(...◕✿◕◕✿◕. تفسیر سوره ی قارعه از تفسیر المیزان ◕✿◕◕✿◕...)

[یاس بهشتی* خادمه باب الحوائج جواد الائمه (ع)*]

سورة القارعة ایه 1


الْقَارِعَةُ

مَا الْقَارِعَةُ


وَ مَا أَدْرَاك مَا الْقَارِعَةُ


يَوْمَ يَكُونُ النَّاس كالْفَرَاشِ الْمَبْثُوثِ


وَ تَكُونُ الْجِبَالُ كالْعِهْنِ الْمَنفُوشِ‏


فَأَمَّا مَن ثَقُلَت مَوَزِينُهُ


فَهُوَ في عِيشةٍ رَّاضِيَةٍ


وَ أَمَّا مَنْ خَفَّت مَوَزِينُهُ


فَأُمُّهُ هَاوِيَةٌ


وَ مَا أَدْرَاك مَا هِيَهْ‏


نَارٌ حَامِيَةُ

[یاس بهشتی* خادمه باب الحوائج جواد الائمه (ع)*]

ترجمه آیات

سوره قارعه مکی است و یازده آیه دارد.

به نام خدای رحمان و رحیم


آن حادثه کوبنده (1).



و چه کوبنده عظیمی؟! (2).



و تو نمی‏دانی که کوبنده چیست؟ (3).



روزی است که مردم چون ملخ فراری رویهم می‏ریزند (4).



و کوهها چون پشم رنگارنگ حلاجی شده می‏گردد (5).



اما کسی که اعمالش نزد خدا سنگین وزن و دارای ارزش باشد (6).



او در عیشی رضایت‏بخش خواهد بود (7).



و اما آنکه اعمالش وزن و ارزشی نداشته باشد (8).



او در آغوش و دامن هاویه خواهد بود (9).


و تو نمی‏دانی هاویه چیست (10).



آتشی است سوزنده (11).

[یاس بهشتی* خادمه باب الحوائج جواد الائمه (ع)*]

تفسیر آیات

این سوره تهدید به عذاب قیامت و بشارت به ثواب آن است، ولی جانب تهدیدش بر بشارتش می‏چربد، و سوره در مکه نازل شده. القارعة ما القارعة این جمله مبتدا و خبر است، و کلمه قارعة از ماده قرع است که به معنای زدن بسیار سختی است که احتیاج دارد زننده به جایی اعتماد کند، و این کلمه در عرف قرآن از اسمای قیامت است.
بعضی گفته‏ اند: بدین مناسبت قیامت را قارعه نامیده که دلها را با فزع شدیدش و دشمنان خدا را با عذابش می‏ کوبد.

و سؤال از حقیقت قارعه در جمله ما القارعة - قارعه چیست با اینکه معلوم است که چیست، به منظور بزرگ نشان دادن امر قیامت است، و اینکه بیست و هشت حرف الفبای گوینده، و دو سوراخ گوش شنونده نمی‏ تواند به کنه قیامت پی ببرد، و به طور کلی عالم ماده گنجایش حتی معرفی آن را ندارد و به منظور تاکید این بزرگداشت مجددا جمله را به تعبیری دیگر تکرار کرد و فرمود: و ما ادریک ما القارعة.

یوم یکون الناس کالفراش المبثوث کلمه یوم ظرفی است متعلق به مقدری از قبیل بیاد آر، می‏کوبد می‏آید، و از این قبیل، و خلاصه معنای آن این است که: بیاد آر روزی را که و یا می‏کوبد در روزی که و یا می‏آید روزی که.

و کلمه فراش به طوری که از فراء نقل شده به معنای ملخی است که زمین را فرش کند، یعنی روی گرده هم سوار شده باشند، پس فراش به معنای غوغای ملخ است.

[یاس بهشتی* خادمه باب الحوائج جواد الائمه (ع)*]

بعضی از مفسرین در اینکه چرا مردم روز قیامت را به فراش تشبیه کرد؟ گفته‏ اند: برای این است که...


فراش وقتی جست و خیز می‏کند نقطه معلومی را در نظر نمی‏گیرد، مانند مرغان، و به طرف معینی نمی‏پرد، بلکه بدون جهت پرواز می‏کند، مردم نیز در روز قیامت چنین حالتی دارند، وقتی از قبورشان سر بر می‏آورند آنچنان ترس و فزع از همه جهات احاطه‏شان می‏کند که بی‏اختیار و بی هدف به راه می‏افتند، و در جستجوی منزلها که یا سعادت است و یا شقاوت سرگردانند.
و کلمه مبثوث از ماده بث است، که به معنای تفرقه است، و فراش مبثوث یعنی ملخ‏های متفرق.
و تکون الجبال کالعهن المنفوش کلمه عهن به معنای پشمی است که رنگهای مختلف داشته باشد، و کلمه منفوش از مصدر نفش است، که به معنای شیت کردن پشم است یا با دست و یا با کمانچه حلاجی، و یا با چیز دیگر.
پس عهن منفوش به معنای پشم شیث شده‏ای است که دارای رنگهای مختلف باشد، و این تشبیه اشاره دارد به اینکه در آن روز کوه‏ها که رنگهای مختلف دارند با زلزله قیامت متلاشی، و چون پشم حلاجی شده می‏گردند.
فاما من ثقلت موازینه فهو فی عیشة راضیة این آیه اشاره دارد به اینکه اعمال - هم مانند هر چیزی برای خود - وزن و ارزشی دارد، و اینکه بعضی اعمال در ترازوی عمل‏سنج سنگین است، و آن عملی است که نزد خدای تعالی قدر و منزلتی داشته باشد، مانند ایمان به خدا و انواع اطاعتها، و بعضی دیگر اینطور نیستند، مانند کفر و انواع نافرمانیها و گناهان، که البته اثر هر یک از این دو نوع مختلف است، یکی سعادت را دنبال دارد، و آن اعمالی است که در ترازو سنگین باشد، و دیگری شقاوت را، و ما در تفسیر سوره‏های قبلی در معنای میزان سخن گفتیم و بحث کردیم.
فهو فی عیشة راضیة - کلمه عیشة - به کسر عین - نظیر کلمه جلسة - به کسر جیم - از مصادیق بنای فعلة است، که نوعیت را می‏رساند، مثلا جلسه به معنای نوعی نشستن است، و عیشه به معنای نوعی زندگی کردن است، مانند عیشة راضیة، یک زندگی خوش، و اگر راضیه و خوشی را به خود عیش نسبت داد، با اینکه صاحب عیش راضی و خشنود است، یا از باب مجاز عقلی است، و یا کلمه راضیه به معنای ذات رضی و تقدیرش فی عیشة ذات رضی است، یعنی در عیشی رضایت بخش.

[یاس بهشتی* خادمه باب الحوائج جواد الائمه (ع)*]

و اما من خفت موازینه فامه هاویة ظاهرا مراد از هاویه جهنم است، و نامگذاری جهنم به هاویه از این جهت باشد که این کلمه از ماده هوی گرفته شده، که به معنای سقوط است، می‏فرماید: کسی که میزانش سبک باشد سرانجامش سقوط به سوی اسفل سافلین است، همچنان که در جای دیگر فرمود: ثم رددناه اسفل سافلین الا الذین امنوا.

پس اینکه آتش دوزخ را توصیف کرده به هاویه و حال آنکه آتش سقوط نمی‏کند آتشیان سقوط می‏کنند، از باب مجاز عقلی است، همانطور که راضی دانستن عیش نیز از این باب بود، و اگر هاویه را مادر دوزخیان خوانده از این باب بوده که مادر، ماوای فرزند و مرجع او است، به هر طرف که برود دوباره به دامن مادر بر می‏گردد، جهنم هم برای دوزخیان چنین مرجع و سرانجامی است.
ولی بعضی آیه را طوری دیگر معنا کرده و گفته‏اند: منظور از کلمه امه، ام رأسه است، چون کلمه ام وقتی در مورد سر استعمال می‏شود معنای فرق سر را می‏دهد، می‏فرماید: کسی که میزانش سبک باشد فرق سرش هاویه است، یعنی با فرق سر به سوی هاویه سقوط می‏کند، چون اهل دوزخ وقتی قرار شد داخل دوزخ شوند با فرق سر می‏افتند.
ولی این حرف درست نیست، برای اینکه اگر اینطور معنا کنیم ضمیر در کلمه ماهیه بدون مرجع می‏ماند.
و ما ادریک ماهیه ضمیر هیه به کلمه هاویه بر می‏گردد، و هاء زیادی که در آخرش آمده هاء وقف است، و جمله مورد بحث تفسیری است که عظمت و فخامت امر آن آتش را بیان می‏کند.
نار حامیة یعنی آتشی است سوزنده و شدید الحراره، این جمله پاسخ استفهام در آیه قبل است، و آن را تفسیر می‏کند.

[یاس بهشتی* خادمه باب الحوائج جواد الائمه (ع)*]

بحث روایتی

در تفسیر قمی در ذیل آیه کالعهن المنفوش آمده: عهن به معنای پشم است، و در ذیل جمله و اما من خفت موازینه فرموده: یعنی از حسنات سبک باشد، و در ذیل جمله فامه هاویة فرمود: از فرق سرش به طرف آتش پرتاب می‏شود.

و در الدر المنثور است که ابن مردویه از ابو ایوب انصاری روایت کرده که گفت: رسول خدا (صلی‏ الله‏ علیه‏ وآله‏ وسلّم‏) فرمود وقتی جان مؤمن از کالبدش در می‏آید از بندگان خدا آنها که اهل رحمتند و قبل از وی مرده بودند به دیدنش می‏روند، و بشیر که از دنیا با او آمده به اهل رحمت می‏گوید: مهلت دهید تا خستگی در آورد، او تازه از حال سکرات راحت شده.
بعد از رفع خستگی از او می‏پرسند: فلانی چطور شد، فلانی خانم چه کرد؟ آیا ازدواج کرد یا نه؟ به اینگونه احوالپرسی‏ها می‏پردازند وقتی احوال مردی را بپرسند که قبل از تازه وارد مرده باشد، در پاسخ می‏گوید هیهات او خیلی وقت است که مرده، او قبل از من مرد، می‏گویند: انا لله و انا الیه راجعون به نظر ما او را به دوزخ نزد مادرش هاویه بردند، چه بد مادری و چه بد مربیه‏ای.
مؤلف: این معنا را از انس بن مالک و از حسن و اشعث بن عبد الله اعمی از رسول خدا (صلی‏ الله‏ علیه‏ وآله‏ وسلّم‏) روایت کرده.

التماس دعا