6- ادب
ادب، رفتارى است پسنديده كه عقل انجام آن را مورد ستايش قرار مى دهد. ادب نشانة عقل آدمى و علامت شخصيت هر فرد است. انسان هر اندازه مؤدب تر باشد، از شخصيت بالاترى برخوردار است چرا كه گفته اند:
حُسْنُ الْأدَبِ زِينَةُ الْعَقْل. (73)
ادب زينت عقل است.
مكتب انسان ساز اسلام به مسئله «ادب» اهميت فراوانى داده و رمز موفقيت هر فرد، خانواده و جامعه را در آن مى داند.
امام على (عليه السلام) مىفرمايد:
إِنَّ رَسُولَ اللهِ (صلّى الله عليه وآله وسلّم) ادَّبَهُ اللهُ وَ هُوَ أدَّبَنى وَ أؤَدِّبُ الْمُؤمِنينَ وَ أورِثُ الْأدَبَ الْمُكَرَّمين. (74)
خداوند پيامبرش را مؤدب گرداند و او هم مرا، و من هم مؤمنان را مؤدب خواهم ساخت و روش زندگى و ادب انسانهاى پاك و مقرّب درگاه الهى را براى آنان به ارث خواهم گذاشت.
جامعه اى از سلامت اخلاقى و رشد و تعالى برخوردار است كه جامعه اى مؤدب باشد و بهترين و مطمئن ترين راه براى رسيدن به گوهر ادب، قرار گرفتن در ساية پيروى از احكام نورانى اسلام و رهنمودهاى ائمة هدى (عليهم السلام) است و در اين حديث شريف كه از اولين امام معصوم (عليه السلام) به ما رسيده است، آن حضرت يكى از وظايف خود را مؤدب ساختن مردم و جامعه دانسته است. جا دارد كه مسئولان، زمامداران امور و مراكز فرهنگى از اين پيام نورانى امام على (عليه السلام) درس بگيرند و ترويج و اشاعة ادب الهى را در جامعه از وظايف اصلى خود بدانند و حرمت ادب را گرامى دارند كه پيامبر خدا فرمود حرمت ادب را رعايت كن و به آن وفادار باش.
از خدا خواهيم توفيق ادب
بى ادب محروم ماند از لطف حق (75)
با عنايت به آنچه در شرايط دوستان از عقل و ايمان و صداقت و... بيان كرديم. طبيعى است كه دوستان شايسته بايد از اخلاق حسنه و ادب بالايى برخوردار باشند. با رعايت ادب، محبت ميان دوستان افزايش يافته و به دنبال آثار مثبت فردى، اثرات ارزشمندى نيز از خود در جامعه برجاى خواهد گذاشت.
مرحوم آية الله بهاءالدينى در وصف ادب امام نسبت به دوستان چنين مى گويد: امام خمينى در جلساتى كه با دوستانش داشت هميشه دوستانش را جلو مى انداخت و خودش به دنبال آنها مى آمد. ايشان به اين شيوه از دوستانش تجليل مى كرد. از خصوصيات امام اين بود كه وقتى با شاگردانش جلسه داشت، مسئله شاگرد و استادى در كار نبود. ايشان با شاگردان نشست و برخاست مىكرد. گاهى رياست جلسه با يكى از شاگردان خودش بود؛ بزرگى روح امام تا اين حد بود. (76)
در اينجا يادآورى يك نكته ضرورى است. متأسفانه يك انديشه غلط و خيال باطل در ميان گروه زيادى از افراد جامعه رواج دارد و آن اينكه آداب خرافى و دست و پاگير و تملّق گويى هاى بىاساس و قيد و بندهاى بى مورد را نشانه ادب مى دانند. حال آنكه اينان سخت در اشتباه هستند و چه بسا كه در اين ارتباط ناخودآگاه به كجروي هايى هم كشيده مى شوند؛ زيرا ادب همان گونه كه پيش از اين يادآور شديم، رفتار پسنديده اى است كه مورد ستايش عقلا قرار گيرد.
ادب در مقابل دوستان و جامعه عبارت از اعمال و رفتار و كردار و گفتار صحيح و پسنديده بر پايه اخلاق حسنه و احترام متقابل و خالى از هرگونه چاپلوسى و يا بدزبانى است. ادب در مقابل خدا و رسول و اهل بيت و يا پدر و مادر عبارت از اطاعت و فرمانبردارى همراه با احترام خاص خود است.
نقل قول
