قبض روح در ديدگاه اسلامي
از آيات و روايات فراواني برمي آيد كه خدا يا ملك الموت و يا فرشتگان الهي هنگام مرگ، روح انسان را قبض مي كنند. در بعضي از آيات مي خوانيم:
الله يتوفي الأنفس حين موتها؛ (1) خداوند است كه هنگام مردن، جان ها را به طور كامل مي گيرد.
و برخي آيات حاكي از آن هستند كه فرشته ي مرگ نفوس و ارواح را مي ستاند:
«قل يتوفاكم ملك الموت الذي وكل بكم؛(2) بگو فرشته ي مرگ كه بر شما گمارده شده ( نفس و روح) شما را به طور كامل اخذ مي كند.
و آياتي ديگر هم توفي و اخذ كامل ارواح را به فرستادگان (فرشتگان) الهي منتسب مي كند:
الذين تتوفاهم الملائكه؛(3) همانا كساني كه فرشتگان (روح) آن ها را به طور كامل اخذ مي كنند.
البته روشن است كه اين آيات با يكديگر تنافي ندارند؛ زيرا فاعليت فرشتگان در طول فاعليت ملك الموت و آن هم در طول فاعليت الهي مطرح است و وقتي فاعليت طولي باشد - و نه عرضي- مشكلي وجود نخواهد داشت.
از امام صادق عليه السلام درباره ي آيه شريفه «الله يتوفي الأنفس حين موتها» (4) «قل يتوفاكم ملك الموت الذي وكل بكم»، (5) «الذين تتوفاهم الملائكه طيبين»، (6) «الذين تتوفاهم الملائكه ظالمي أنفسهم»، (7) و «توفته رسلنا» «و لو تري اذ يتوفي الذين كفروا الملائكه» (8) سؤال شد كه چگونه امكان دارد؟ چگونه ملك الموت يا فرشتگان جان ها را مي گيرند در حالي كه در طول يك ساعت در همه كرانه هاي جهان آنقدر مي ميرند كه غير از خدا كسي حساب آن ها را ندارد؟ حضرت فرمودند:
خداي تعالي براي ملك الموت اعوان و انصاري از فرشتگان قرار داده كه ارواح را قبض مي كنند؛ مانند نگهبان شهري كه براي اداره ي شهر، اعوان و انصار انساني دارد و آنان را به هنگام نياز بسيج مي كند. فرشتگان هم (ارواح) افراد را به طور كامل اخذ مي كنند و ملك الموت هم از آنان به طور كامل مي گيرد؛ در حالي كه خود ملك الموت هم افرادي را قبض كرده است؛ آن گاه خداوند آن چه را كه نزد ملك الموت است، توفي مي كند.
روايت شريفه هم فاعليت قابضان ارواح را مطرح مي كند و هم متذكر مي شود كه فرشتگان همه ي ارواح را قبض مي كنند بدين صورت كه ارواح را ملك الموت و اعوانش به طور كامل قبض مي كنند . بدين ترتيب در مرگ هاي دسته جمعي نمي توان گفت: چگونه ممكن است در مدت كم تر از يك ساعت ميليونها نفر در سطح جهان بميرند و ملك الموت جان همه آن ها را بگيرد! وانگهي با صرف نظر از روايت مزبور، مي دانيم كه ملك الموت موجودي مجرد است كه قدرتي الهي و فوق العاده دارد و در يك لحظه مي تواند تعداد بي شماري - و حتي همه موجودات زنده - را قبض روح كند.
امام صادق عليه السلام مي فرمايد: به ملك الموت عليه السلام گفته شد: چگونه ارواح را در مدت يك ساعت قبض مي كني ؛ در حالي كه بعضي از آنها در مغرب و برخي ديگر در مشرقند؟ پاسخ داد: آن ها را فرامي خوانم؛ پس مرا اجابت خواهند كرد؛ سپس ادامه داده و گفت:
ان الدنيا بين يدي كالقصعه بين يدي أحدكم يتناول منها ما شاء و الدنيا عندي كالدرهم في كف أحدكم يقلبه كيف يشاء؛ (9) همانا دنيا نزد من، همانند كاسه اي پيش روي يكي از شماست كه بخواهد چيزي را از آن تناول كند، دنيا نزد من مانند درهمي در كف يكي از شماست كه هر گونه بخواهد آن را زيرورو مي كند».
نقل قول
