انواع تعصب (1)

[سابحات]

انواع تعصب(1)

تعصب خويشاوندي و ملی

دوست داشتن خويشاوندان و حمايت از آنان به هنگام خطر و ياري نمودنشان به وسيله ي مال و گاه جان از اموري است كه نه تنها از نظر عرف مردم امري پسنديده است، بلكه اديان الهي به ويژه اسلام نيز بر آن تأكيد ورزيده و حقوقي را براي خويشاوندان نسبت به يكديگر قرار داده اند و با عناوين مختلف مردم را نسبت به آن حقوق تشويق نموده و بر صله رحم و ياري آنان به ويژه پدر و مادر تأكيد نموده است.اين موضوع از چنان اهميتي برخوردار است كه حضرت امام سجاد عليه السّلام در خطاب به فرزندش امام باقر عليه السّلام مي فرمايد:

اي فرزندم!از دوستي با كسي كه از خويشاوندان خود بريده، بپرهيز، زيرا در سه جاي قرآن وي را از حمايت حق تعالي به دور ديده ام.آياتي همچون:
1.اگر از اين دستورها روي گردان شويد، جز اين انتظار مي رود كه در زمين فساد و قطع پيوند خويشاوندي كنيده ي آن ها كساني هستند كه خدا از رحمت خويش دور ساخته.(1)

2.آن ها عهد الهي را پس از محكم كردن مي شكنند و پيوندهايي را كه خدا دستور به برقراري آن داده، قطع مي كنند و در زمين فساد مي نمايند، لعنت براي آن هاست و بدي سراي آخرت.(2)

3.فاسقان كساني هستند كه پيمان خدا را پس از محكم ساختن آن، مي شكنند و پيوندهايي را كه خدا دستور داده برقرار سازند، قطع نموده و در زمين فساد مي كنند.اينها زيانكارانند(3).(4)

حضرت علي عليه السّلام نيز مي فرمايند:
اي مردم!انسان هر مقدار كه ثروتمند باشد، باز از خويشاوندان خود بي نياز نيست كه از او با زبان و دست دفاع كنند. خويشاوندان انسان، بزرگ ترين گروهي هستند كه از او حمايت مي كنند و اضطراب و نارحتي او را مي زدايند و در هنگام مصيبت ها نسبت به او پرعاطفه ترين مردم مي باشند.(5)

از اين رو، امام خميني نيز صله رحم را واجب دانسته و قطع رابطه با خويشاوندان را از گناهان كبيره مي داند(6)و درباره حقوق خويشان مي گويد:مستحب است بخشش به خويشاني كه خداوند تعالي به صورت اكيد امر به وصل و رابطه با آنان نموده و از قطع رحم به شدت نهي نموده است و از مولاي ما امام باقرعليه السّلام روايت شده كه فرمود:در كتاب علي عليه السّلام آمده، سه ويژگي است كه دارنده آنها نمي ميرد، مگر آن كه جزاي آن را ببيند.سركشي از دستور خداوند و قطع رحم و قسم دروغ و در مقابل، برترين كار از نظر ثواب، صله رحم است و چه بسا اقوامي گناه كارند، اما به جهت صله ي رحم اموالشان زياد مي شود و همانا قسم دروغ و قطع رحم شهرها را نابود و خالي از سكنه و نسل ها را نابود مي كند و(7)

اما اين حمايت و دوست داشتن اقوام و خويشان، گاه رنگ تعصب به خود مي گيرد، يعني حمايت از خويشان را تا بدان جا حمايت ادامه مي دهد كه همواره آنان را صاحب حق دانسته و در درگيري ها پشتيبان قوم و قبيله و خويشان خود مي باشد، بدون آن كه جستجو كند كه حق با چه كسي است و آيا قوم او ظالمند يا مظلوم؛ معيار حق و حق گرايي، قوم و قبيله ي اويند.از امام سجاد عليه السّلام پرسيدند: عصبيت چيست؟ فرمود:
عصبيتي كه دارنده ي آن گناه كار محسوب مي گردد، آن است كه شخصي افراد شر قبيله اش را بهتر از افراد نيك اقوام ديگر بداند.اما اين كه كسي قوم و خويشانش را دوست بدارد، عصبيت نيست، بلكه عصبيت ياري رساندن به خويشان در ظلم به ديگران است.(8)

امام خميني رحمه الله در اين باره مي گويند:
«عصبي»كسي است كه حمايت كند خويشاوندان خود را در ظلم.(9)