در وجه تسمیه این علم به «علم کلام» چند وجه گفته شده است:
1 - چون مسایل این علم همیشه به صورت گفتار و کلام عرضه می شده است.
2 - چون روش و عادت علما در اینگونه مسایل این بوده که در کتب خود سخن را با تعبیر «الکلام فی کذا (کلام در اثبات واجب، کلام در اثبات نبوّت و...)» آغاز می کردند.
3 - چون یکی از مهمترین مباحث این علم، مسأله «کلام خدا» است و اینکه آیا مخلوق و یا قدیم می باشد، نام یک بخش از این نوع مباحث اعتقادی عقلی را (که در دوره ای(204) افراد زیادی هم به همین مناسبت کشته شدند) بر روی کل آن گذاشتند.
4 - در زبان یونانی به منطق و فن استدلال «لوگوس» به معنای کلمه گفته می شد و چون مباحثات کلامی در قدرت تکلم و فن استدلال برای محکوم کردن طرف مقابل، اثر فراوان داشت، از «لوگوس» یونانی معادل ساختند و کلام را بر این نوع مسایل، اطلاق کردند.
5 - چون مسایل کلامی مبتنی بر ادله قطعی و مؤید به ادله سمعی است، در قلب بیشتر نفوذ می کند و ادعای طرف مقابل را قطع می نماید، به «کلام» که از «کلم» به معنای جَرح (یعنی جریحه دار کردن، بریدن و قطع کردن) مشتق می شود، نامگذاری شده است.
6 - چون سخن در اطراف مباحثی بود که به عقیده «اهل حدیث»(205) در باره آنها باید سکوت کرد در برابر عقیده بر سکوت آنان، این نوع مباحث، «کلام» نامیده شد.(206)
نقل قول
