سير تدوين حديث در شيعه

[خادمه زینب کبری(س)]

بسم رب المهدی

سير تدوين حديث در شيعه


كتاب: علم الحديث، ص 66

نويسنده: كاظم مدير شانچى

سير حديث و تدوين و تنسيق آن نزد اماميه بنحوه ديگرى است كه اكنون خلاصه آنرا از نظر خوانندگان مى‏گذرانيم.

چنانكه ديديم مدار حديث اهل سنت تا نيمه قرن دوم هجرى نقل شفاهى و مستند آن حافظه روات بود.زيرا عامه بواسطه نهى خليفه دوم از كتابت حديث، بتدوين و ضبط آن نپرداختند.

هروى (در كتاب ذم الكلام بنقل سيوطى در تنوير الحوالك از وى) از عبد الله بن دينار نقل كرده كه صحابه و تابعين، حديث را نمى‏نوشتند و فقط بحفظ مى‏سپردند.تا اينكه بواسطه گذشت زمان و در گذشت علماء، ترس نابودى حديث پيش آمد.لذا عمر بن عبد العزيز به ابابكر حزمى نوشت: كه سنن و احاديث را جمع نمايد.

ولى در اين عقيده اهل بيت رسالت مخالف بوده و علاوه بر دستور كتابت حديث، خود به ضبط آن پرداختند.و چنانكه ديديم ابن حجر و سيوطى حضرت على و حسن (ع) را در شمار صحابه رسول اكرم كه نوشتن احاديث پيغمبر را روا مى‏دانستند، شمرده‏اند.

لذا اول كتاب حديث، طبق نوشته شيعه و بعض عامه از آن على بن ابيطالب (ع) و باملاء پيغمبر است (1) .

و اين كتاب نزد امام باقر وجود داشته كه حضرتش آنرا بحكم بن عتيبه نشان داده (2) و همچنين‏كتاب السنن و الاحكام و القضاء از آن ابو رافع آزاد كرده رسول خدا (ص) (3) و خزانه‏دار امير المؤمنين (ع) است كه شيخ نجاشى (ص 5 رجال نجاشى طبع تهران) ويرا از متقدمان شيعه شمرده و اسناد خود را به كتاب او پيوسته و هم اوست كه براى اولين بار بتبويب اخبار پرداخت.

فوت ابو رافع بنقل ابن حجر در تقريب (4) در سال 35 هجرى بوده است (مطابق با اولين سال خلافت امير المؤمنين (ع) .ولى طبق نقل رجاليون شيعه، وى در جنگهاى آنجناب شركت داشته.
حتى نجاشى و استرآبادى مراجعتش را با امام حسن (ع) از كوفه بمدينه ذكر نموده‏اند.نجاشى نيز درباره وى مى‏نويسد (5) :

ابو رافع پس از درگذشت رسولخدا (ص) ملازمت امير المؤمنين را اختيار نموده و در شمار برگزيدگان شيعه در آمد.چنانكه در جنگهاى آنحضرت شركت داشت و در كوفه خازن بيت المال امام بود.

نيز نوشته: ابو رافع هنگامى كه على (ع) روانه عراق شد خانه‏اش و زمينى را كه در خيبر داشت فروخت و در سن كهولت كه شمار عمرش بر هشتاد و پنج سال بالغ گرديده بود با على از مدينه بيرون شد و همواره با وى بود تا آن جناب شهيد گرديد.

آنگاه با امام حسن بمدينه برگشت و چون ديگر خانه و زمينى نداشت حضرت نيمى از خانه على (ع) را بضميمه مزرعه سنح (كه در يك فرسخى مدينه و از اراضى اقطاعى بود) بوى بخشيد بعدا عبيد الله بن ابى رافع زمين مزبور را به يكصد و هفتاد هزار درهم بمعاويه فروخت.