چرا فرزندان با وجود این که از یک پدر و مادرند، با هم فرق دارند، یکی راه خدا و دیگری راه شیطان میرود؟
ه نظر علماى تعلیم و تربیت عوامل مؤثر در تربیت انسان عبارتند از:
شکی نیست که وراثت از آغاز پیدایش انسان در جسم و جان او تأثیر فراوان دارد. امام علی(ع) مى فرماید: "کسى که ریشة خانوادگى اش شریف است در حضور و غیاب و در هر حال داراى فضیلت و صفات پسندیده است".(1) و در جاى دیگر مى فرماید: ملکات پسندیده و اخلاق خوب دلیل وراثت هاى پسندیدة انسان است.(2) رسول خدا(ص) مى فرماید: "براى نطفه هاى خود بهترین ها را انتخاب کنید؛ زیرا ویژگى هاى فرزندان ریشه در خصیصه های گذشتگان دارد".(3)محمد حنفیه فرزند امام علی(ع) در جنگ جمل علمدار لشکر بود، ولى از پیش روى باز ماند. حضرت فرمود: از ضربات دشمن مترس، ولى او باز متوقف شد. حضرت فرمود: این ضعف را از مادرت ارث برده ای.(4)
بنابراین، پدیدة وراثت یک ضلع از شخصیت انسان را تشکیل مى دهد. محیط به معناى اعم آن؛ یعنی محیط طبیعى و جغرافیایى و محیط انسانى که شامل خانه و مدرسه و اجتماع مى شود. ضلع دیگر شخصیت انسان را تشکیل مى دهد. به طور مسلّم پرورش یافتگان محیط هاى خشک و سرزمین هاى گرم و داغ و سوزان و شن زار با انسان هاى ساحلى و ساکنان نقاط خرم و سر سبز کاملاً متفاوت مى باشند.
از آیات و روایات استفاده مى شود که دوستان و هم نشینان در شکل گیرى شخصیت و خلق و خوى آدمى تأثیر فوق العاده اى دارند. امام علی(ع) مى فرماید: "با نیکان هم نشین باش تا از آن ها شوى و از بدان جدایی اختیار کن تا از بدى ها جدا شوی".(5) 1- وراثت 2- محیط 3- اراده. این عوامل، افراد را گوناگون مى کند یکى را مومن و دیگرى را فاسق مى سازد. در این جا به مقدار تأثیر گذارى هر یک از عوامل اشاره مى کنیم:
نقل قول
