پس از شرک، هيچ گناهی بالاتر از ناامیدی نيست. زيرا هر گناهی که از شخصی سر می زند، تا وقتی که مأيوس نباشد ممکن است توبه کرده و با استغفار آمرزيده شود. ولی شخص ناامید آمرزيده شدنی نيست، زيرا اميدی به آمرزش خدا ندارد تا توبه نمايد.
شخصی از امام علی(علیه السلام) پرسید: بزرگترین گناه کبیره کدام است؟
آن حضرت در پاسخ فرمودند: «ناامید شدن از رحمت الهی»
(میزان الحکمه، جلد3، صفحه462)
خداوند در قرآن می فرماید:
«يا عِبادى الّذينَ اسرَفوا عَلى انفُسِهم لا تقنَطوا مِن رحمة الله»
(اى بندگان من كه بر خود ستم و اسراف كردهايد! از رحمتخدا نا اميد نشويد)
(سوره زمر، آيه 53)
و باز مى فرمايد:
«وَ مِن يَقنَط مِن رحمَة ربّه الّا الضّالون»
(از رحمت خدا نااميد نمی شود، مگر گمراهان و اهل ضلالت)
(سوره حجر، آيه 56)
پیامبر(صلی الله علیه و آله) فرمود:
«گناهکاری که به رحمت خدا امیدوار است، از عابد مایوس به درگاه خدا نزدیکتر است»
(نهج الفصاحه صفحه477)
روایت داریم:
شخصی آنقدر گناه کرده بود که از آمرزش خود نااميد شده بود.
حضرت اميرالمؤمنين(عليه السلام) به او فرمودند:
اى مرد! ناامیدی تو از رحمت خدا، از گناهانی که کرده ای بدتر است.
(احياء العلوم، ج 4، ص 125 و 126 - محجة البيضاء، ج 7، ص 253)
از بعضى آيات معلوم مىشود كه ناامیدی از رحمت خدا موجب كفر است. چنانكه خدا مىفرمايد:
«لا يياس مِن روح الله الّا القَوم الكافِرون»
(مايوس نمىشود از رحمت خدا مگر كفّار)
(سوره يوسف، آيه 87)
روزى حضرت رسول(صلى الله عليه و آله) فرمودند:
«اگر بدانيد آنچه را که من مىدانم، كم خواهيد خنديد و بسيار خواهيد گريست. و به بيابانها و صحراها بيرون خواهيد رفت. و بر سينه هاى خود خواهيد زد. و پناه به پروردگار خود خواهيد برد»
در همین لحظه جبرئيل نازل شد و گفت: پروردگارت مى فرمايد كه: بندگان مرا از من نا اميد نكن!
(مستدرك حاكم، ج 4، ص 579)
دلیل کبیره بودن گناه ناامیدی این هست:
ناامیدی از رحمت خدا، انسان را از محبت خدا كه سرچشمه همه فضايل و بالاترين آنهاست باز مى دارد.
درضمن، ناامیدی سبب جرأت بر جميع گناهان می گردد. چون شخص می گويد: من که جهنّمی خواهم بود، چرا خودم را از شهوات دنيا محروم نمايم؟!
پیامبر(صلی الله علیه و آله) فرمود:
اگر آنقدر گناه کنید که گناهانتان به آسمان رسد و سپس توبه کنید، خداوند توبه شما را می پذیرد؛ پس از درگاه او ناامید نباشید.