ترتیب افعال حق‌تعالی یا نظام آفرینش

[نصرالله عاشق خداومولا]

1- حدوث ذاتی
2- حدوث زمانی
حدوث ذاتی همان بود که گفته شد و همه ممکنات بدان متصف هستند، یعنی همه ممکنات، خواه مادی باشند و خواه مجرد، حادث ذاتی هستند
حدوث زمانی عبارت است از مسبوق‌ بودن به وجودی در زمان
یعنی زمانی باشد که شئ حادث در آن زمان وجود نداشته باشد
به عبارت دیگر، تاریخ پیدایش و تولد داشتن چیزی، همان حدوث زمانی است
دلیل یکم بر حدوث موجودات مادی
مادّه دارای حرکت جوهری و عرضی است
حرکت، خروج از قوه به فعل است
آن‌چه که از قوه خارج می‌شود و به فعلیت می‌رسد، پیش از فعلیت یافتن، قوه دارد
پس قوه چیزی بر فعلیت آن تقدو دارد
پس فعلیت همه موجودات مادّی مسبوق به قوه آن‌هاست
پس همه موجودات مادّی، حادث هستند.
دلیل دوم بر حدوث زمانی جهان مادّه
جهان در حال حرکت پیوسته است
حرکت تقسیم‌پذیر است
اجزاء حرکت برخی بر برخی تقدم و برخی از برخی دیگر تأخر دارند.
هر جزیی از حرکت را که در نظر آوریم تقسیم‌پذیر است اجزاء آن تقدم و تأخر دارند
حرکت، زمان را ترسیم می‌کند و هر قطعه‌ای از حرکت، جزیی از زمان را پدید می‌آورد
پس هر جزیی از حرکت و نیز هز جزیی از زمان از جزء دیگر تأخر دارد و نه تنها در زمان جزء پیشین وجود نداشته بلکه ممکن نیست وجود داشته باشد وگرنه حرکت نخواهد بود
حدوث جهان از دیدگاه متکلمان
زمان از دو سوی آغاز و انجام نامتناهی است
موجودات از دو سو نامتناهی نیستند
بلکه از سوی آغاز متناهی هستند
یعنی همه موجودات، آغازمند هستند و تاریخ تولد دارند
به تعبیر دیگر، زمانی بود که هیچ موجودی در آن نبود