▐* ▐* ▐ويژه نامه وفات(شهادت)بانوي کرامت٬فاطمه معصومه(س)▐* ▐* ▐

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

هر کس که با جلال تو عهدی جمیل بست
پیوسته دل به ذکر خوش «یا جلیل» بست

هر زائری که پای ضریحت دخیل بست
بال دعا به بال و پر جبرئیل بست

اینجا فرشتگان خدا بال می زنند
مُهر تو را به نامه اعمال می زنند

ای آن‌که نیست از تو کسی سرفرازتر
خوش خوتر و کریم تر و چاره سازتر

نشنیده ایم از تو در خانه بازتر
پیدا نمی شود ز تو مهمان نوازتر

شرمنده ایم از تو و مهمان نوازی ات
ای شهره زمین و زمان چاره سازی ات

ای آستان تو حرم کبریا شده
وی خاک آستانه تو ماسوا شده

ای فرش آستانه تو شهپر ملک
وی خاک راه تو به نظر کیمیا شده

ای کعبه امید خلایق که درگهت
رشک منی و مروه ز لطف و صفا شده

ای زائر حریم تو در بارگاه قدس
مشمول فیض و رحمت بی منتها شده

ای در تو مات چشم خدابینِ اولیا
آیینه تمام نمای خدا شده

معصومه شفیعه تویی اِشفعی لنا
ای شهره در شفاعت اهل بلا شده

گویم مدیح تو که ز لطف تو تاکنون
بر روی من هزار درِ بسته وا شده

گل های طبع من ز نسیم عنایتت
خرم شده، شکفته شده، دل ربا شده

تا بارگاه تو حرم اهل‌بیت باد
ما را اگر غمی است غم اهل‌بیت باد

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

فرازي از زيارت نامه حضرت فاطمه معصومه (سلام الله علیها) :



" . . . اي فاطمه ! در بهشت شفيع من باش كه نزد خدا براي شفاعت نمودن ، جايگاهي ويژه داري . . ."

[نرگس منتظر]

وفات(شهادت)غريبانه بنت موسي بن جعفر٬
اخت الرضا٬بانوي کرامت٬بي بي دو عالم
حضرت فاطمه معصومه سلام الله عليها را
خدمت همه شيعيان تسليت عرض مي نماييم

[شكوه انتظار* میدانم که میائی...*]

اى دختــــر دیــن و خواهر ایمان
اى مهـــر سپــــهر دانش و عرفان
اى اســوه شــرم و عفت و عصمت
الـــگوىِ وقــار و حشمـتِ نسوان
اى بنـــت امام هفتمیــن، مــوسی
آن معـــدن صبر و حجّت یــزدان
در چـــرخ وفا، تو مهرِ رخشنــده
در بـــرج حیـا، تو اخـ‌ــــر تابان
اى رونــــق دیــــن احمـد مرسل
اى پایـــــه رفعتـت بر از كیـوان
بر اوج شــرف، مثـــالی از زهـرا
در قـــدس مقـــام، مــریم دوران
در بــاغ كمــال، نوگــــل یاسین
واز بَحـــر كرم، تو لؤلؤ و مرجان
فیــض تو رســد به كهتـر و مهتـر
كان جلـــوه بود ز رحمت رحمان

آباء تــو جمــله رَهبــران خلــق
عالیقـــدَر و جـــلال و عالیشــان
مهــر تو به زخـم‌ها همــه مرهم
لطــف تو به دردها همـــه درمان
دشـــوارى كـــارها و سخـــتی‌ها
از فیــض عنایتـــت شـــود آسـان
در وصــف تو منطـقــم بـود الكن
در قــدر تــو عقــل واله و حیران
قــم از تو شــده اســت قبّةالاسلام
فخـــرش بـه تو پایدار و جاویدان
میعـــاد تـــقرّب اسـت و عشّ آل
كانون علــــوم بى حــــدّ قــرآن
اى گوهــر بحــر رأفت و رحمت
اى عنصر جــود، معـــدن احسـان
بین «لطفى صافى» پــریشان حــال
سرگشته به تیه حسـرت و خسران

طى كرده بهـــار عمـر در غفلــت
كرده اســـت سیاه نامـه از عصیان
از خــوف گنـاه و هول روز حشر
چون بید، تنــش همــى بود لرزان
در خجلـت از آن بـود كه در فردا
ظاهر شــود آنچه كرده در پنهـان
با ایـن همه خواهد از شما كاحوال
گــردد به شفــاعت شمــا جبران
با حــــبّ محمّــــــد و ولاى آل
امّیـــد نجـــات دارد و غفــــران
بر احمــد و آل، بــى حد و بسیار
تسلیم و تحیّات قـــادر سبــــحان




شاعر:حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

فرازی از زیارت نامه حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها

اللهم إنی أسئلک أن تختم لی بالسعادة
فلا تسلب منّی ما أنا فیه

سعادت دو گونه است:
1.رفاه و خوشبختی دنیوی

رسول اکرم صلی الله علیه و آله می فرمایند:

مِن سَعادَةِ المَرءِ المُسلِمِ الزَّوجَةُ الصّالِحَةُ وَ المَسكَنُ الواسِعُ
وَ المَركَبُ البَهىُّ وَ الوَلَدُ الصّالِحُ.

از خوشبختى انسان مسلمان، داشتن همسرى شايسته،
خانه اى بزرگ، وسيله اى راحت براى سوارى و فرزندى خوب است.

آنچه که روشن است این است که مراد از خوشبختی دنیوی
در واقع راحتی وآسودگی در زندگی دنیایی می باشد،
به این معنا که اگر کسی از موارد فوق بهره مند باشد
در دنیا زندگی راحت و آسوده ای خواهد داشت.

2.خوشبختی اخروی و معنوی

امیرمومنان علی علیه السلام می فرمایند:

اسعد النّاس من عرف فضلنا، و تقرّب الی الله بنا،
و اخلص حبنا، و عمل بما الیه ندبنا،
و انتهی عمّا عنه نهینا. فذاک منّا و هو فی دار المقامة معنا.

نیک بخت ترین مردمان کسی است که
برتری مرتبت ما را بشناسد،
و به وسیله ما به خدا قربت جوید،
و محبت ما را در خود خالص سازد،
و بدانچه او را فرا خوانده ایم عمل کند،
و از آنچه او را نهی کرده ایم باز ایستد.
پس چنین کسی از ما است و در خانه آخرت همراه ما است.

بلی، محبت اهل بیت علیهم السلام
باعث سعادت انسان خواهد شد حتی در دنیا.

یا فاطمة
اشفعی لنا فی الجنة

تسلیت باد سالروز وفات این بزرگ بانو

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

آيا حضرت معصومه عليها السلام ازدواج كرد؟


هارون الرشيد خليفه مقتدر و ستمگر عباسي به شدت از امام موسي بن جعفر عليه السلام هراس داشت و در ستم به ايشان و سركوبي ياران و نزديكانش تا آن جا كه مي توانست و حفظ قدرتش ايجاب مي كرد، كوتاهي نكرد.
وي - به قول معروف - شمشير را از رو بسته بود و دستور بازداشت و شهادت امام را صادر كرد. فرزندش مأمون نيز به روشي ديگر، يعني با شيوه اي منافقانه و زيركانه راه پدر را رفت و در مسير قلع و قمع فرزندان موسي بن جعفر عليه السلام از هيچ فرو گذار نكرد.

برخوردهاي ستمگرانه، بي رحمانه و خشن اين پدر و پسر فضايي از ترس و ارعاب درباره آن حضرت و خانواده اش فراهم ساخته بود. كه در چند و چون روابط اجتماعي و امور اقتصادي زندگي آن حضرت و خانواده اش تأثير فراوان گذاشته بود؛ براي هارون اهميت بسيار داشت كه امام موسي بن جعفر عليه السلام به لحاظ اقتصادي - تا آن جا كه ممكن است - ضعيف بماند.
از اين رو از سويي بسياري از مردم مي هراسيدند، به وسيله ازدواج با يكي از دختران آن حضرت، عضوي از خانواده ايشان گردند و از سويي زنداني بودن ايشان و عدم حضور در خانواده و از طرفي مشكلات مختلفي كه نشأت گرفته از خفقان و ستم آشكار و پنهان حاكمان عباسي بود، زمينه ازدواج دختران آن حضرت را از بين برده بود، افزون بر اين كه در زمان حيات آن حضرت، گروهي از آنان در سن ازدواج نبودند از اين رو عملاً گروهي از دختران آن حضرت ازدواج نكردند.
در اين شرايط حضرت موسي بن جعفر عليه السلام طبق وصيتي تصميم گيري درباره ازدواج دخترانش را به حضرت علي بن موسي الرضا عليه السلام سپرد و اين مناسب ترين تصميم گيري ممكن در اين باره بود.(1)
علي القاعده آن حضرت مصلحت همه خواهران خود را در اين باره در نظر داشت. در خصوص حضرت فاطمه معصومه عليها السلام پس از شهادت حضرت موسي بن جعفر، امام رضا عليه السلام به خوبي از مقدراتي كه خداوند براي آن بانوي عظيم الشأن رقم زده بود آگاه بود و مي دانست ايشان بايد به سوي خراسان بار سفر بندد و در ميانه راه در شهر مقدس قم از دنيا برود و قبر مبارك ايشان محور شيفتگان حقيقت و عاشقان اهل بيت علیهم السلام تا روز قيامت گردد.
از اين رو(2)مصلحت را در اين مي دانست كه آن حضرت ازدواج نكند.(3) افزون بر اين اسارت پدر بزرگوارشان در زندان و آثار متعدد و مختلف خفقان و سركوب بي رحمانه حكومت عباسي، و نبود هم كفو براي آن حضرت و مصيبت هاي پي در پي كه براي خانواده ايشان به وجود آمده بود، اوضاع و احوال را به گونه اي رقم زده بود كه زمينه اي براي ازدواج ايشان باقي نمانده بود.
به هر حال با صرف نظر از علم غيب امام رضا عليه السلام درباره آينده حضرت معصومه عليها السلام بررسي شرايط خانوادگي و واقعيت هاي زندگي حضرت معصومه عليها السلام و خواهران بزرگوارشان به گونه اي بود كه خِرَد ورزانه ترين تصميم گيري عدم ازدواج آنان، به ويژه حضرت معصومه عليها السلام بود.

چه اين كه ايشان - بر طبق ظواهر پاره اي از اسناد - همان فاطمه كبرا است،(4) يعني در واقع ايشان دختر بزرگ حضرت موسي بن جعفر عليهماالسلام بود و به احتمال زياد نوعي رهبري در خانواده و به ويژه ميان خواهران خود داشت كه شايد ازدواج با آن مسئوليت ها متنافي بود.
درباره ازدواج نكردن دختران آن حضرت ديدگاه هاي ديگري نيز به شرح زير وجود دارد.
گروهي معتقدند دليل ازدواج نكردن آنان، اين است كه هم كفو نداشته اند از اين رو ازدواج نكرده اند؛ در اين باره در كتاب تاريخ قم چنين آمده است.

«...همچنين به من رسيده است كه رضائيه دختران خود را به شوهر نمي دادند زيرا كسي كه هم كفو ايشان بوده باشد، نمي يافتند و موسي بن جعفر عليه السلام را بيست و يك دختر بوده است و از اين جهت هيچ يك از ايشان را شوهر نداده است تا غايتي كه اين معني ميان دختران ايشان عادت شده است... (5)».

برخي از پژوهش گران به پيروي از مؤلف اين اثر معتبر، همين نظر را پسنديده اند و برخي اين مسأله را درباره همه دختران حضرت موسي بن جعفر عليه السلام درست ندانسته و هم كفو نداشتن را تنها در خصوص حضرت معصومه عليها السلام صحيح پنداشته اند.
به هر حال اين نظر درست نمي نمايد چه اين كه:
اولاً: ازدواج نكردن دختران موسوي و رضوي كه خود موضوع يك پژوهش در خور و مستقل است و در اين فشرده نمي گنجد - نياز به اثبات و استدلال دارد.
ثانياً: نوادگان امام حسن و امام حسين عليهما السلام كه تا حدودي مي توانستند هم كفو دختران موسي بن جعفر عليه السلام به شمار آيند همواره وجود داشته اند؛ صد البته همان طور كه برخي از معاصرين اشاره كرده اند اين موضوع درباره حضرت فاطمه معصومه عليه السلام مصداق ندارد(6)؛ زيرا ايشان هم كفو و هم سنگ مناسب براي ازدواج نداشته است.

ثالثاً: دختران ائمه عليهم السلام چنين روشي نداشته اند كه تا هم كفو برايشان يافت نشود از ازدواج تن زنند، بلكه آنان هماره سنت ازدواج را متبع مي دانسته اند و نمونه آن جناب زينب كبري دختر جليل القدر اميرمؤمنان علي عليه السلام و سكينه دختر عظيم الشأن اباعبدالله الحسين عليه السلام است كه در زمره ممتازترين و برجسته ترين زنان تاريخ اهل بيت عليهم السلام قرار دارند و در حالي كه بي شك هم كفو نداشتند ازدواج كردند.(7)
2. يعقوبي مورخ نامور اسلام مي نويسد دختران حضرت موسي بن جعفر عليه السلام از آن روي شوهر نكردند كه آن حضرت وصيت فرموده بود دخترانش ازدواج نكنند به همين دليل بود، جز امّ السلمه هيچ يك از دختران ايشان ازدواج نكرد.
اين سخن يعقوبي شگفت انگيز مي نمايد چه اين كه هرگز امام معصوم عليه السلام برخلاف قرآن و سنت مسلّم پيامبر خدا صلي الله عليه و آله و سلم وصيت نمي كند، افزون بر اين كه متن وصيت آن حضرت كه در منابع معتبر آمده است اين گونه نيست، بلكه بر طبق آن وصيت دختران امام موسي بن جعفر عليه السلام مي بايد بدون مشورت با حضرت علي بن موسي الرضا عليه السلام ازدواج نكنند و تنها بايد با اجازه ايشان ازدواج كنند؛ متن وصيت آن حضرت در اين باره چنين نقل شده است:
«و تنها در صورتي كه فرزندم علي عليه السلام اجازه دهد هر يك از پسرانم ماذونند خواهران شان را شوهر دهند زيرا او به چند و چون ازدواج خويشان خود آگاه تر است و هر كس يا سلطاني كه نگذارد فرزندم علي يكي از مواد اين وصيت نامه را اجرا كند از خدا و رسولش برائت جسته است... و نه برادران خواهري و نه عموهاي دخترانم و نه هيچ صاحب منصبي مجاز نيست دخترانم را به ازدواج كسي درآورد مگر به اذن و دستور فرزندم علي عليه السلام و او از همه، به ازدواج بستگان خود آشناتر است. از اين رو اگر او خواست و مصلحت ديد كه يكي از آنان را شوهر دهد، مي تواند چنين كند و اگر خواست شوهر ندهد، مي تواند شوهر ندهد...»(8)
بدين سان در وصيت آن حضرت آمده است كه دخترانم مي توانند ازدواج كنند اما با اذن و دستور برادر و مولايشان حضرت علي بن موسي الرضا عليه السلام...
اما سخن يعقوبي محتمل است در نسخه اي كه ايشان در دست داشته جمله «الا باذنه و امره» افتاده باشد و يا خلاصه وصيت نامه آن حضرت؛ آن هم خلاصه غير فني به دست او رسيده و يا از سر خطا و سهو جمله ياد شده را ايشان نياورده باشد و يا نسخه برداران و ناشران جمله ياد شده را حذف كرده باشند و نيز محتمل است آن حضرت وصيت نامه اي ديگر داشته است كه براي انحراف مخالفان خود مطالبي غير واقعي را از سر مصلحت و يا تقيه آورده باشد. به هر حال بي شك سخن يعقوبي صحيح به نظر نمي رسد.
در پاره اي از منابع غير معتبر آمده است كه خليفه عباسي مأمون از آن حضرت خواستگاري كرد و به قدري اصرار ورزيد كه حضرت رضا عليه السلام مجبور شد از خواهرش معصومه عليها السلام بخواهد از مدينه به سمت مرو حركت كند.(9)
اين نكته را - احتمالاً - مي توان از دلايل ازدواج نكردن آن حضرت دانست؛ بدين سان كه ايشان براي اين كه مأمون نتواند اعتراض كند، در پاسخ به خواستگاري مأمون گفته است كه نمي خواهد ازدواج كند. ليكن همان طور كه اشاره شد افزون بر نبود منبع معتبر اين نظريه را نمي توان به قراين و شواهد قابل توجه مستند ساخت.

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

گفته بودن به خدا به قدری معصومه دلت
که تُو هر جای حرم انگاری معلومه دلت

گفته بودن که باید پیش تو دل‌خسته اومد
مث مرغای غریبِ بال و پر بسته اومد

گفته بودن که بیام درد دلامو رو کنم
فقط از تو طلب عزّت و آبرو کنم

این منم مسافری از کوچه‌های سوت و کور
کوله‌بارم پُره از رودخونه‌های بی‌عبور

اومدم که عصمتت شامل حال من بشه
اومدم که اسمت آویز خیال من بشه

اومدم که با نگات روحمو دلداری بدی
مرهمی همیشگی به زخمای کاری بکن

می‌گن اسمت مث بارون دلارو تر می‌کنه
می‌گن عصمت تو دل‌ها رو کبوتر می کنه

اگه فرصتی کنی و منو قابل بدونی
دست مهربونتو مهمون این دل بدونی

با خیال تو پریشونی مو بیرون می‌کنم
دلمو به یاد خوبی‌هات چراغون می کنم

دستای خالی من منتظر جوابته
دل من منتظر بارش بی حسابته

قَسَمِت می خوام بدم به غربت برادرت
به تبر‌ّک قشنگ تربت برادرت

قَسَمِت می‌خوام بدم به زائری حرمت
به بزرگی و صداقتت، به مِهر و کرمت

قسمت می‌دم به عزّتت که دستمو بگیر
قسمت می‌دم که دست دل خسته‌مو بگیر

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

همراهان حضرت معصومه

روشن است كه حضرت معصومه سلام الله عليها در شرايط حاكم بر آن عصر و نا امنى جاده‌ها، با همراهانى قابل اعتماد و مسلح به مسافرت پرداخت. اگر حسن بن محمدقمى، نويسنده تاريخ قم سخن از آن به ميان نياورده است، دليل بر عدم صحتش نيست. به نظر مى‌رسد كه نويسنده مزبور تنها به بخشى از تاريخ زندگانى حضرت معصومه سلام الله عليها اشاره كرده يا تنها بر بخشى از حقايق آن دست يافته است.

در كتاب الانساب، اثر مجدى، نسب شناس معروف از همراهى ميمونه، خواهر حضرت معصومه سلام الله‌ عليها با ايشان در آن سفر مهم ياد شده است.(1)

با توجه به سخن آية الله مرعشى نجفى كه در كنار حضرت معصومه سلام الله عليها دو كنيز ايشان نيز دفن شده‌اند، مى‌توان حدس زد كه آنان هم در مسافرت به مرو ملازمش بودند(2)؛ يكى از نويسندگان درباره همسفر بودن حمزة بن موسى بن جعفر با حضرت معصومه در هجرت به مرو مى‌گويد: "در نسخه(اى) از كتاب تاريخ قم مذكور بوده كه حمزة بن موسى بن جعفر همراه فاطمه بوده و معلوم است (كه) ناموس كبرى تنها و بى‌محرم از مدينه تا مشهد حركت نمى‌كند. گويا حمزه بعد از وفات فاطمه (زنده) بوده و در قم وفات كرده است." وى در دنباله، درباره همراهى ميمونه با حضرت معصومه سلام الله عليها مى‌گويد: "مى‌توان گفت كه ميمونه با فاطمه بوده تا (آن كه سرانجام) در نزد آن حضرت مدفون شده است."(3)

در برخى از كتاب‌هايى كه صحت مطالب آن‌ها به اثبات نرسيده، درباره همسفران حضرت معصومه سلام الله عليها آمده است:

"... ستّي* فاطمه، ملقب به معصومه خاتون در سال دويست و يك هجرى، زمان ولايتعهدى حضرت امام رضا عليه‌السلام با برادران خود؛ فضلعلى و جعفر و هادى و قاسم و زيد، با بعضى از برادرزادگان و چند خدمه از بغداد به عزم ديدار برادر، عازم خراسان شدند. بعد از طى طريق چون به شهر ساوه ـ كه يك منزلى قم است ـ رسيدند، ملحدان ساوه با خبر شدند (و) در صدد اذيت (آنان) برآمدند؛ با امامزادگان محاربه كردند. آخرالامر تمامى امامزادگان كه بيست و سه نفر بودند، شهيد شدند. چون اهالى قم خبر يافتند، بشتافتند. وقتى رسيدند كه امامزادگان شهيد شده بودند. پس آنان را دفن نموده، ستى فاطمه را با خدم و حشم به قم بردند و در خانه موسى بن خزرج فرود آوردند..."(4)

يكى از پژوهشگران درباره همراهان حضرت معصومه سلام الله عليها مى‌گويد: در رساله مجدى آمده است كه حضرت معصومه سلام الله عليها به همراه يكى از خواهران خود به زيارت برادرش شتافت. در آن سفر پنج تن از برادرانش و فرزندان آنان و گروهى از خادمان همراهيش كردند. به احتمال قوى، آن پنج نفر جعفر، زيد، فضل، قاسم و هادى بودند.

وقتى آنان به ساوه رسيدند، جمعى از مخالفان معترضشان شدند و تنى چند از همراهان حضرت معصومه سلام الله عليها را كشتند. شاهد بر اين مدعا اين است كه سه تن از نامبردگان در ساوه دفن هستند.(5)

در كتاب كنزالانساب(6)، درباره همراهان حضرت معصومه سلام الله عليها مى‌خوانيم: "اما ستى فاطمه بنت امام موسى كاظم عليه السلام و برادران (وى به نام‌هاى) فرضعلى بن امام موسى كاظم و جعفر و باقر و ساقر و حيدر و ابوذر و آذر و صادق و خاطى و هادى و قاسم و زيد و مالك و ادهم و قائم و صائم و حاكم و سپهسالار و حسين و ابوطالب و جمله(اى) از امامزادگان (كه) 23 نفر بودند، از بغداد روى به ولايت قم نهادند. چون به شهر قم رسيدند، ملحدان ساوه خبر(دار) شدند (و) روى به شهر قم نهادند و با امامزادگان مجادله بسيار كردند. آخرالامر حضرت ستّى فاطمه را در شهر قم شهيد كردند، با تمامى امامزادگان مذكور."(7)

در كنزالانساب، درباره علت مهاجرت گروه فوق آمده است: "و چون مامون الرشيد ديد كه كار(8) از دست رفت و مى‌رود، در فكر آن افتاد كه حضرت رضا عليه السلام را شهيد كند. و حضرت (وقتى) از مكر وى خبردار شده، نامه فرستاد به ولايت مدينه رسول خدا صلي الله عليه و آله بدين مضمون كه چون نوشته من به شما برسد، بى‌توقف نزد من آييد."(9)

نيز در كنزالانساب آمده است:

"چون نامه على بن موسى الرضا عليه السلام به مدينه رسيد، جمله امامزادگان چون نام آن حضرت بديدند، به محبت او بگريستند. و آنگاه ابراهيم گفت: اى برادران، ما را يك بزرگى مى‌بايد كه خيل و حشم را تواند برد. امامزاده هادى گفت: اى برادران و عزيزان، ما را لازم است كه به روضه رسول الله صلي الله عليه و آله برويم و سلام كنيم و رخصت جوييم. پس هر كه را رسول خدا صلي الله عليه و آله جواب سلام باز دهد، آن كس مهتر باشد..." (10)

جعفر مرتضى عاملى، پژوهشگر سترگ معاصر درباره همراهان حضرت معصومه سلام الله عليها و علت وفات ايشان مى‌گويد: حضرت معصومه سلام الله عليها در راس يك قافله 22 نفرى متشكل از علويان و برادران امام رضا عليه السلام براى ديدار با آن امام همام رهسپار ايران گرديد. وقتى مامون از ورود آنان اطلاع يافت، دستور داد همگى آنان را از ميان بردارند. لذا تمامى افراد گروه مزبور به قتل رسيدند. گويند حضرت معصومه سلام الله عليها نيز به طريقى در شهر ساوه مسموم شده و پس از مدتى كوتاه به شهادت رسيد.(11)

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

وقايع پس از رحلت

بعد از رحلت حضرت معصومه سلام الله عليها زنان آل سعد او را غسل دادند و كفن كردند. آل سعد گورستان عمومى شهر را دور از شان و مقام ايشان مى‌دانستند. بنابراين جنازه مطهر او را به باغ موسى بن خزرج(12) كه از پيش براى دفن وى تعيين شده بود، بردند و در بخش جنوبيش، در سردابى حفر كردند.(13)

در آن هنگام، در ميان اشعريان (آل سعد) بر سر اين كه چه كسى شايستگى دفن آن بدن مقدس را دارد، اختلاف روى داد. در همين زمان، دو سواركار نقابدار از طرف رودخانه قم به پيش آمدند. وقتى نزديك آن بدن مطهر رسيدند، از اسب پياده شدند. نخست بر آن نماز گزاردند و سپس وارد سردابى كه براى تدفين وى مهيا گشته بود، شدند و با كمك يكديگر او را به خاك سپردند. آن گاه بدون اين كه با كسى سخن بگويند، آن محل را ترك كردند. كسى نفهميد آنان چه كسانى بودند.(14)

درباره افرادى كه حضرت معصومه سلام الله عليها را دفن كردند، آمده است:

"چون در آن عصر چند تن از برادران فاطمه در روستاهاي اطراف قم بودند ـ كه چهار نفر در آوه و يك نفر در شاه‌سواران مى‌زيستند ـ مى‌توان گفت كه سواران مزبور برادران فاطمه بوده‌اند كه از ورود خواهر خود به قم آگهى يافته، براى ديدار وى آمده، به سراى موسى بن خزرج رفته، بر رحلت خواهر خويش پى مى‌برند و براى آن كه شناخته نشوند، لثام (دهان بند) مى‌بندند و در مراسم مزبور شركت مى‌جويند... ."(15)

به نظر ما آن دو سواركار برادران آن حضرت نبودند، چون در آن صورت حتما آل سعد ـ كه خود را متولى كفن و دفن وى مى‌دانستند ـ از خود عكس العملى نشان مى‌دادند. با توجه به احاطه علمى ائمه(عليهم السلام) بر جهان طبيعت و ماوراى آن، احتمال مى‌رود كه آن دو سواركار، امام رضا و امام محمدتقى عليهماالسلام (16) بودند، كه با "طى الارض"(17) يا طريقه‌اى ديگر خود را به آن ناحيه رسانده بودند، تا كسى از نامحرمان دست خود را، حتى از پشت پوشش به بدن مطهر حضرت معصومه سلام الله عليها نزند.

مولف تاريخ قم درباره آن دو سواركار مى‌گويد: "محتمل است يكى پدر بزرگوارش، موسى بن جعفر عليهماالسلام و ديگرى برادر عاليقدرش, حضرت رضا عليه السلام بوده‌اند و اين دلالت بر نهايت جلالت قدر آن مخدره دارد؛ زيرا امام است كه جز امام، ديگرى او را دفن نمى‌نمايد." (18)

نكته‌اى كه در سخن فوق وجود دارد، اين است كه امام موسى بن جعفر عليهماالسلام در آن هنگام در قيد حيات نبود. بنابراين شايد آن دو، امام رضا و امام جواد عليهماالسلام يا امام رضا و فرشته‌اى در صورت انسان يا دو فرشته در صورت انسان و يا دو تن از اولياى برگزيده الهى بودند، كه به فرمان حق، به دفن حضرت معصومه سلام الله عليها پرداختند.

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

تا مشرق ديدار برادر
مهربان آمد و مهربان‌تر ماند

قدم به‌ديدگان مردماني گذاشت كه محبتشان در آينه روايات بر هيچ ‌كس پوشيده نيست. امام ما، رضا عليه‎السلام نداي "طوبي لهم" را برايشان سر داده بود،(1) و حضرت صادق عليه السلام سلام خويش و خداي خويش را قرن‌ها پيش برايشان هديه فرستاده بود. (2)

بيش از صدسال از ورود اولين ساكنان اين سرزمين مي‌گذشت. اعراب اشعري در سال 83 ه .ق با هجرت از مدينه به ‌اين سرزمين، قم را بنا كردند.(3) و بعد از گذشت سال‌ها، دوباره بانويي از شهر پيامبر آمده بود تا احياگري كند. آمد و ماند و آفتاب مهربانيش تا ابد، دل‌هاي عاشقان را روشنايي خواهد بخشد.

در سال 201 ه . ق. ردّپاي خورشيد را پي ‌گرفت و به ‌اين سرزمين رسيد. يك ‌سال از آن ‌زمان كه قافله‌سالار رأفت و مهرباني به تبعيد بردگان خشم و شهوت رفته بود، مي‌گذشت. سفري كه پايانش را پدرانش به او نويد داده بودند. او رفته بود و دل‌هاي فراواني به دنبال او.و قلب قم به عشق يكي از مسافران خورشيد مي‌تپيد.

امام رضا عليه السلام بارها و بارها بهشت را به پاي خواهر ريخته و زائرانش را بهشتي معرفي كرده است: «هر كس او را زيارت كند، بهشت براي اوست.»

نسبش در استواري به ابراهيم خليل، در عطوفت به عيسي و در علم به موسي مي‌رسيد. نبوت و امامت در رگ‌هايش جريان داشت. فرزند امام موسي بن جعفر عليهماالسلام بود و نجمه خاتون.

خواهر امام رضا عليه السلام به «معصومه» و «كريمه» ملقّب است. عرش و فرش مستمند خوان كرم اويند.

هم ‌‎نام بانويي از آسمان‌ها و مام آب‌ها و آيينه‌ها و نامش فاطمه است، و چه فضيلتي برتر از اين‌كه هم دختر امام است و هم خواهر امام و هم عمه امام.

در خانداني از علم و فضيلت پرورش يافته و به ‌حتم از بزرگان علم مي‌باشد. چه ‌كسي بهتر از دختر امام، كه سخنان پدر و اجدادش را خوب فرا گيرد و به تشنگان معارف الهي برساند. از اين‌رو، روايات فراواني از پدرانش نقل كرده و به ما رسيده است.

امام ما، رضا عليه السلام قطعاً به ‌وجود چنين خواهري مي‌بالد. خواهري كه مسير طولاني مدينه تا شهر قم را براي تجديد پيمان و ديدار او پيمود و سختي‌هاي راه را تحمل كرد تا داستان عشق حسين و زينب عليهماالسلام را بازخواني كند و با حضور خويش، مرهمي بر زخم‌هاي برادر باشد.

معصومه، پا به پاي حسينش به حكم عشق
چون زينبي براي رضا جلوه مي‌كند!

او را غسل و كفن نمودند و تا قبرستان «بايلان» تشييع كردند. هنگام دفن به‌دليل نبودن محرم، دچار مشكل شدند. قرار شد پيرمردي به ‌نام «قادر» اين ‌كار را انجام دهد. ناگهان دو سوار از سمت ريگ‌زار و بيابان آمدند. پياده شدند و بر جنازه، نماز خواندند. جسم پاكش را در سردابي، كه قبلاً آماده شده بود، نهادند؛ سپس بدون‌سخني سوار شدند و رفتند و كسي هم آن‌ها را نشناخت. آية ‌الله فاضل لنكراني مي‌فرمودند: «بعيد نيست اين دو بزرگوار، امام معصوم باشند.»