شان نزول آیه بقیة الله درباره حضرت مهدی (عج)

[ملکوت* گامی تارهایی *]

شأن نزول آیه ۸۶ سوره هود: «بَقِیَّتُ اللَّهِ خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ» حضرت مهدی(عج) است، مگر ایشان در زمان رسول اللَّه ‏صلی الله علیه وآله وسلم وجود داشتند و شناختی از آن حضرت بوده که چنین آیه‏ای نازل شده است.

******************************************



منظور از شأن نزول واقعه خاص، فرد معین یا سؤال بخصوصی است که آیه در مورد آن نازل شده است و اصطلاح شأن نزول درباره آیه فوق نسبت به حضرت مهدی (عج) صحیح نیست؛ چرا که این آیه از فرمایشات حضرت شعیب‏علیه السلام خطاب به قوم خود است. اما آن چه درباره نسبت آیه با امام مهدی (عج) وجود دارد و باعث شهرت آن در محافل و منابر نسبت به آن حضرت شده است، بحث انطباق مفهومی آیه و تطبیق یکی از مصادیق آیه بر فردی است که با تفسیر آیه سازگار است.

زیرا «بقیه» به معنای باقی مانده است و مراد از آن سودی است که به فروشنده می‏رسد، یعنی آن چه بعد از پایان معامله برایش باقی می‏ ماند و آن را در راه حوائج خود خرج می‏کند. و مراد آیه این است که سودی که از طرف خدا برای شما باقی مانده و خدا از طریق فطرت خودتان شما را بدان راهنمایی کرده؟ اگر مؤمن باشید، برای شما بهتر از مالی است که از راه کم فروشی و کم کردن پیمانه و ترازو تصاحب می‏کنید.

تفسیر نمونه، با عبارت گویاتری «بقیه اللَّه» را چنین معنا کرده است: هر موجود نافعی از طرف خداوند که برای بشر باقی مانده و مایه خیرو سعادت او گردد، «بقیة اللَّه» محسوب می‏شود۱ از این رو، امام زمان ‏علیه السلام که وجود شریفشان مایه بیشترین خیر و برکت برای جامعه بشری است، یکی از بهترین مصادیق آیه مبارکه است. به قول یکی از قرآن پژوهان معاصر، آیه‏های قرآن دارای مفاهیم جامع هستند و در عصرهای بعد می‏توانند بر مصداق‏های کلی‏تر و وسیع‏تر تطابق داشته باشند.

برای کاملتر شدن پاسخ، خوب است به نظر یکی از دانشمندان اهل سنت نیز توجه نمایید:

شبلنجی دانشمند شافعی، روایتی را نقل کرده که هنگامی که (مهدی) قیام کند، بر کعبه تکیه زند و ۳۱۳ تن از پیروانش نزد او گرد آیند. پس اولین چیزی که می‏گوید، این آیه است: «بَقِیَّتُ اللَّهِ خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ».

سپس می‏فرماید: منم «بقیة اللَّه» و خلیفه او و حجت خدا بر شما. پس از آن، کسی بر آن حضرت سلام نمی‏کند، مگر این که می‏گوید: «السلام علیک یا بقیةاللَّه فی ارضه»؛ سلام بر تو ای باقی گذارده خدا در زمینش.۲

بنابراین، گرچه مفاد این آیه، از سخنان حضرت شعیب‏علیه السلام خطاب به قوم خود است، امّا مصداق اکمل آن وجود شریف حضرت صاحب الامر (عج) است.

۱٫تفسیر نمونه، ج ۹ ص ۲۰۴٫

۲٫ملامحسن فیض کاشانی، تفسیر صافی، ج ۲، ص ۴۶۸٫

تنظیم: جهرمی زاده_دین و اندیشه تبیان