•``: :``• معنا ،مفهوم ، اغراض و اهداف و موارد جواز تقیه •``: :``•
تقیه
تقيه: كتمان يا ابراز عقيده يا انجام كارى بر خلاف ميل قلبى به سبب خاص است.
واژه تقيه از ريشه «و ـ ق ـ ى» و به معناى محافظت كردن[1]، پرهيز كردن و بر حذر داشتن[2] و در اصطلاح متون و منابع دينى، عبارت است از ابراز يا كتمان عقيده برخلاف نظر قلبى خود براىاجتناب از ضرر دينى يا دنيايى.[3] در تعريفى ديگر، تقيه، نگاهدارى خود از آسيب ديگرى است با ابراز موافقت در گفتار يا كردار مخالف حق[4] يا با اظهار چيزى كه خود بدان اعتقاد ندارد.[5]
تقيه از جهات مختلف انگيزه، اجرا و حكم شرعى آن، به گونه هايى تقسيم مى شود: تقيه به لحاظ انگيزه و غرض تقيه كننده، بر دو قسم است:
يكى تقيه خوفى كه براى دفع زيان و رفع خوف آن صورت مى گيرد و بيشتر موارد تقيه از اين گونه است.[6]
ديگرى تقيه مداراتى يا تحبيبى كه براى جلب نظر مخالفان و حتى همكارى آنان در اهداف مشترك انجام مى شود.[7]
تقيه از جهت شيوه اجراى آن نيز بر دو قسم است:
تقيه كتمانى و تقيه اظهارى.
تقيه كتمانى، پوشانيدن و مخفى كردن عقيده و مذهب خود[8]
و تقيه اظهارى، ابراز نظرى بر خلاف عقيده يا مذهب خود است.[9]
به لحاظ حكم شرعى نيز تقيه به 5 قسم واجب، حرام، مكروه، مستحب و مباح تقسيم شده است.[10]
توريه، يعنى انتقال مفهومى از كلام به مخاطب كه مراد متكلم نيست[11] نيز در متون دينى در شمار شيوه هاى تقيه آمده است.[12] ( =>توريه)
در يك آيه از قرآن به صراحت از تقيه ياد شده است:
«اِلاّ اَن تَتَّقوا مِنهُم تُقـةً» (آل عمران/3،28)
و در آياتى ديگر مفهوم تقيه با تعابيرى ديگر آمده است؛ مانند كتمان ايمان:
«و قالَ رَجُلٌ مُؤمِنٌ مِن ءالِ فِرعَونَ يَكتُمُ ايمـنَهُ» (غافر/40،28)
و اظهار كفر* همراه با ايمان قلبى:
«مَن كَفَرَ بِاللّهِ مِن بَعدِ ايمـنِهِ اِلاّ مَن اُكرِهَ و قَلبُهُ مُطمـَئِنٌّ بِالايمـنِ». (نحل/16،106)
در برخى آيات نيز تعابيرى به كار رفته كه در احاديث به تقيه تفسير شده است؛ مانند
«اِدفَع بِالَّتى هِىَ اَحسَنُ» (مؤمنون/23،96)[13]
«و يَدرَءونَ بِالحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ» (قصص/28،54)[14]
افزون بر اين، مصاديقى از تقيه نيز در قرآن بازگو شده است؛ مانند
«فَقالَ اِنّى سَقيم»[15](صافّات/37،89)؛ «اَيَّتُهَا العيرُ اِنَّكُم لَسـرِقون»[16] (يوسف/12،70)
«وليَتَلَطَّف ولا يُشعِرَنَّ بِكُم اَحَدا * اِنَّهُم اِن يَظهَروا عَلَيكُم يَرجُموكُم اَو يُعيدوكُم فى مِلَّتِهِم ولَن تُفلِحوا اِذًا اَبَدا»[17](كهف/18،19 - 20)،
هرچند بيشتر موارد مذكور، مصداق توريه نيز هست.
نقل قول
