مورچه سان ، عنکبوت وش ، زنبور وار « تاریخ چیست »

[ملکوت* گامی تارهایی *]

مورچه سان، عنکبوت وش، زنبور وار
کارکرد تاریخ در علوم انسانی
تبیین کارکرد رشته تاریخ به عنوان یکی از رشته های مهم علوم انسانی که از جایگاه ویژه ای به لحاظ هویتی و ملی برخوردار است بسیار اهمیت دارد. در این راستا تلاش شده است تا کارکرد تاریخ در سه وجه مخاطبان تاریخ، حکام و زمامداران و روش های تدریس و آموزش آن تبیین شود.

● کارکردهای تاریخ

صاحب نظران بر سه وجه عمده کارکرد تاریخ در حوزه علوم انسانی تاکید می ورزند.

۱) تاریخ به منزله راهنمای عمل اجتماعی از طریق انتقال مفاهیم، مضامین و رویدادهای گذشته به حال؛ کارکردی (Function) که به طور سنتی و در افواه عوام، در قالب احکام گزاره ای «تاریخ، آینه عبرت» یا «گذشته چراغ راه آینده» ارائه می شود.۱

۲) تاریخ به منزله نهادی برای آموزش، انتقال و اشاعه مدنیت

۳) تاریخ به منزله نهادی برای سازماندهی و ساماندهی امور سیاست، جامعه، فرهنگ و اقتصاد در حال و آینده.

در کارکرد اول، تاریخ به مثابه بستری برای یافتن هویت و تلاش برای بیان برداشت ها و تلقی های مختلف و متنوع از اعمال و افعال انسان ها در بسترهای زمانی مکانی متفاوت و مداوم در گذر زمان است. انسان از دیرباز همواره در طول حیات خود در پهنه هستی با پرسش بسیار ساده ای رو به رو بوده است: «من کیستم؟» دغدغه همیشگی انسان، یافتن پاسخی درخور برای این پرسش ظاهراً ساده ولی بسیار حیاتی و محوری بوده است؛ پرسشی که با هویت، هستی و موجودیت او سر و کار دارد. انسان برای یافتن پاسخ خویش به «تاریخ» روی آورد و آن را بستری برای «من» گمشده خود یافت.۲

انسان با سیر در گذشته ها، در لابه لای اوراق و متون، رخدادهای ایام و قرون گذشته مشتاقانه و حریصانه در پی آن بود تا «خود» را و «تبارشناسی» و «دیرین شناسی» خود را به مدد آن فهم کند. این دغدغه و اشتیاق او را بر آن داشت تا به درک و شناخت تاریخ بیش از پیش و بیش از هر چیز دیگر همت گمارد، تا با فرا گرفتن تاریخ و آموزش آن از این رهگذر هر چه بهتر و دقیق تر به شناخت خود نائل آید. در کارکرد دوم تاریخ به منزله نهادی برای آموزش، انتقال و اشاعه مدنیت و توجه به مخاطبان جوان در حوزه تاریخ است. به طور کلی گرایش تام در میان نسل جوان، دوری از مسائل تاریخی و احتراز از ورود به عرصه تفکر تاریخی است که ایجاد بستر های لازم جهت آموزش صحیح، با متدهای جدید آموزش برای ایجاد تغییر و تحول در مخاطبان جوان در سطوح متعددی بسته به نگرش و انتظارات مخاطبان نیازمند توسعه است، از جمله: