" شبيه سازي " در ميزان دين و دانش نوين
شبيه سازي چيست؟
شبيه سازي را دانشمندان دانش ژنتيك اينگونه تعريف مي كنند:
«تركيب و قرار دادن هسته سلول بالغ جسمي - نه جنسي- انسان يا حيوان - كه حامل تمامي ويژگي هاي وراثتي است- در تخمكي كه از هسته و محتواي وراثتی(dna) خود تهي شده و سپس آن را در رحم طبيعي يا مصنوعي قرار دادن با هدف پديد آوردن انسان يا حيواني دقيقاً همانند انسان يا حيوان صاحب هسته سلول اوليه.»
(ژن ها) رشته های شیمیای بسیار نازک و حاوی ماده حیاتی(dna) در جسم انسان هستند که حامل انواع ویژگی های وراثتی مانند: رنگ مو، حالت چهره، قیافه، رنگ پوست و گاهی ویزگی های روانی می باشند که از پدران و مادران به فرزندان انتقال پیدا می کنند.
فرض کنید، هنگام پیاده روی در خیابان ناگهان فردی کاملاٌ شبیه خودتان را روبه روی خود ببینید، شاید جالب باشد و شاید وحشتناک! ولی موضوع زمانی ترسناکتر می شود که بدانید طرف مقابلتان درست مانند شما فکر می کند و یک فتوکپی دقیق از خود شما تهیه شده است!
از میان انواع شبیه سازی های مورد بحث در علم پزشکی و دانش ژنتیک ما تنها شبیه سازی و تولد و تکثیر انسان را از طریق سلول جسمی نه جنسی مورد بررسی قرار می دهیم زیرا: که استفاده از وسایل پیشرفته برای باروری زوج های نازا و استفاده از رحم مصنوعی برای پرورش کودکی که مادر توانایی پرورش او را در رحم خود ندارد، همچنین شبیه سازی و تکثیر گیاهان و درختان و حیوانات با مراعات شروطی مشخص ، موضوع دیگری هستند که تنها اشاره کوتاهی به آنها خواهد شد.
نگاه اسلام به تحقیقات علمی
دكتر يوسف قرضاوي رئيس "اتحاد جهاني علماي مسلمين" مي گويد:
«اسلام در كل از علم و تحقيقات علمي نه اينكه استقبال مي نمايد بلكه آن را واجبي كفايي به شمار مي آورد و مسلمانان را به تلاش براي پيشرفت و برتري علمی و بدست آوردن دانش هاي مورد نياز براي دين و دنياي خود ترغيب مي كند. تا از هر جهت خودكفا شوند و در تمامي عرصه هاي علمي به اوج آن برسند و همچون گذشته پرچمدار دانش و پيشرفت گردند.
اما از نگاه اسلام «علم» همچون «عمل» و اقتصاد، سياست، جنگ ، فرهنگ ، ادبیات و هنر و... لازم است مقيد به ارزش های ایمانی و اخلاقي باشند،زیرا اسلام به هيچوجه نظریه ي جدايي ميان اخلاق و آن امور را نمي پذيرد و اين سخن (سکولار ها) را صحیح نمی داند كه: علم،سياست،اقتصاد و جنگ و... به حال خود رها بایدکرد و دين و اخلاق را در آنها نباید دخالت داد، با این بهانه که دخالت دادن دين و اخلاق در آن ها برايشان ايجاد محدوديت مي كند و آن ها را از رشد و پيشرفت باز مي دارد.
اسلام با چنان نظريه اي كه بسترساز انحراف و تباهي علم، سياست، اقتصاد ،فرهنگ ، هنر و همه چیز است به شدت مخالف است و بر اين باور است كه تمامي مظاهر زندگي بشري لازم است در چهار چوب رهنمود های دين و اخلاق باقي بماند، زيرا اسلام یرگرفته از سرچشمه قرآن و سنت صحیح نبوی است و حق آن است که كلام خداوند برتر و بالاتر باقی بماند و منطق و واقعيت حكم مي كند كه سخن ،علم و عمل انسان -برای محافظت از خیر و مصلحت بشریت- در برابر كلام و كتاب خالق،علیم و خبیر فروتن و فرمانبردار باقي بماند، زيرا كلام و هدايت الهي در هر شرایطی حق، خير، عدالت و زيبايي و خير خواهي است.”
شبيه سازي در ترازوی فقه:
تحقيقات و آزمايش هاي مربوط به شبيه سازي بعد از 50 سال هنوز در آغاز راه است و دانش تجربي تاكنون نتوانسته سخن نهايي خويش را بگويد و تجارب خويش را تكميل و ارائه کند. اما تلاش ها و آزمايش هايي كه تاكنون صورت گرفته زمينه ساز نگراني هاي بسياري شده و در ميزان ارزش ها ، اخلاق و فقه پرسش هاي فراواني را سبب شده است که برای مثال مي توان به موارد زير اشاره نمود:
1- شريعت اسلام پاسداري از پنج اصل كلي ، ضروری و حیاتی:«دين، نفس، عقل، نسل و مال» محور احكام و اهداف خويش قرار داده است و هر اقدامی که هریک از این پنج اصل را که پایه های زندگی فردی و اجتماعی سالمی را تشکیل می دهند، مورد تهدید قرار دهد مشکل آفرین و فساد بر انگیز و در نتیجه ناروا و نامشروع به شمار می آورد.
دكتر فريد واصل مفتي مصر بر اين باور است كه شبيه سازي انسان چهار اصل از آن اصول و كليات را مورد تعرض جدي قرار مي دهد. كه عبارتند از: «نفس بشری و سیر فطري و طبيعي آفرينش انسانی، همچنین عقل و سپس دين را مورد تهديد قرار مي دهد، زيرا كه تنها با عقل سالم مي توان دين را به درستی شناخت.
2- شبيه سازي با اصل ، سنت و قاعده ي «زوجيت» كه خداوند نظام هستي را بر اساس آن آفريده است در تضاد قرار دارد.
« وَخَلَقْنَاكُمْ أَزْوَاجًا» النبأ: (8)
( و شما را به صورت جفت ها و همسران آفریدیم.)
«سُبْحَانَ الَّذِي خَلَقَ الْأَزْوَاجَ كُلَّهَا مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ وَمِنْ أَنْفُسِهِمْ وَمِمَّا لَا يَعْلَمُونَ" یس(36)
(تقدس و بی آلایشی خداوندی را سزاست که همه نر و ماده ها( و مثبت و منفی در موجودات) همه آنچه که از زمین می روید و از نفس خود شما و از چیزهایی که نمی دانند را آفریده است.)
دانش نوين سال هاست اين حقيقت را به اثبات رسانيده كه نه تنها در بین انسان ها بلكه در میان تمامي موجودات نر و ماده و مثبت و منفي وجود دارد.
3- شبيه سازي نهاد خانواده را كه بنیان جامعه سالم و طبیعی است نابود مي نمايد ونقش مردان را از بين مي برد .زيرا كه دست كم از جهت نظري زنان بدون نياز به مردان با بهره گیری از نظریه و طرح مهندسی ژنتیک مي توانند همانند خود را به وجود بياورند.
شبيه سازي معيار هاي مقبول و طبيعي روابط پدر و مادر و فرزندان را متلاشي مي نمايد، زيرا نسخه ي جديد شبيه سازي شده ممكن است دقيقاً همان پدر يا مادر باشد كه روابط او با طرف مقابل کاملا مبهم خواهد بود. برای مثال اگر انسان شبيه سازي شده كودك باشد، به دليل طولاني بودن دوران كودكي انسان و عدم برخورداری از پدر و مادر در معرض بدترين انواع بيماري هاي جسمي و رواني قرار گیرد.
4- شبيه سازي تمامي موارد تفاوت های فردی را كه يكي از پايه هاي آفرينش الهي در هستي است از بين مي برد. زيرا اساس شبيه سازي انسان به معنای تكثير نامحدود يك نفر است. در حالی که خداوند علیم و حکیم می فرماید:
«وَمِنَ النَّاسِ وَالدَّوَابِّ وَالْأَنْعَامِ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ كَذَلِكَ إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ غَفُورٌ» فاطر(28)
(و همچنین در میان مردم و جنبندگان و چهارپایان رنگ ها(و ماهیت های) متفاوتی وجود دارند و این تنها عالمان و دانشمندانند که از خداوند هراس آمیخته با تعظیم در دل دارند. به راستی خداوند صاحب عزت و مغفرت است.)
5- شبيه سازي در واقع ايجاد تغيير در فطرت انساني و به دنبال آن مرزشکنی و دخالت و دستکاری در قوانين الهي حاکم بر آفرينش انسان و تسليم شدن به شيطنت شياطين پيدا و پنهان به شمار می آید. قرآن در مورد ابلیس می گوید:
«لَعَنَهُ اللَّهُ وَقَالَ لَأَتَّخِذَنَّ مِنْ عِبَادِكَ نَصِيبًا مَفْرُوضًا (118)وَلَأُضِلَّنَّهُمْ وَلَأُمَنِّيَنَّهُمْ وَلَآَمُرَنَّهُمْ فَلَيُبَتِّكُنَّ آَذَانَ الْأَنْعَامِ وَلَآَمُرَنَّهُمْ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ وَمَنْ يَتَّخِذِ الشَّيْطَانَ وَلِيًّا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَقَدْ خَسِرَ خُسْرَانًا مُبِينًا.» النساء(119)
(لعن و نفرین خداوند بر شیطان باد که گفت: "من از میان بندگانت حتما سهم معینی را بر می گیرم و قطعا آنان را گمراه می گردانم و به ایشان دستور می دهم گوش های چهار پایان را قطع کنند و آنان را به دگرگون کردن خلق و آفرینش خداوند وادار می نمایم." اماکسی که (هدایت ) خداوند را کنار بگذارد و شیطان را همنشین خویش بنماید به راستی دچار زیانی آشکار شده است.)
6- شبيه سازي انسان به بازی گرفتن قوانين و معيار هاي آفرينش الهي است، زيرا ممكن است تنها انسان هايي را با ويژگي هايي مانند: شرارت و جنایت پیشگی و یا فريب و دغلكاري تكثير كنند و انسان هاي برخوردار از اخلاق و مهرباني، خيرخواهي، دادگري و درستكاري به دست فراموشي سپرده شوند.
7- شبيه سازي بدون تردید زمينه ساز تعصب مردانگي در مردان و در نتيجه تكثير بيش از حد مردان، و يا تعصب زنانگي در زنان و در پی آن تكثير بيش از حد معمول زنان مي شود، و يا اینکه با فراهم کردن امکان تکثیر سریع و نامحدود قدرت ها و نژاد هاي برخوردار از دانش و سرمايه رقبا و دشمنان خود را در معرض نابودي همه جانبه قرار مي دهند. همچنین چه ضمانتی وجود دارد كه آدمهايي مانند: هيتلر، بوش،شارون و ديگر جنايت پیشگان از طرف هوادارانشان به سرعت تكثير نشوند و بشریت را به خاک نیستی ننشانند.
از طرف دیگر نمي توان از دانشمندان و نوابغ و مصلحاني كه مرده اند نسخه برداري نمود، زيرا كه شبيه سازي تنها از طریق هسته سلول هاي زنده ي شخص مورد نظر ممكن است.
8- شبيه سازي به سبب دستكاري غیر لازم و بی جهت در ژن های حامل ویژگی های خانوادگی ، نژادی بشر، بدترین توهیم به کرامت انسانی است.
9- شبيه سازي با نقض قانون طبیعی تولید مثل بشر از طریق ازدواج زن و مرد سبب در آميختن نسب انسان ها و بروز هرج و مرج حقوقی و مدنی مي شود، زيرا شخص نسخه برداري شده را به هیچکس نمی توان نسبت فرزندی داد.
10- شبيه سازي هويت و شخصيت فردي را از بين مي برد، زيرا از يك انسان ده ها و شايد هزاران نسخه مطابق با اصل تكثير مي شوند و رفتار و روابط اجتماعی را دچار بحران جدی می نماید.
11- ممكن است سلولی از یک انسان را به صورت پنهانی و بدون اطلاع او بدست بياورند و همان شخص را با تمام ويژگي هاي ظاهري و باطنیش تكثير نمايند که تنها تفاوت ميان او و نسخه هاي تكثير شده اش تفاوت زماني است، و اين دخالت در خصوصي ترين و حساس ترين امور شخصي بوده و مسخ هويت انساني به شمار می آید.
12- شبيه سازي تمامي معيارهاي دانش جرم شناسي را از بين مي برد، زيرا برای مثال از ميان صد نسخه تكثير شده يك انسان كه (dna)و اثر انگشت و چهره و قيافه آنها صد درصد همسانند، اگريكي يا چند نفر از آنها جرمي پنهانی را مرتكب شوند، كداميك را بايد مجازات نمود؟!
شبيه سازي حيوانات
دکتر يوسف قرضاوي رئيس "اتحاد علماي مسلمين" در اين رابطه مي گويد:
شبيه سازي در جهان جانداران با مراعات شروط زير جايز است:
1- شبيه سازي حیوان مصلحتي حقيقي را براي جامعه در پی داشته باشد، نه اينكه مصلحتي توهمي را براي گروهی خاص فراهم نمايد.
2- مفسدت و مضرتي بزرگتر از آن مصلحت را در پي نداشته باشد، چنان که زیان اقداماتي را كه تاكنون مهندسين ژنتيك در زمينه ي دستكاري ژنتيكي گياهان انجام داده اند، به مراتب از سودش بيشتر بوده و اعتراض بسياري از دانشمندان را بر انگيخته است.
3- شبيه سازي – هرچند در دراز مدت- سبب اذيت و آزار خود حيوان نشود، زيرا آزار دادن حيوانات در دين خداوند ممنوع مي باشد.
استفاده ي پزشكي و درمانی از شبيه سازي :
قبل از هر چيز اين موضوع را بايد یاد آور شد كه: اقدام به شبيه سازي یکی یا هردوی زوج هاي نابارور يعني به دنيا آوردن پسر يا دختري، از سلول بدن شوهر يا زن جامعه و آنان را با اين مشكل روبه رو مي كند كه: اگر كودك پسر باشد چه نسبتي با زن دارد؟ پسر او كه نيست، زيرا از سلول و ژن او براي ايجادش استفاده نشده است.آيا می توان گفت : این شوهر اوست كه از نو متولد شده.؟
اگر انسان شبیه سازی شده از سلول زن شکل بگیرد یعنی دختر باشد چه نسبتي با مرد پيدا مي كند؟ دختر او كه نمي تواند باشد، زیرا از سلول و ژن بدن او پدید نیامده است. آيا این نوزاد جدید زن اوست كه از نو متولد شده.؟ آیا مرد مي تواند با او روابط همسري داشته باشد؟
اما شبيه سازي اعضاي انسان مانند: كليه، قلب، ريه ، دست و پا و ...- اگر چنين چيزي ممكن باشد.- براي معالجه ي بيماران اقدامی است كه دين و عقل و مصلحت از آن به گرمی استقبال مي نمايند، مشروط به اينكه آن اعضا از انساني شبيه سازي شده جدا نشده باشند.
نگراني هاي علمي:
1- شبيه سازي و دستكاري ژن های بشری ممكن است اختلال هاي وحشتناكي را در ويژگي هاي ورارثتي موجود در ژن ها پديد بياورد و ناهنجاری ها و نارسايي هاي جسمي و رواني فاجعه باري را سبب شود.
2- دستكاري هاي غير طبيعي ژن ها ممكن است پاره اي از بيماري هاي ارثي موجود در ژن ها را فعال و سبب بروز بيماري هاي خطرناكي مانند سرطان و ... بشود.
3- وجود نوعي بيماري در نسخه اصلي ممكن است سبب نابودي تمامي نسخه های دیگر شود و حتي فاجعه هاي بشري بزرگی را برای همگان به بار می آورد.
4- وجود نسخه هاي فراوان شبيه سازي شده زمينه را براي تجارت انسان و تجارت اعضاي آن ها فراهم مي نمايد.
نقل قول
