جایگاه سیاسی زنان در زمان پیامبر اسلام (ص)

[یاس بهشتی* خادمه باب الحوائج جواد الائمه (ع)*]

نخستین گروه از صحابه‌ی پیامبر اسلام مهاجرت کردند؛ شامل دوازده‌مرد و چهارزن بودند. در هجرت دوّم به حبشه، شمار مهاجران هشتاد و دو مرد و هیجده یا نوزده زن بودند.

2ـ بیعت از بارزترین جوانب عمل سیاسی است که امّت اسلامی با آن سر و کار دارد.

زیرا از نظر اسلام بیعت نه تنها به نظام حاکم مشروعیت می‌بخشد، بلکه در تجربه صدر اسلام بیعت حتی مسبوق به ایجاد نظام بوده است. بنابراین بیعت اساس جامعه‌ی سیاسی اسلامی، و وسیله‌ای برای اعلام التزام جامعه به بشریت است. بیعت عبارت است از میثاق ولاء و پایبندی به نظام سیاسی اسلامی، یا خلافت اسلامی و التزام به جماعت مسلمین و اطاعت از امام ایشان است.

این یک میثاق انسانی سیاسی است که سه جانبه است: خلیفه، کسانی که با او بیعت می‌کنند (امت) و آنچه براساس آن بیعت می‌کنند، یعنی شریعت و قراردادهای اجتماعی ـ ‌سیاسی. مسئولیت امت با انجام بیعت پایان نمی‌پذیرد؛ بلکه این مسئولیت همچنان در مراقبت و حفظ دین و اجرای شریعت از طریق شورا؛ و نظارت بر عملکرد حاکم و نصیحت او در صورت انحراف و در نهایت عزل او ادامه دارد.

[یاس بهشتی* خادمه باب الحوائج جواد الائمه (ع)*]

بیعت، به مثابه‌ی واجب عینی بر هر زن و مرد مسلمان ـ بیعت بر عقیده و اخلاق اجتماعی ـ واجب است. پیامبر این بیعت را قبل و بعد از تأسیس دولت از مردم گرفت. بدون آن که شکل آن عوض شود. این بیعت اصطلاحاً به «بیعت النساء» معروف است. در بیعت عقبه‌ی دوّم زنان همراه با مردان شرکت داشته‌اند؛ که در بیعت دوم عفرا بنت عبدالله بن شعبه و عماره و ام منیع حضور داشتند. همچنین موضوع بیعت زنان از حدّ اطاعت در معروف فراتر رفته و شامل عقیده و التزام سیاسی نیز می‌شود. پس از صلح حُدیبیه با زنان مهاجر و انصار و پس از فتح مکه با زنانچون پیامبر خدا قریش بر این امر بیعت گرفت. همچنین نُسیبه بنت کعب، در عقبه‌ی دوّم با پیامبر خدا بر جهاد بیعت کرد و در جنگ‌ها (اُحُد ـ یمامه ـ خیبر) جنگید. و علاوه بر این در بر مرگ بیعت داد.

3ـ اگر جهاد ازبیعت رضوان نیز همراه اصحاب با رسول خدا بارزترین جلوه‌های سیاست دینی بحساب آوریم، حضور زنان به عنوان آبرسانی، پرستاری، تدارکات جنگ و انتقال اجساد حضور چشمگیری دارد.

[یاس بهشتی* خادمه باب الحوائج جواد الائمه (ع)*]

4.از مهم‌ترین فعالیت‌های سیاسی زنان که حضرت عایشه (رض) آن را سرپرستی می‌کرد، ماجرای جنگ جمل می‌باشد؛ که لشکری عظیم مرکب از اصحاب بودند. لشکری که دو نفر از عشره مبشّره در جمع آنان بودند حضور داشتند، و در عین حال اعضای شورای شش نفره، کاندیدا برای احراز مقام خلافت، (طلحه ) در آن لشکر مشارکت داشتند و این خود یک پیکار سیاسی بود. حضرت عایشه (رض)و زبیر از نظر اجتهاد و موقعیت در جامعه اسلامی دارای جایگاه و منزلت بزرگی بود و به نظر بوده باشد، آن گونه که بعضینمی‌رسید که هدف او تنها مطالبه‌ی خون عثمان بن عفان ادّعا می‌کنند چه بسا هدفش از فرماندهی این لشکر تصدّی پست خلافت بوده باشد. چون از ابی‌بکره خواست که او را همراهی کند. ولی او به وی جواب داد: «تو مادر مؤمنان هستی حق تو بزرگ است» هرچند بعدها حضرت عایشه از این اقدام خود پشیمان شد.