جبر و اختیار از دیدگاه مکتب وحی و مکاتب بشری

[نصرالله عاشق خداومولا]

جبر و اختیار از دیدگاه مکتب وحی و مکاتب بشری

مقدمه جبر و اختيار از مباحث بسيار مهم و كهن در تاريخ تفكر بشرى است. محدوده بحث، افعال اختيارى انسان - اعم از افعال جوارحى و جوانحى - است، مثل راستگويى، دروغگويى، عدالت، ظلم، و... . بنابراين مسائل تكوينى مربوط به انسان مثل ولادت، فوت، خصوصيات جسمانى و... خارج از موضوع بحث است. همچنين در حوزه مسائل تكوينى، بحث هايى از قبيل قضاء و قدر، شرور و نظام احسن و غير آن مطرح مى‏شود كه از قلمرو اين مقال بيرون است. در اين گفتار به بررسى و نقد ديدگاه­هاى مرتبط با جبر خواهيم پرداخت و سپس به تبيين ديدگاه مكتب وحى در اين خصوص مى‏پردازيم. اما بهتر است قبل از ورود در مباحث تفصيلى‏تر، به سه ديدگاه مهم در بحث جبر و اختيار، يعنى نظريه جبر، نظريه تفويض و نظريه امر بين الامرين اشاره‏اى داشته باشيم.