اخلاق و کارایی در بازار سهام از دیدگاه اسلام

[*~* مهسا *~*]

6-1-2. افراد مطلع در بازار وجود دارند، و این افراد با اطلاعاتی که دارند، بازار را به کارایی می رسانند؛ امّا نمی توانند از اطلاعات و دانش افزون تر خود نتایج بهتر و سود بیشتری به دست آورند. در این محیط، فردی که تخصص بیشتر دارد، بیشتر از فرد عامی سود نمی برد و افراد ناوارد در بازار کارا مغبون نمی شوند. قیمت بازار طوری تعیین می شود که منعکس کنندة تمام اطلاعات خوب و بد است.

[*~* مهسا *~*]

7-1-2. در بازار کارا، تعدیل قیمت ها به سرعت انجام می شود. در این بازار افراد بسیاری حضور دارند که اطلاعات را دریافت و آن را ارزیابی، و بی درنگ به خرید و فروش اقدام می کنند. اقدام فوری آنان باعث می شود که اطلاعات موجود دقیقاً و به سرعت در قیمت ها انعکاس یابد. چون ورود اطلاعات به بازار و تأثیر آن بر قیمت ها تصادفی است و وابستگی و تمایل خاصی ندارد، تغییرات قیمت در این بازار، تابع روند خاصی نیست و روند تغییر قیمت و الگوی رفتاری آن تصادفی و غیرمنظم است. به اصطلاح، قیمت، تابع گردش تصادفی است. بازار حافظه ندارد، و از قیمت های دیروز نمی توان برای فردا نتیجه گرفت. به عبارت دیگر، از بررسی مسیر پیشین نمی توان مسیر بعد را پیش بینی کرد.

[*~* مهسا *~*]

8-1-2. وجود رقابت، شرط لازم برای کارایی است. در بسیاری از بازارهای عمدة مالی جهان، افزون بر تعداد فراوان معامله کننده، بسیاری هم دلاّل و کارگزار و واسطه متخصص خرید و فروش سهام وجود دارد (برای دریافت نقش این عده در کارایی بازار، ر. ک: نجفی، 1381). آنان متخصص خرید و فروش سهام و تشکیل سبد اوراق بهادار(portfolio) هستند. حضور این افراد در بازار و استفاده از دانش و تخصص آن ها در سازمان های گوناگون مالی باعث رقابتی شدن بازار می شود

[*~* مهسا *~*]

آنان این تجربه را دارند که تأثیر اطلاعات را بر قیمت سهام بسنجند. آنان قادرند تأثیر خاص اطلاعات و جهت تأثیر آن را بر قیمت ها درک کنند، و اثر زنجیره ای مجموعه ای از تغییرات و اخبار را بر قیمت اوراق بهادار برآورند؛ برای مثال، اگر در مجمع عمومی شرکتی اعطای سهم جایزه تصویب شده باشد، آن ها باید بتوانند تأثیر اعطای سهام جایزه بر قیمت سهام را تعیین کنند. افراد ممکن است به برداشت های متفاوتی از اطلاعات یکسان برسند. یکی ممکن است اخبار خاصی را در افزایش قیمت، تعیین کننده بداند؛ امّا نفر دوم آن را کم اثر بخواند. انسان ها با یک دیگر متفاوتند؛ برداشت ها و گرایش های متفاوتی دارند؛ منحنی بی تفاوتی خطر بازده آن ها با هم فرق دارد و باورهای گوناگون دارند. وقتی خبری می رسد، عده ای آن را می پذیرند و یک عده هم شک می کنند که صحت داشته باشد. چون درجه اطمینان به صحت اطلاعات مختلف است، ارزیابی آنان هم تفاوت دارد.

[*~* مهسا *~*]

9-1-2. بازار باید در معرض جریان دو طرفه اطلاعات باشد. به عبارت دیگر، بازار کارا چنان است که در هر مقطعی از زمان، عده ای در آن خریدار و عده ای فروشنده اند. این طور نیست که در زمانی همه خریدار یا همه فروشنده باشند. در بازار کارا عده ای باید بر این باور باشند که خرید به نفع آن ها است و عده ای هم بر این باورند که فروش به نفع آن ها است. فقط در این وضعیت است که حجم معاملات بالا می رود؛ بازار راحت تر به تعادل عرضه و تقاضا می رسد و قیمت، برآیندی از نظریه های گوناگون در تعیین ارزش سهام می شود ( جهانخانی و عبده تبریزی، 1372).

[*~* مهسا *~*]

3. اخلاق در بازار سهام

مطالعات اخیر دربارة اخلاق در بازار سهام روی حقوق سرمایه گذاران متمرکز شده است. اندیشة اخلاق یا عدالت در بازار سهام به طور معمول در چارچوب ایفای حقوق سهامداران مورد بحث قرار می گیرد. یکی از محققان مالی، اخلاق و عدالت را حقِ داشتن فرصت برابر تعریف می کند (Lev Barch, 1988)؛ یعنی همه شرکت کنندگان بازار، حق دستیابی برابر به اطلاعات را دارند.

[*~* مهسا *~*]

شفرین و استت من، چارچوب گسترده تری را برای اخلاق و عدالت بیان کرده و برای عدالت در بازار مالی هفت ویژگی را برشمرده اند: آزادی در انجام معامله (عدم اجبار)، عدم وجود اطلاعات کاذب، امکان استفاده از اطلاعات برابر، حقِ داشتن قدرت پردازش برابر، امکان آزادی از اشتباه، حق انجام معامله در قیمت های کارا و امکان قدرت چانه زنی برابر.

[*~* مهسا *~*]

1-3. آزادی در انجام معامله (عدم اجبار)

این آزادی بدین معنا است که سهامداران در انجام معاملات اجبار نداشته باشند. یک معامله هنگامی منصفانه است که طرفین در انجام آن اختیار و آزادی کامل داشته باشند و هیچ یک به انجام آن مجبور نشده باشند. از طرف دیگر، این آزادی بدین معنا است که هیچ کس نباید از انجام یک معامله منع شود؛ بنابراین، آزادی در معاملات دارای دو بُعد است: عدم اجبار جهت انجام معامله و عدم منع از انجام معامله.

[*~* مهسا *~*]

3. عدم وجود اطلاعات کاذباین ویژگی بدین معنا است که سرمایه گذاران بتوانند به اطلاعات منتشرشده اطمینان کامل داشته باشند و بر مبنای آن ها تصمیم بگیرند. اطلاعات کاذب نباید در بازار منتشر، و باعث گمراهی سرمایه گذاران شود.

[*~* مهسا *~*]

3-3. امکان استفاده از اطلاعات برابر

سرمایه گذاران حق دستیابی برابر به اطلاعات دارند. شخصی که به یک مجموعه از اطلاعات خاص دست می یابد، باید آن را در اختیار دیگران هم قرار دهد؛ به طور مثال، هنگامی که عرضه عمومی اولیه (ipo) (جهانخانی و پارسائیان، 1380) صورت می گیرد، شرکت عرضه کننده سهام باید اطلاعات مربوطه را به بازار ارائه کند. به سبب قانون اوراق بهادار مصوب سال 1933، شرکت انتشاردهندة اوراق بهادار باید اطلاعات لازم و کافی را دربارة خود و اوراق بهادار مربوطه منتشر کند (جهانخانی و پارساییان، 1375: ص229).