>>*<<ولایت فقیه و سیر تكاملی آن>>*<<

[شهیده]

ولایت فقیه و سیر تكاملی آن

در گفت و گو با حجت‌الاسلام محسن غرویان

31 سال پیش آیت‎اللهی تازه از تبعید برگشته، نظامی را بنیان گذاشت که مبانی تئوریک آن، در جهان سیاست در شکل کلاسیک آن مبهم و ناشناخته بود. وی با مطرح کردن اندیشه سیاسی ولایت فقیه و تلفیق روح معنویت و اخلاق در ساحت سیاست، الگوی جدیدی برای اداره اخلاقی جامعه و شکلی نوین از حکومت‎داری را معرفی کرد

آن چیزی که امام خمینی (رحمت‎الله‎علیه)، تحت عنوان ولایت فقیه مطرح کرد؛ در آراء و اندیشه دیگر فقهای شیعه نیز آمده، ولی تا زمان ایشان هیچ فقیهی به این میزان مبسوط و کامل به آن نپرداخته بود.
با حجت‎الاسلام محسن غرویان، در باب اندیشه ولایت فقیه، سیر تکاملی و سؤالات مختلف پیرامون آن به گفت‎وگو نشستیم.
حاصل آن پیش روی شما ست.
جناب غرویان به‎عنوان نخستین سؤال، توضیح مختصری در باب نظریه ولایت عامه و خاصه فقیه و نقاط افتراق‎شان بفرمایید.
بنده در درس ولایت فقیه که از سال گذشته شروع کرده‎ام، سلسله بحث ولایت فقیه را از ابتدای غیبت کبری بررسی می‎کنم و کلمات و عبارات امثال شیخ صدوق، شیخ مفید، شیخ طوسی به بعد را بررسی کرده‎ام به این نتیجه رسیده‎ام که نظریه ولایت فقیه از همان ابتدا در نظر فقهای قدیم مطرح بوده، البته محدوده ولایت فقیه بسیار ناچیز بوده است.
مثلا در حد اقامه نماز جمعه و عید فطر و یا رسیدگی به امور فقرا، ایتام و... ولی در شکل وسیعش که فقیه حکومت تشکیل بدهد و ارتش و سپاه و قوه قضاییه، مجریه و مقننه داشته باشد، نبوده است.
این‎ها به مرور مطرح شده تا زمان حضرت امام خمینی، که ایشان به‎عنوان یک فقیه زمینه را برای ولایت فقیه در شکل عام و گسترده‎اش مساعد دیدند و به این واسطه با همراهی مردم علیه نظام شاهنشاهی قیام کردند و قدرت را در همه شئونش بر عهده گرفتند.
بنابراین اندیشه ولایت فقها و حکومت فقها بر جامعه از قدیم‎الایام و از ابتدای غیبت کبری مطرح شده، ولی در شکل محدودی که کم‎کم گسترش یافته است...
چرا در گذشته اندیشه ولایت فقیه محدود بوده است؟

علتش این بوده که در گذشته چنان فقها تحت فشار حکومت‎های بنی‎امیه، بنی‎عباس و خلفای بعدی بوده‎اند که اصلا در مخیله‎شان نمی‎گنجیده بتوانند اصل قدرت را در دست بگیرند و لذا خیلی هم به بحث‎های علمی آن نپرداخته‎اند.
اما به‎خصوص از زمان مرحوم ملا احمد نراقی، کاشف‎الغطا و حضرت امام خمینی (رحمت‎الله‎علیه)، بحث ولایت فقیه به صورت جدی مطرح شد و در حقیقت می‎توان گفت بحث ولایت فقیه توسط امام خمینی(رحمت‎الله‎علیه) زنده شد.