازم زندگى وخوراك و پوشاك و مسكن را تهيه كند، در حد توان بر خانواده اش وسعت و گشايش دهد ، احترام زن را نگه دارد و از آزار و ضرب و شتم او بپرهيزد، خود را براى همسرش آراسته و مرتب سازد، بخشى از وقت خود را صرف رسيدگى به كارهاى خانه و انس با خانواده كند،با مدارا و خوش زبانى برخورد كند و...

طبيعى است كه اگر زن و شوهر، هر دو به اين وظايف عمل كنند، خانه و خانواده اى خواهند داشت با صفا، آرام ، گرم و با محبت كه زمينه رشد اخلاقى و تعالى فرهنگى خود و فرزندانشان نيز فراهم خواهد بود.

رسول خدا (صلى الله عليه و آله ) فرمود:
خيركم ، خيركم لاهله و اناخيركم لاهلى:
بهترين شما كسى است كه نسبت به خانوادهاش بهتر باشد و من بهترين شمايم نسبت به خانواده ام .
از سوى ديگر آن حضرت فرموده است :
لا تودى المراة حق الله عزوجل حتى تودى حق زوجها:
زن هرگز حق خدا را ادا نمى كند مگر آنكه حق همسرش را ادا كرده باشد.

يعنى حق گزارى نسبت به خداوند نيز وابسته به رعايت حقوق شوهر است و اگر در اين زمينه قصور و خلاف باشد، نمازها و عبادتها و حقوق الهى همچندان ارزش و اعتبارى ندارد.

اگر در روايات است كه : زن ، محبت خويش را نسبت به شوهر ابراز كند و خويش را براى او بيارايد و سخنان دلپسند بگويد تا در چشم و دلشوهرش جاى بگيرد، اين را هم گفته اند كه شوهر، در بيرون از خانه حريم نگاهها وارتباط هايش را نگه دارد و به نواميس ‍ ديگران چشم ندوزد و چون از سفر باز مى گرددبراى همسرش سوغاتى بياورد و هديه بدهد و نيازهاى عاطفى و جنسى او را بر آوردو.

اگر همسران پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله ) به سفارش قرآن كريم ، بهزندگى با قناعت و زاهدانه آن حضرت مى ساختند، آن حضرت نيز در كارهاى خانه كمك مىكرد، از هر چه مى خوردند مى خورد و هرگز از هيچ غذايى بد نمى گفت . اين است مفهوم عدل و انصاف در زندگى مشترك و خانوادگى . مراعات دو جانبه نسبت به حقوق متقابل زن وشوهر، رمز دوام و استحكام بنيان خانواده و تقويت انس و الفت در ميان همسران است

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

تقسيم كار
از نمونه هاى بارز مراعات حقوق طرفين ، تقسيم كارهاى خانه و زندگى ميان زن و شوهر است .

وقتى بار سنگينخانواده بر دوش دو انسانى است كه با هم زندگى مشترك دارند، چاره اى جز تقسيم اينبار و كار نيست ، تانه كارى بر زمين بماند و نه بارها بر دوش يكى سنگينى كند.

اساس حرمت گزارى به حقوق انسان ،شناخت ومراعات حقوق و وظايف است ، نه صرفا شعار به سود حقوق بشر! همين كه اسلام براى زن ، حق مالكيت و استقلال اقتصادى و انتخاب و... قرار داده است، نشانه حرمت نهادن به اوست . اينكه شوهر در مقابل همسرش وظايف و تعهداتى دارد،نشانه ديگرى از اين حق و احترام است .

خانواده اى كه بر شالوده محبت استوارشده باشد، هر يك از زن و شوهر، بيش از آنچه كه وظيفه شان است ، كار و تلاش مى كنند، آن هم عاشقانه و از روى مهر و احساس رضايت وخرسندى .

در حالات و سيره رسول خدا (صلى الله عليه و آله ) نقل شده است كه آنحضرت حتى در كارهاى خانه ، به همسرانش كمك مى كرد: و يخدم فى مهنة اهله كه اين بالاتر ازتقسيم كاراست .

وقتى به داورى حضرت رسول (صلى الله عليه و آله )، كارهاى بيرون خانه و درون خانه ، در زندگى مشترك ميان حضرت على (عليه السلام ) و فاطمه زهراعليها السلام ، تقسيم شد، دختر بزرگوار پيامبر (صلى الله عليه و آله ) از اين تقسيم كار بسيار خردسند گرديد. بخصوص كه مى ديد با تخصيص كارهاى داخل خانه به وى ، ازبرخورد با مردان و نامحرمان در بيرون از خانه و هم صحبت شدن با آنان دور مى ماند واين براى حيا و عفاف زن مناسب تر است .

آنچه مانع بروزتشنج و تنش دررفتار همسران است ، وجود حد و حريم براى كارها و وظايف هر يك وانتظار و توقع از يكديگر در محدوده همان حد و حريم و مراعات آن حدود و حقوق است .

بار كارها را بايد هر دو به دوش بكشند. كارهاى سنگين و خستگى آور و گوناگون خانه ، اگر به دوش يكى بيفتد و ديگرى بى خيال و راحت طلبانه و آسوده خاطر به خواب وتفريح و استراحت و مسافرتهاى خود برسد و غم خانه و فكر مشكلات را نداشته باشد، ظلمىدر حق ديگرى است ، چه زن باشد، چه شوهر. البته در اين گونه موارد، اين زنان هستندكه مظلوم خانواده مى شوند و حقشان تباه مى گردد.

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

اين سخن زيباى پيامبر (صلى الله عليه و آله ) كه من بهترين شمانسبت به همسران خودم هستم . اگر جلوه هاى متعددى داشته باشد، يكى هم رافت وعطوفت و كمك و تفقد و حق گزارى و قدرشناسى نسبت به زنان است كه حضرت رسول (صلى اللهعليه و آله ) هم عملا چنان بوده ، هم به چنين رفتار متعالى و بزرگوارانه اى سفارشمى فرمود و از ستم و اجحاف در حق زنان نهى مى كرد.

رسول خدا (صلى الله عليه وآله ) فرمود:
ملعون ملعون من ضيع من يعول؛
ملعون است ، ملعون است كسى كه فرد مورد تكفل خويش را تباه سازد.

تباه ساختن حق افراد زير دست و تحت تكفل ، كه همسرم هم يكىاز آنان است ، موجب استحقاق لعنت الهى مى شود.

تقسيم كار و مسؤ وليتها نيز بايدبا مراعات توان جسمى و ظرفيت وجودى و طاقت فردى باشد و از تحميل تكليفى فوق طاعت برهر يك از آن دو پرهيز شود.

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

پايان اين بخش را حديثى از پيامبر اكرم (صلى الله عليه و آله ) و سخنى از امام صادق (عليه السلام ) قرار مى دهيم .

مردى خدمت پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله ) آمد و در ستايش از اخلاق همسر خود چنين گفت :
من زنى دارم كه هرگاه وارد خانه مى شوم از من استقبال مى كند و به پيشوازم مى آيد وهرگاه كه از خانه بيرون مى روم ، مرا بدرقه و مشايعت مى كند. هر گاه مرا اندوهگين وناراحت مى بيند، از علت غم و اندوهم مى پرسد.
پيامبر اكرم (صلى الله عليه و آله ) فرمود: اين زن را به بهشت بشارت بده و به او بگو كه تو يكى از كاركنان و كارگزاران خدا هستى و براى هر روز تو، اجر و پاداش هفتاد شهيد است .

در سخنى ارزشمند، امام صادق (عليه السلام ) فرموده است :
مرد در زندگى با همسر خود، بى نياز از سه چيز نيست :

1- همراهى و هماهنگى با او، تا به اين وسيله ، موافقت و محبت و دوستى او را جلب كند.

2- رفتار نيك و حسن خلق با همسر و به دست آوردن دل او و با آراستگى و حسن ظاهر و جلوه زيبا در چشم او.

3- توسعه و گشايش در مسايل معيشتى .

زن نيز در زندگى باشوهرش بى نياز از سه چيز نيست ، تا توافق كامل با او پديد آيد:

1- نگهداشتن خوداز هر گونه آلودگى و ناپاكى ، تا بدترين وسيله دل شوهر به او اطمينان پيدا كند و درحالات خوشايند و ناپسند و خوب و بد، اطمينانش محفوظ بماند.

2- نگهدارى شايسته ازشوهر و مراقبت از او، تا عواطف او را نسبت به خويش جلب كند و هنگام لغزش از سوىخود، آن عاطفه او را كمك كند.

3- اظهار عشق و محبت به شوهر و خويش را آراستن وبه هياءتى زيبا در آمدن تا در چشم شوهر، زيبا جلوه كند و محبت افزون گردد.

رعايت اين نكات ، از نظر عاطفى و تحولات روحى در خانواده ، شرايط مناسب ترى را براى برپايى خيمه عفاف پديد مى آورد و ضامن استحكام بنيان خانواده در سايه تعاليم مكتبى است .

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]