احکام نیابت

[سابحات]

احکام نیابت



نیابت در حج

مسئله 107- در نایب اموری شرط است :

1- بلوغ ، بنابر احتیاط واجب (1) .
2- عقل .
3- ایمان .
4- وثوق و اطمینان (2) به انجام دادن او (3) ، و اما بعد از اجراء عمل نایب ، لازم نیست اطمینان به صحت آن و در صورت شک در صحت (4) ، حکم به صحت می شود و استنابه صحیح است هرچند قبل از عمل شک داشته باشد (5) .
5- معرفت نایب به افعال و احکام حج ولو با ارشاد کسی در حال عمل .
6- ذمه نایب ، مشغول به حج واجبی (6) در آن سال نباشد.
7- معذور (7) در ترک بعض افعال حج نباشد.

1- آیة الله تبریزی : نایب باید بالغ باشد، پس حج نابالغ به جای دیگری کفایت نمی کند، البته در حجة الاسلام و حجهای واجب دیگر، هرچند آن بچه ممیز باشد که خوب و بد را تشخیص دهد. بلی بعید نیست که نیابت وی در حج مستحبی با اذن ولی صحیح باشد.
آیة الله سیستانی : بلوغ شرط است و بنابر احتیاط بچه ممیز نمی تواند نایب شود، مگر در حج مندوب به اذن ولی .
آیة الله خویی : در حج واجب بلوغ نایب شرط است ولی در حج مستحبی بعید نیست که نیابت غیربالغ با اذن ولی صحیح باشد. (مناسک ، مساله 103) .
آیة الله بهجت : بلوغ شرط است و اگر بچه ممیز باشد و قائل به مشروعیت عبادت صبی ممیز باشیم ، خالی از رجحان نیست که نیابت وی صحیح باشد. (مناسک ، مساله (100.
آیة الله مکارم : بلکه بنابر اقوی در حج واجب .

2- آیة الله فاضل : این شرط در استنابه معتبر است نه در اصل نیابت .
آیة الله خویی ، آیة الله تبریزی : و اگر نایب ثقه باشد اخبار او کافیست .
3- آیة الله خامنه ای : از اینجا تا آخر این فرع را متعرض نشده اند.
4- آیة الله بهجت : وقتی ذمه منوب عنه فارغ و بری ء می شود که یقین حاصل شود که نایب عمل را بطور صحیح بجا آورده یا آنکه اماره معتبره باشد بر بجا آوردن . (مناسک ، مساله 101) .
آیة الله سیستانی : اگر خبر داد که از طرف او انجام داده و از خبرش وثوق و اطمینان حاصل نشد در این صورت اکتفا به خبر دادن او اشکال دارد (مناسک ، مساله 104) .
5- آیة الله مکارم : احتیاط واجب عدم استنابه در این دو مورد است .
6- آیة الله سیستانی ، آیة الله بهجت : (با اختلاف تعابیر) : مگر در صورتی که جاهل به وجوب باشد یعنی نداند که حج بر خودش واجب است یا می دانسته ولی غافل است و فراموش کرده ، که در این دو صورت نیابت وی عیبی ندارد. و این شرط شرط صحت اجاره است نه شرط صحت حج نایب . آیة الله بهجت : اضافه می فرماید: پس هرگاه در حالیکه حج بر خودش واجب بوده و از قبل دیگر و به نیابت او حج نماید اظهر آن است که حج او صحیح است و ذمه منوب عنه بری ء شده است ولی نایب اجرتی را که قرار داده شده مستحق نخواهد شد بلکه مستحق اجرة المثل خواهد بود (اجرة المثل یعنی نرخ متعارف ) ،(مناسک ، ص 37، مساله (100.
آیة الله گلپایگانی ، آیة الله صافی : در صحت حج غافل و جاهل اشکال است و احوطعدم اکتفاء به حج آن دو است . (مناسک عربی ، ص 49، مساله 1) .
آیة الله خویی : ذمه نایب مشغول به حج واجب منجز نباشد و این شرط صحت اجاره است .
آیة الله تبریزی : ذمه نایب مشغول به حج واجب نباشد و این شرط صحت اجاره است ، پس اگر غافل از استطاعت بود اجاره او صحیح است .
آیة الله فاضل : این شرط معتبر نیست .
آیة الله مکارم : اگر ذمه او مشغول باشد نیابت او صحیح است هرچند گناه کرده است .
7- آیة الله گلپایگانی : بنابر احتیاط نیابت معذور صحیح نیست . (مناسک عربی ، ص ,50 مساله 9) .
آیة الله خویی : اجاره کرده معذور برای حج جایز نیست بلکه اگر خودش تبرعا حج نیابی بجا آورد اجزاء آن از منوب عنه مشکل است ولی کسانی که جایز است در شب عید قبل از طلوع فجر به منی بروند و در شب رمی کنند و یا کسانی که ناچار به ارتکاب محرمات احرام هستند نیابتشان مانعی ندارد و آنچه از ایشان راجع به عذر طاری در نایب آمده اینست سؤال - اگر برای نایب در حج پیش آمدی شود آیا می تواند نایب بگیرد مثلا در رمی جمره و یا ذبح و یا غیره ؟ جواب - بلی می تواند نایب بگیرد استفتائات ص 275 س 833 و نیز در مناسک مساله 125 فرموده اگر نایب برای حج تمتع اتفاقا بخاطر ضیق وقت ناچار شد عدول بحج افراد کند مجزی از منوب عنه است و لذا می توان گفت ایشان نیابت معذور بعذر طاری را مجزی می دانند.
آیة الله سیستانی : بنابر احتیاط واجب نمی شود کسی را که از پیش عجز او از عمل اختیاری معلوم است اجیر کرد، بلکه اکتفا به تبرع او در نیابت نیز محل اشکال است و در مورد عذرهایی که بعدا عارض می شود حکم نایب همان حکم منوب عنه است که در بعضی موارد حج صحیح است و گاهی باطل است و استیجار و نیابت کسی که در انجام بعضی واجبات حج که ترک عمدی آنها هم موجب بطلان نیست ، مانند طواف نساء و بیتوته و رمی روز یازده و دوازده اشکال ندارد.
آیة الله بهجت : بنابر احتیاط با تمکن از استیجار غیر معذور، نمی توان معذور را اجیر نمود، بلکه اگر چنین شخصی تبرعا به نیابت دیگری حج نمود اکتفا کردن به عملش مشکل است بلی اگر در بجا آوردن کارهایی که بر محرم حرام است معذور باشد مثل اینکه مضطر به تظلیل (زیر سایه رفتن ) باشد اجیر گرفتن یا نایب گرفتن چنین شخص عیبی ندارد. (مناسک ، ص 41، مساله (110.
آیة الله مکارم : ولی عذرهایی که در خود حج پیش می آید مانعی ندارد.
آیة الله تبریزی : نیابت معذور اشکال دارد.
آیة الله صافی : نیابت کسی که از اتیان بعض اعمال عمره و حج معذور است اگر ترک عمدی آن عمل از غیرمعذور موجب بطلان حج یا عمره نباشند به اینکه ترک آن عمل یا فقط حرمت تکلیفی دارد و یا علاوه بر آن موجب کفاره هم هست ولی ترک آن موجب بطلان عمل عمره یا حج نیست ، اشکال ندارد و حتی اگر می داند که اجیر بعضی از اعمالی که ترک آن موجب بطلان حج و عمره نیست عمدا بدون عذر ترک می کند استیجار او مانعی ندارد و مبرء ذمه منوب عنه می باشد بلی نسبت به استحقاق اجرت اگر موقع عقد اجاره ، مستاجر اطلاع از معذور بودن اجیر در امور مذکوره نداشته باشد اجیر استحقاق اجرت ندارد ولو اینکه عمل او مبرء ذمه منوب عنه است .