مزيت ها و قابليت هاي استان آذربایجان غربی

[عاشورا* خادمه چشم براه گل نرگس*]

استان اذربايجان غربي

در شمال غرب كشور و حدفاصل ْ35 و َ58 تا ْ39 و َ 46 عرض شمالي و ْ44 و َ3 تا

ْ 47 و َ 23 طول شرقي واقع است .

تنها استان كشور كه با 3 كشور خارجي ( اذربايجان تركيه عراق ) مرز مشترك دارد. موقعيت خاص ژئوپولتيكي دارد.

از شرق به اذربايجان شرقي و زنجان و از مغرب به كردستان منتهي مي شود.

وسعت بدون احتساب درياچه ي اروميه بالغ بر 37614 كيلومتر مربع (3-2 % مساحت كشور ) داراي 14 شهرستان و 36 بخش و 109 دهستان و 35 شهر و 3723 ابادي است.

شهرستان هاي تابعه : اروميه ‚ اشنويه ‚ بوكان ‚ پيرانشهر ‚ تكاب ‚ چالدران ‚ خوي ‚ سردشت ‚ سلماس ‚ شاهيندژ ‚ ماكو ‚ مهاباد ‚ ميان دواب و نقده.

اقليم تحت تاثير مديترانه اي با ريزش جوي 400-300 ميليمتر در سال و دماي ْ38 تا 30- متغيير است. رژيم بارندگي پائيزه و زمستانه است.

جمعيت 2843000 در سال 82 تقريبا 3/4 % كل جمعيت كشور ( تراكم نسبتا بالاي جمعيت كه رقمي بالغ بر 73 نفر در هر كيلومتر مربع است)

مزيت ها و قابليت هاي شهرستان هاي استان:

اروميه

مزيت ها و قابليت ها

1) موقعيت جغرافيايي منحصر به فرد شهرستان و همجواري با دو كشور تركيه و عراق

2) ظرفيت هاي مطلوب توليدي در زمينه محصولات كشاورزي باغي و دامي

3) دارا بودن 2 گمرك فعال (اروميه و سرو )

4) وجود قطب توريستي اروميه ( شامل طبيعت زيبا ‚ باغات ميوه ‚ مزارع فشرده ‚ رودخانه ها و دره ها )

5) قطب گردش گري ساحل درياچه اروميه ( سواحل زيبا و جزايرجاذب و بكر موجود در درياچه اروميه)

6) وجود موجودات ابزي ( آرتميا ) در درياچه اروميه

7) خاك حاصلخيز و مراتع گسترده

مهاباد

1) وجود جاذبه هاي توريستي در منطقه از جمله غار سهولان و سد مخزني مهاباد

2) دارا بودن شرايط آب و هوايي مساعد جهت گسترش كشاورزي و جلب توريست

3) وجود اب هاي سطحي مهار شده و اب كافي تحت الارضي جهت كشاورزي

[عاشورا* خادمه چشم براه گل نرگس*]

سردشت

1) وجود طبيعت زيبا ‚ جنگل هاي غني در حواشي جاده و رودخانه هاي دائمي زاب كه در طول جاده جريان دارد

2) وجود تاكستان وسيع انگور در سطح شهرستان

3) امكان اجراي طرح هاي دامداري ‚ زنبورداري و پرورش ابزيان با توجه به شرايط اقليمي شهرستان

4) امكان توليد نيروي برق ابي و صدور برق به كشورهاي همجوار با وجود رودخانه دائمي زاب

چالدران

1) وجود مراتع نسبتا وسيع و مرغوب

2) خاك هاي زراعي تكامل يافته ولي با مساحت محدود

3) وجود تعداد محدود از مراكز فرهنگي و توريستي

تكاب

1) وجود منابع غني معدني بويژه معدن طلاي زره شوران و اق دره

2) وجود زمينه هاي مناسب جهت توسعه صنعت گردش گري ‚ از جمله اثر تاريخي تخت سليمان و اب هاي گرم
اشنويه

1) وجود منابع اب كافي جهت گسترش كشاورزي

2) وجود اراضي مناسب كشاورزي از نظر شيب و ارتفاع و نوع خاك و اب و هواي مساعدبراي كشاورزي

3) وجود مراتع خوب جهت گسترش دامپروري و فعاليت هاي وابسته

4) قابليت استقرار صنايع تبديلي كشاورزي و صنايع غذائي و دامي بعلت گسترش فعاليت هاي كشاورزي و دامي در منطقه

پيرانشهر

1) شرايط مساعد براي فعاليت هاي كشاورزي و دامداري

2) ميزان بارندگي بالا ‚ چشمه ها و رودخانه هاي دائمي براي بهره يرداري اقتصادي از جمله پرورش ابزيان و توليد برق ابي

3) وجود منابع غني و با ارزش سنگ هاي تزئيني سخت

خوي

1) اراضي زراعي نسبتا وسيع و حاصلخيز با توانايي زياد در توليد انواع محصولات زراعي

2) شرايط مطلوب اقليمي ( از نظر تعداد و طول روزهاي افتابي ) كه زمينه مساعد را براي حداكثر رشد نباتات مختلف فراهم مي كند

3) موقعيت جغرافيايي مساعد براي توسعه از نظر سهولت دستيابي به مراكز با پتانسيل اقتصادي بالا

4) مردم سختكوش ‚ نقدينگي ( عمدتا تجاري ) كلان ‚ از پتانسيل هاي مهم شهرستان است .

5) تنوع معادن غني تحت بهره برداري ‚ تعدد معادن شناسايي شده

6) وجود شبكه راه هاي ارتباطي
مياندواب

1) وجود دو رودخانه پراب زرينه رود و سيمسنه رود

2) وجود دشت حاصلخيز براي كشت محصولات كشاورزي و جلب گردشگر

3) وجود اثار باستاني مانند پل ميزا رسول و مسجد طاق

4) وجود امكانات بالقوه جهت توسعه شيلات ‚ مخصوصا در منطقه فسندوز

سلماس

1) بالا بودن سطح فرهنگ عمومي

2) اراضي مستعد كشاورزي و آب فراوان

3) دسترسي به خط آهن سراسري كشور

شاهيندژ

1) وجود رودخانه پراب زرينه رود و رودخانه اجرلو جهت ابياري مناطق حاصلخيز شهرستان

2) وجود مراتع و ييلاقهاي متعدد از جمله ييلاق سليم خان ‚ قرمزي يورد ‚ شاه يوردي و اغ داش جهت توسعه دامپروري

3) وجود منابع غني در منطقه بخصوص معادن لازم جهت ايجاد كارخانجات توليد سيمان

4) گسترش صنايع دستي ‚ خصوصا توليد فرش افشار كه از قابليت صادراتي خوبي برخوردار مي باشد

نقده

1) وجود سد مخزني حسنلو با گنجايش حدود 110 ميليون متر مكعب ذخيره اب

2) غني بوده شهرستان از نظر مواد معدني بالاخص سنگ هاي ساختماني و تزئيني

3) وجود منابع بالقوه اب و خاك و زمين هاي حاصلخيز جهت توسعه كشاورزي

ماكو

1) دارا بودن موقعيت خاص جغرافيائي و مناسب بودن منطقه براي ايجاد صنايع صادراتي و ايجاد منطقه ازاد تجاري

2) غني بودن شهرستان از نظر معادن زيرزميني مانند سنگ هاي تزئيني تراورتن و مرمريت

3) برخورداري از رودخانه هاي پراب و سدها و شبكه هاي ابرساني مناسب

4) وجود بازارچه هاي مرزي نيز گمرك فعال بازرگان

5) دارا بودن دشت هاي وسيع مستعد بهره برداري

[عاشورا* خادمه چشم براه گل نرگس*]

عملكرد بخش هاي اقتصادي

كشاورزي و دامداري

زمين هاي زراعي ( اعم از آبي و ديمي ) 6/26 درصد مساحت استان را تشكيل مي دهد

تعداد بهره برداران از اين زمينها 148028 واحد است كه متوسط زمين انها 6 هكتار است . 2/59 درصد از بهره برداران كمتر از 5 هكتار زمين دارند. 1/19 درصد انها ‚ بين 50- 5

هكتار و 7/0 درصد از انها بيشتر از 50 هكتار زمين زراعي در اختيار دارند.

مساحت اراضي ابي تحت پوشش شبكه هاي سنتي 71 درصد و بقيه تحت سيستم ابياري مدرن و نيمه مدرن است‚ ابياري 61 درصد از اراضي كاملا به نزولات سالانه بستگي دارد.

در سال 1378 مجموع سطح زير كشت محصولات سالانه در زير بخش زراعت 449823 هكتار و ميزان توليد ان 1746649 تن بوده است در مقايسه با سال 1377 ‚ بعلت استمرار و به علت خشكسالي ‚ 8/30 درصد در سطح زير كشت و 23 در ميزان توليد اين زير بخش كاهش اتفاق افتاده است . مجموع توليد در زير بخش باغباني عليرغم 2 درصد كاهش ‚ 298033 تن بوده است در سال 1378‚ در زير بخش دام و طيور ‚ تعداد 3/8 ميليون واحد دام ( سبك و سنگين ) در شرايط روستائي و عشايري ‚ و 46547 راس ( دام سبك و سنگين ) در واحدهاي صنعتي ( توليد شير و گوشت ) ‚ 7667092 قطعه مرغ ( اعم از گوشتي ‚ تخم گذار ‚ مادر و ... ) در هر دوره ‚ در 439 واحد صنعتي و تعداد 323107 باب كندو ( اعم از بومي و مدرن ) در سطح استان نگهداري ‚ پرورش و تحت بهره برداري بوده است . ارزش ريالي توليدات اصلي اين زير بخش بر اساس متوسط قيمت هاي سال 1378 حدود4/ 1545424 ميليون ريال بوده است.

پتانسيل ابي استان از محل ريزش هاي سالانه جوي حدود 2/18 ميليارد متر مكعب است كه 1/8 ميليلرد متر مكعب ان به صورت جريان ابهاي سطحي است كه از ان حدود 1 ميليلرد متر مكعب پشت سدهاي ( مهاباد ‚ بوكان ‚ ماكو ) ذخيره مي گردد.

4/2 ميايارد متر مكعب از مجموع پتانسيل ابي استان ( اعم از اب هاي سطحي - تحت الارضي ) با حدود 36 درصد راندمان ابياري به مصرف كشاورزي مي رسد.

در زير بخش منابع طبيعي ‚ از مجموع 2516584 هكتار مراتع استان حدود 850000 تن علوفه خشك توليد شده است كه توانسته حدود 2 ميليون واحد دامي را در سطح استان تعليف نمايد.

از مشكلات عمده فصل كشاورزي استان مي توان به موارد ذيل اشاره نمود:

1 ) تامين اب و ابرساني مزارع و باغات

2 ) مشكلات بعد از توليد ‚ از جمله بازاريابي محصولات
صنعت و معدن

عمده فعاليت صنعتي استان در گروه صنايع مواد غذائي و اشاميدني مي باشد. پس از ان صنايع توليد محصولات كاني غير فلزي و صنايع توليد منسوجات در مقام دوم و سوم قرار دارند.

صادرات

موقعيت جغرافيائي منحصر به فرد استان به دليل همجواري با 3 كشور خارجي ( تركيه ‚ عراق و جمهوري نخجوان ) يكي از ويژگي هاي استان در حوزه بازرگاني خارجي مي باشد.

قرار گرفتن استان در مسير جاده ابريشم ( محور ترانزيتي شمال غرب ) سابقه تاريخي بازرگانان اين منطقه در امر تجارت همراه با وجود گمرك فعالي چون بازرگان ‚ اروميه و گمرك ترانزيتي سرو و استقرار 7 بازارچه مشترك در نقاط صفر مرزي ‚ زير ساخت هاي لازم را براي توسعه صادرات بطور نسبي فراهم اورده است .

در كنار عوامل فوق ‚ اين مسير به عنوان نتها مسير ارتباط با كشور با داشتن كمتر از 2 كيلومتر فاصله با جمهوري ارمنستان پل ارتباطي ايران با اروپا و اسياي ميانه مي باشد . به اين ترتيب اذربايجان غربي قادر است يك نقش فراملي را در حوزه بازرگاني ايفا نموده و به عنوان يكي از محورهاي مهم مبادلاتي و قطب هاي توسعه صادرات مطرح گردد.

[عاشورا* خادمه چشم براه گل نرگس*]

گردشگري

قابليت توريستي

قابليتهاي توريستي ‚ جاذبه هاي متنوع پارك ملي ‚ توان بالقوه اين ذخيره گاه بين المللي را از نظر جلب توريسم به حدي رسانده كه امكانات موجود جوابگوي سيل متقاضيان بازديد از اين مجموعه زيبا نيست و در صورت فراهم نمودن تسهيلات رفاهي و تدارك وسايل ارتباطي و حمل و نقل مي تواند به يكي از قطبهاي مهم توريستي كشور و حتي جهان تبديل شود زيرا در كمتر جايي ممكن است بازديد كننده بتواند همه خواسته هاي تفرجي و سياحتي خود را يكجا پيش رو داشته باشد يعني در گلوگاه يا مراكز اموزشي اداري رشكان خشكي را ترك نموده و پاي به عرصه كشتي بر پهنه درياچه اي با خصوصيات منحصر بفرد بگذارد كه علاوه بر تنوع وسيله مسافرتي ‚ هزاران پرنده رنگين بال را در اسمان و اب نيلگون درياچه مشاهده نمايد.

جاذبه هاي طبيعي

درياچه اروميه

جزاير

درياچه مارميشو

چشمه هاي معدني مهم استان:

چشمه اب معدني زندان سليمان

چشمه معدني ايو اوغلي

چشمه معدني ويشليق

چشمه شور بولاغ بيلوار

چشمه معدني زارعان ( زواران )

چشمه استخر بوكان

چشمه گراوان

چشمه هاي معدني زنبيل

چشمه معدني دسته در

چشمه معدني ابگرم ايستي سو

آب گرم شوط اباد

آب گرم باش كندي

چشمه معدني عرب ديزج

آب گرم سيه چشمه

چشمه هاي متفرقه

تالاب ها

تالاب ها بين المللي

تالاب حسنلو

تالاب يادگارلو

تالاب درگه سنگي

تالاب قوبي بابا علي

تالاب هاي عادي

تالاب گرده قيط و مميند

تالاب كاني برازان

تالاب اغگل

تالاب ياريم قيه

تالاب كينكور

تالاب پير احمد كندي

تالاب بورالان

تالاب گروس

تالاب چنگيز گولي

تالاب سلدوز

آبشارها

آبشار شلماش سردشت

آبشار قلعه جوق ماكو

شكارگاهها

شكارگاه ازاد خوي

شكارگاه آغ گول

[عاشورا* خادمه چشم براه گل نرگس*]

موقعيت جغرافيايي در ياچه اروميه

پارك ملي درياچه اروميه در غرب ايران و در حد فاصل استان هاي اذربايجان غربي و شرقي واقع و با شهرستان اروميه 18 كيلومتر فاصله دارد.اين پارك بين 37 درجه و 4 دقيقه تا 38 درجه و 17 دقيقه عرض

شمالي و 45 درجه تا 46 درجه طول شرقي از نصف النهار گرينويچ واقع شده است و از نظر تقسيمات كشوري قسمتي از ان در محدوده اذربايجان غربي و قسمت ديگر ان در اذربايجان شرقي قرار دارد ولي از نظر مديريت و سيستم تشكيلاتي ‚ درياچه اروميه زير نظر اداره كل حفاظت محيط زيست اذربايجان غربي اداره مي شود . طول درياچه اروميه به طور معمول از شمال به جنوب بين 130 تا 140 كيلومتر است و عرض ان در كم عرض ترين مكان (جزيره اسلامي ) بين 15 تا 48 كيلومتر و در پهن ترين مكان ( امتداد جزيره اشك ) در مواقع پر ابي حدود 60 كيلومتر است.

راههاي ارتباطي

پارك ملي درياچه اروميه داراي سه راه اصلي و يك ورودي فرعي به شرح ذيل مي باشد:

الف) مركز تجمع بازديد كنندگان رشكان واقع در كيلومتر 30 جاده اسفالته مهاباد كه كليه فعاليت هاي اداري پارك و قسمتي از برنامه پژوهشي و اموزشي وتفريحي از اين طريق صورت مي گيرد.

بندر گلمانخانه واقع در 18 كيلومتري شرق اروميه كه قسمت اعظم بازديد هاي اقشار و صنوب چه جنبه تفرجي داشته باشد يا اموزشي با استفاده از كشتي هاي اداره بنادر و كشتيراني از ااين بندر انجام مي شود.

ج) بندر شهيد عطائي ‚ واقع در بزرگراه شهيد كلانتري با فاصله 32 كيلومتر از اروميه و 100 كيلومتر از تبريز عمدتا مورد استفاده بازديد كنندگان استان اذربايجان شرقي كه قصد ديدار پارك را داشته باشند قرار مي گيرد.

د ) بندر متروكه رحمانلو يا قبادلو در فاصله 70 كيلومتري تبريز و 12 كيلومتري جزيره كبودان كه در وضعيت هاي استثنائي مورد استفاده قرار مي گيرد. بعلاوه كليه شهر هاي اطراف پارك از طريق شبكه اي از راههاي روستايي و بين مزارع با سواحل درياچه اروميه مرتبط مي باشند.

جزاير پارك ملي درياچه اروميه

كليات (اسامي تعدادي از جزاير پارك ملي درياچه اروميه) در ابهاي درياچه اروميه 102 جزيره بزرگ و كوچك ( به طور عمده صخره هاي سنگي ) وجود دارد كه مساحت كل ان سي و سه هزارو 486 هكتار براورد شده است . در اين ميان مساحت پنج جزيره اسلامي ‚ كبودان ‚ اشك ‚ اسپير و ارزو در مجموع 32640 هكتار است يعني جزاير مذكور 5/97 درصد كل مساحت 102 جزاير درياچه اروميه را به خود اختصاص داده اند.

[عاشورا* خادمه چشم براه گل نرگس*]

جزاير :

جزيره اسلامي

واقع در ضلع شرقي درياچه اروميه ‚ تنها جزيره مسكوني و بزرگترين جزيره از مجموعه جزاير اين درياچه به شمار مي رود.

در 70 كيلومتري جنوب غربي شهرستان تبريز واقع شده ‚ منطقه اي است كاملا كوهستاني و صخره اي و در بعضي نقاط صعب العبور و نتها در بخشي از دامنه ها تپه ماهور مي باشد.

هر چند اراضي نه چندان وسيعي نيز به صورت كم شيب و نسبتا هموار در اطراف جزيره و خطالقعر ارتفاعات وجود دارد ولي بدليل وسعت كم اين اراضي تاثير قابل توجهي در سيماي كاملا اين منطقه بوجود نياورده است.

اين جزيره قلعه هاي متعددي دارد كه با اختلاف ارتفاع ناچيزي از يكديگر تقريبا در محدوده مركزي منطقه قرار دارند.

مرتفع ترين ان قله چپقلر() ارتفاع 2175 متر مي باشد اهالي 7 ابادي اين جزيره به كشاورزي و دامداري اشتغال دارند اب مورد نياز روستائيان از قنات و چشمه هاي متعدد اين جزيره تامين مي شود 7 روستا به نامهاي : اغ گنبد ‚ پوراچالو ‚ بهرام اباد ( خورالو ) ‚ تيمور لو ‚ سراي ده ‚ قپچاق و گميچي ‚ مساحت اين جزيره نزديك به 25670 هكتار است .براساس سرشماري سال 75 در دهستان جزيره اسلامي 1105 خانوار با جمعيتي معادل 4815 نفر در 913 واحد مسكوني زندگي مي كنند.

يكي از اثار باارزش تاريخي ‚ قلعه تاريخي بنام هلاكو است. اين قلعه در بالي يكي از ارتفاعات جزيره كه بين اق گنبد و گميچي بنام كوه قلعه مشهور است واقع شده است و موقعيت استقرارش كه بغير از معبر قلعه كه در سراشيبي تندي واقع شده از بقيه مكان ها به علت وجود صخره هاي بلند امكان دسترسي زميني وجود ندارد . اين قلعه را به هلاكو خان مغول موسس سلسله ايلخانيان كه مركز حكومتش در مراغه بود منتسب نموده اند.

جزيره كبودان

اين جزيره با وسعتي حدود 3125 هكتار بزرگترين جزيره غير مسكوني در ياچه اروميه و زيستگاه مناسبي براي قوچ و ميش ارمني مي باشد . بلندترين نقطه ان نقطه زرزا به ارتفاع 1590 متر از سطح درياي ازاد است . از دره هاي جزيره مي توان به قوچ دره سي اشاره كرد كه بدليل وجود چشمه شكاربان محل تجمع قوچهاي مسن مي باشد. دره جن با انشعابات كوتاه و متعدد خود و نيز كنار بودن از مسير حركت شناورها و دوري از محل ساختمان ها يكي از نقاط امن براي وحوش است.دره حسن اقا به علت نزديكي به چشمه دامدامه و پوشش گياهي نسبتا خوب از محل هاي تجمع وحوش به شمار مي رود . گل دره با ارتفاع 1500 متر به سبس وجود منابع اب سنگ ابها و سهولت دسترسي به چشمه دامدامه اكثرا مورد استفاده ميش و بره هاي جوان قرار مي كيرد. با توجه به وسعت جزيره كبودان دشتي بنام كهريز در انتهاي قوچ دره و حسن اقا درسي وجود دارد.

منابع اب جزيره كبودان : چشمه دامدامه و چشمه مجاور ان با ابدهي 3 يا 4 هزار ليتر در شبانه روز در ارتفاعات مشرف به تاسيسات جزيره واقع است .

چشمه شكاربان( محيط بان) كه با ابدهي حدود 200 ليتر در شبانه روز در مبدا دره مهم و حساس قوچ دره واقع و بيشتر مورد استفاده قوچ هاي مسن و محتاط قرار مي گيرد.

كهريز يا قنات قديمي در منتهي اليه شرقي جزيره با ابدهي 4 يا 5 هزار ليتر در شبانه روز مي باشد . اين سه منبع عمده اب شيرين در مجموع با ابدهي 7700 تا 9700 ليتر در شبانه روز نياز جانداران اين جزيره را تامين مي كند.