قوای نفس
ملا محمد مهدی نراقی و ملا احمد نراقی برای نفس چهار قوه به نام های قوه عاقله، قوه شهویه، قوه غضبیه و قوه واهمه ذکر کرده اند و در دو کتاب اخلاقی «جامع السعادات » و «معراج السعادة » مباحث اخلاقی را بر اساس همین چهار قوه تبویب نموده اند .
ملا محمد مهدی نراقی می نویسد:
نفس را چهار قوه یا نیرو است: قوه عقلانی فرشته صفت، قوه غضب درنده خو، قوه شهوت حیوانی و قوه وهمی شیطانی .» (69)
سپس در بیان میدان فعالیت و فواید این قوا می نویسد:
کار و شان نیروی عقلانی، ادراک حقایق امور و تمییز بین خیر و شر و فرمان دادن به افعال نیک و نهی از صفات زشت است .
نیروی خشم موجب صدور افعال درندگان از قبیل کینه و دشمنی و آزار رساندن به مردم است .
و از نیروی شهوت جز کارهای حیوانات; یعنی شکم پرستی و شهوت رانی جنسی بر نمی آید .
و کار قوه واهمه (شیطانی) استنباط انواع مکر و حیله و رسیدن به اغراض خود با نیرنگ و فریب است . اما هر یک از این قوا را فایده ای است .
فایده قوه شهویه حفظ و ادامه حیات بدن است که آلت تحصیل کمال برای نفس است .
و فایده وجود قوه غضبیه این است که حدت و تندی قوای شهوی و شیطانی را در هم بشکند و هنگامی که آن دو بخواهند در شهوات و فریب کاری فرو روند و در آن ها پافشاری کنند آن ها را تحت قهر و غلبه خود درآورد زیرا آن دو قوه به آسانی از عقل اطاعت نمی کنند .» (70)
نقل قول
