سرگذشت نیکان قرون

[رایکا]

مقدس اردبیلی



مولای بزرگوار محقق اردبيلی مشهور به مقدس، عالمی است ربانی و محققی صمدانی یکی از بزرگترين افتخارات اسلام و مکتب تشيع در قرن دهم بود. مقدس اردبيلی مراتب کمال را در علم و فضيلت جلالت و وثاقت، زهد، ورع و تقوی از همه اقران ربود. شخصيتی است که در سجايای اخلاقی کم نظير و در علم بی نظير و به آن درجه از فضل و کمال و اخلاص رسيد که ديگران اين گونه نرسيدند و چنان مورد توجه و لطف اوليای بزرگ قرار گرفت که اگر او را مشکلی پيش آمدی مستقيما با اولياء در تماس بودی و حل مشکل فرمودی و اگر امتحانی بزرگ مجتهدين را بودی، سلسله ها پاره نمودی و از آن آزمايش به نحو احسن بيرون آمدی. دنيا و مقام و حطام ناچيز آن مقدس را از هدف اصلی باز نداشت و هر چه شاهان و بزرگان به او اقبال نمودند، توجه او بيشتر به مولای حقيقی خود بودی. و اگر از آنها درخواستی آن هم برای رضای خدا و خشنودی بنده آن قدر متواضعانه مشئی نمودی که جامه و لباس ديگری بشستی و آن را وظيفه خود دانستی هر چه به خدمت اسلام و خلق بيشتر کوشيدی خدا و اوليای او را بيشتر خوشنود فرمودی و آنها را به خويشتن نزديکتر نمودی. تو بهترين الگوی شاگردان مکتب و تو اسلام عزيز را بهترين فرزند. مقدس عزيز نه فقط حجت خدا به تو عشق می ورزيد بلکه جد بزرگوارش علی مرتضی عليه السلام نيز، چه آنکه نيکو به حبل ولايت چنگ زدی و سالها پس از وفات به خواب علما اين ريسمان را ستودی. روح لک الفداء ای بهترين شاگرد مکتب اولياء، و کسی که اولياء به او دم از عشق زنند من چه صيغۀ که با تو دم از عشق زنم. بيننده عزيز اينک سری به روضه های بهشت می زنيم تا ببينيم ملکوتيان درباره اين شخصيت چه می گويند: مقدس مکتب ما در ذات قدسی و صفات ملکی مانند شجاعت نبی صلی الله عليه و آله و ولايت وصی عليه السلام و سخاوت حاتم طائی ضرب المثل بوده و کمتر عالمی از آن جهت به پايه او می رسد او در زهد و پرهيزکاری همتائی نداشت و مقامات و کراماتی را دارا بود که شيخ مجلسی در بحار ذيل آنهائی که به حضور اقدس حضرت حضرت ولی عصر عجل الله تعالی فرجه شرفياب گرديده از وی نام می برد و متعرض است که قفلهای روضه مقدسه نجف اشرف برای او گشوده می شد و با امام عليه السلام صحبت می کرد. صاحب روضات به نقل از سيد جزائری داستان امير فيض الله تفرشی که یکی از شاگردانش بود و شبی در بهای روضه مقدسه به روی او باز شد و پس از مذاکراتی در حرم به عجله جهت اخذ مسائل خويش به کوفه شتافت را، مفصلا نگارش نموده اضافه می کند اين ماجرا از شاگرد مشهور او امير علام نيز نقل شده که تا صبحگاهان به طور ناشناس استاد را تعقيب می نمود و پس از شناخت یکديگر ماجرا به او بازگو نمود و از او تعهد گرفت که تا من زنده ام موضوع فقط نزد خودت باشد. امير فيض الله تفرشی و امير علام دو تن از اکابر تلامذه مقدس قده بودند که به هنگام احتضار وقتی در نجف اشرف از مقدس سؤال شد بعد از شما به که مراجعه کنيم فرمود: در امور شرعی ميرعلام و در امور عقلی مير فيض الله (از کسانی که فعلا در حوزه حاضرند برترند). بديهی است به جز اين دو صاحب مدارک و صاحب معالم، ملا عبد الله شوشتری، قاضی شهيد و امير فضل الله استر آبادی نيز به اتفاق عدۀ ديگر از محضر مقدس به مقام استادی و اجتهاد نائل شدند. جناب مقدس با مرحوم آخوند ملا عبد الله یزدی عليه الرحمة معاصر بود و خود در رأس حوزه نجف و جهان تشيع قرار داشت و به عصر او زعامت و مرجعيت شيعيان به او منتهی گرديد.
مقدس قدس سره الشريف در عراق عصر شهيد و یا علامه دوانی را درک ننمود ولی از شاگردان اين دو خود به مقام عالی اجتهاد نائل گرديد و کتبی نفيس که تا هم اکنون نيز در دست مسلمانان است به رشته تحرير برد. که از آن جمله است: زبدة البيان در شرح آيات الاحکام (که به نام آيات الاحکام اردبيلی تجديد چاپ شده)، مجمع الفوايد در شرح ارشاد در چند جلد (که خود یک دوره فقهی است) و کتاب حديقه الشيعه در احوال پيامبر و ائمه اطهار عليهم السلام و امامت خاصه از آثار ديگر اوست تعليقاتی بر شرح تجريد و مختصر عضدی و رسائل و جوابهای مسائل و غيره مرحوم مقدس اعلی الله مقامه در ماه صفر سال 993 در نجف وفات نمود و مدفن او در ايوان نجف جنب علامه حلی معروف است.