╫►♥◄╫ پرورش عملی خلاقیت در کودکان ╫►♥◄╫

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

پرورش عملی خلاقیت در کودکان (2)


چشمان مشاهده‌گر
به چه روش‌هایی می‌توان گیره کاغذ را اصلاح کرد؟

1. مشاهده: آن‌ها نقره‌ای رنگ هستند.

ایده: آن‌ها را به رنگ‌های مختلفی بسازیم.

پیشنهاد: فروختن گیره کاغذ به رنگ‌های مختلف سبب می‌شود که مصرف کنندگان برای نشان دادن احساس خود نسبت به آن چه گیره کاغذ را بدان وصل می‌کنند از رنگ مورد نظر استفاده کنند.

2. مشاهده: آن‌ها کوچک هستند.

ایده: آن‌ها را بزرگ بسازیم.

پیشنهاد: آن‌ها را به هشت اندازه بسازیم که بزرگ‌ترین آن‌ها را برای وصل کردن روزنامه‌ها به کار ببریم.

3. مشاهده: آن‌ها سبک هستند.

ایده: آن‌ها را سنگین بسازیم.

پیشنهاد: بزرگ و سنگین باشند و به اندازه کاغذ وزن داشته باشند.

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

4. مشاهده: فلزی هستند.ایده: آن‌ها را آهن‌ربایی کنیم.

پیشنهاد: آهن‌ربایی باشند که بتوانند روی درب یخچال بچسبند.


5. مشاهده: آن‌ها درخشان هستند.
ایده: آن‌ها را از چراغ‌ها آویزان کنید.

پیشنهاد: زنجیر بلندی از آن‌ها درست کنید و به دور چراغ‌ها بیندازید.


6. مشاهده: آن‌ها معمولاً به یکدیگر می‌چسبند.
ایده: یک طناب از آن درست کنید.

پیشنهاد: از آن‌ها جواهرات درست کنید.

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

مشاهده: می‌توانید به راحتی آن‌ها را خم کنید.

ایده: با آن‌ها مجسمه درست کنید.
پیشنهاد: یک نمایشگاه از کارهای دستی با گیره کاغذ درست کنید. و ... (18)

آزمونی برای محیط کودکی خلاق (19)
به هر سؤال با اشاره به این که معمولاً در منزل چه احساسی دارید پاسخ دهید و ببینید وجود کدام مورد ضروری و کدام مورد مضر است:

1. در منزل می‌توانم هر نوع سؤالی مطرح کنم بدون آن که نگران آن باشم که کودن به نظر می‌رسم.
2. من برای طرز انجام هر کاری گزینه‌های زیادی دارم.
3. من همیشه می‌دانم اگر کاری را به خوبی انجام دهم، چه چیزی به دست می‌آورم.
4. در منزل قوانین زیادی وجد دارد.
5. اغلب از نظر من درباره مسائل و موضوعات سؤال می‌شود.
6. در اینجا وضع خیلی تغییر نمی‌کند.
7. من باید قبل از انجام هر کار تازه اجازه بگیرم.
8. پدر و مادر من همیشه به آن چه می‌گویم علاقه‌مند هستند.
9. مهم‌ترین چیز در منزل بهترین بودن است.
10. پدر و مادر، مرا تشویق می‌کنند که خلاق باشم.
11. همیشه به من گفته می‌شود، کارها را چگونه انجام دهم.
12. پدر و مادرم همیشه بر آن‌چه که انجام می‌دهم و طرز انجام آن به دقت نظارت می‌کنند.
13. پدر و مادرم مرا تشویق می‌کنند خودم درباره موضوعات و مسائل نتیجه‌گیری کنم.
14. در منزل رقابت زیادی وجود دارد.

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

15. درباره آنچه می‌خواهم در منزل انجام دهم آزادی زیادی دارم.
16. من دلائل بیشتر قوانینی را که در منزل وجود دارد را نمی‌دانم.
17. من اجازه دارم از کارهایی که انجام می‌دهم لذّت ببرم.
18. ایده‌های من در تصمیم گیری‌های مهم در منزل گنجانده می‌شود.
19. پدر و مادرم برای آن‌که مرا وادار به انجام آن‌چه می‌خواهند نمایند از رشوه استفاده می‌کنند.
20. پدر و مادرم دوست دارند کارها را به طریق خلاق انجام دهند.
21. من در منزل به خاطر ارتکاب اشتباه تنبیه می‌شوم.
22. پدر و مادرم حقیقتاً از انجام کارهایشان لذّت می‌برند.
23. پدر و مادرم در مورد من صبور هستند.
24. در منزل باید واقعاً آرام باشم.
25. پدر و مادرم مرا تشویق می‌کنند برای انجام کارها، به روش‌های جدیدی فکر کنم.
26. کار در منزل تفریحی است.

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

27. من کارها را اغلب برای رضایت پدر و مادرم انجام می‌دهم.
28. من این فرصت را دارم که تعداد زیادی از بزرگ‌سالان متفاوت و جالب را در منزل ملاقات کنم.
29. پدر و مادرم از رفتار من خجالت می‌کشند.
30. پدر و مادرم واقعاً مایلند من سؤالات زیادی بکنم.
31. من برای انجام کار خوب تحت فشار زیادی هستم.
32. تمیز نگاه داشتن چیزها یکی از مهم‌ترین قوانین منزل است.
33. من در منزل آزادی عمل زیادی دارم.
34. پدر و مادرم حقیقتاً مرا دوست دارند.
35. برای پدر و مادرم بسیار مهم است که کارنامه مدرسه من خوب باشد.
36. در منزل شوخی و خنده زیادی وجود دارد.
37. پدر و مادرم به من احترام می‌گذارند.
38. من به راحتی می‌توانم به پدر و مادرم بگویم چه احساسی دارم.
39. پدر و مادرم سعی می‌کنند دریابند من به چه چیزی علاقه دارم.
40. پدر و مادرم همیشه چیزهای جدید را آزمایش می‌کنند.
41. من آموخته‌ام که پدر و مادرم همیشه حق دارند.
42. در منزل، چیزهای جالب بسیار برای دیدن وجود دارد.
43. پدر و مادرم معمولاً هر کار یا فعالیتی را به دقت برایم برنامه‌ریزی می‌کنند.
44. من در منزل خیلی عزیز هستم.

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

45. پدر و مادرم همیشه پیشنهاد فعالیت‌های جدیدی را به من می‌دهند.
46. من در منزل برای انجام «کارهای خودم» آزادی زیادی دارم.
47. علت اصلی آن که من در منزل کارهایم را انجام می‌دهم آن است که خوراکی، جایزه یا پول بگیرم.
48. وقتی به تنهایی یا با دوستانم بازی می‌کنم، پدر و مادرم مرا تشویق می‌کنند از قوه تصورم استفاده کنم.
49. در منزل، زیاد مورد انتقاد قرار می‌گیرم.
50. پدر و مادرم دوست دارند وقتشان را با من بگذرانند.

راه‌کارهایی عملی جهت خلاقیت افزایی (20)

* پرسش‌های خلاقانه: «پرسش‌هایی که پاسخ‌های متفاوت داشته باشند باعث خلاقیت و تفکر واگرا می‌شوند.»
بیاموزید از کودک خود پرسش‌هایی «باز» بپرسید نه «بسته». پرسش «باز» به پرسشی گفته می‌شود که پاسخ‌های زیادی داشته باشد و هر یک از آن‌ها بتواند صحیح باشد. پاسخ‌هایی که ممکن است شما قبلاً حتی بعضی از آن‌ها را نشنیده باشید. با این توضیح، پرسش «بسته» پرسشی است که فقط یک پاسخ صحیح داشته باشد.

برای مثال، شما و کودکتان به میزی نگاه می‌کنید، پرسش «بسته» می‌تواند چنین باشد: «این چیست؟» ولی می‌توانید با پرسش «باز» این‌گونه بپرسید: «درباره این میز چه می‌توانی به من بگویی؟» با پرسشی از نوع دوم، ذهن کودک شما پر از پاسخ می‌شود. مانند: «گِرد است»، «سبز است»، «جایی است برای غذا خوردن» یا «جای مناسبی برای مخفی شدن است». اگر بپرسید «دیگر چه؟» آن‌گاه بار دیگر تخیل کودکتان را به جوشش در می‌آورید. برای مثال، می‌توانید بپرسید: «اگر این میز را بیرون بگذاریم آن وقت چه؟ با آن چه کارهایی می‌توانیم بکنیم؟» با تحریک تخیل او در جا به جایی میز به مکانی دیگر، کودک شما به طور قطع موقعیت‌های جدیدی را در ذهن خود ایجاد می‌کند.

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

* حل خلاقانه مسئله: «بچه‌ها می‌توانند بیاموزند که چگونه درباره تفاوت‌های خود، تصمیم بگیرند.»

بگذارید تجربه کودک شما در حل خلاقانه مسئله هم سطح رشدش باشد. برای مثال، وقتی او با دوستش در بازی، دچار اختلاف می‌شود، در حل اختلافشان دخالت نکنید. به جای آن، به شیوه زیر عمل کنید:

- اول، از کودکان بخواهید که بازی خود را متوقف سازند و درباره کاری که دارند می‌کنند فکر کنند و احساسشان را به یکدیگر بگویند.

- بعد، از هر یک از آن‌ها بخواهید تا مشکلش را توضیح بدهد.

- سپس، کودکان را تشویق کنید تا درباره راه‌های حل مشکلشان فکر کنند.

- پس از راه‌های متعددی که پیشنهاد شد، اجازه بدهید یکی از آن راه‌ها را انتخاب و به آن عمل کنند.

- در مورد این که آیا راه‌حل، موفقیت‌آمیز بوده است یا نه باید با یکدیگر بحث کنید. اگر راه‌حل کارگر نیفتاده است آن‌ها را تشویق کنید تا راه دیگری بیابند.

* الگوی خلاقیت: «خلاقیت، بیشتر از آن که گرفتنی باشد آموختنی است.»

اگر مایلید که فرزندتان خلاقانه بیندیشد، خودتان باید برایش نمونه‌ای از خلاقیت باشید. منظور از این حرف، این نیست که شما باید یک هنرمند باشید؛ منظور این است که به کودکتان نشان دهید که از انجام کارهای جدید فرار نمی‌کنید؛ کارهایی مانند سفال‌گری، امتحان کردن یک چیز جدید، گفتن شعرهای جدید و به صورت بداهه. کودکتان با دیدن شما از این‌که کارهای تازه‌ای می‌کنید لذّت می‌برد و خلاقیت را می‌آموزد.

* گفتن «من نمی‌دانم!»: «یافتن پاسخ به کمک یکدیگر می‌تواند خوشایند باشد.»

پاسخ دادن به همه سؤالات کودک، ممکن است راه‌های اکتشافی او را سَد کند. بیایید هر چند وقت یک بار این را که پاسخ پرسشی را نمی‌دانید تجربه کنید. از این که بگویید «نمی‌دانم» نترسید. بگویید: «بیا تا با هم پاسخ را بیابیم» و سپس به دنبال پاسخ بگردید. به کودکتان کمک کنید تا بفهمد که ندانستن مهم نیست و یافتن پاسخ به کمک یکدیگر می‌تواند بسیار لذّت‌بخش باشد.

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

* یک مسئله چندین راه حل: «کشف انتخاب‌های گوناگون، به تفکر خلاق منتهی می‌شود.»

در هر زمانی که برایتان مقدور است به کودکتان نشان دهید که برای یک مسئله ممکن است راه حل‌های گوناگونی باشد که همه آن‌ها نیز ممکن است «درست» باشند. مثلاً می‌توانید راه‌های متفاوتی را به او نشان دهید تا مفهوم بلندی قدش را درک کند. برای این کار می‌توانید از انواع خط‌کش‌ها و یا متر استفاده کنید؛ با یک قطعه نخ، روبان یا سیم می‌توانید قدش را اندازه بگیرید؛ می‌توانید بلندی قد او را با سایر اشیاء مانند مبلمان مقایسه کنید. مثلاً می‌توانید به او بفهمانید که بلندی قد او چه ایستاده باشد و چه دراز کشیده باشد هیچ تفاوتی با هم نمی‌کنند و فرقی هم نمی‌کند که چه ابزاری را برای اندازه‌گیری انتخاب کرده باشید. تمام راه‌هایی را که برای تعیین قد او انتخاب می‌کنید، هم با یکدیگر متفاوتند و هم درست هستند.

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

* پیشنهاد انتخاب‌های گوناگون: «یادگیری تشخیص و انتخاب، بخش مهمی از فرایند خلاقیت است.»


به کودکتان اجازه بدهید تا هر روز، در حد توان خود، انتخاب کند. مهم است که او نتیجه تصمیم گیری‌های خود را تجربه کند و احساس خوبی از انتخاب خود داشته باشد. برای تصمیم گیری، وقت بگذارید و چندین انتخاب سر راه فرزندتان قرار دهید تا از میان آن‌ها یکی را برگزیند. در زیر، چند مورد پیشنهاد شده است:

- در وقت صبحانه، بگذارید یکی از سه غذایی را که خودش می‌خواهد، بخورد.

- به هنگام تعویض لباس، سه یا چهار پیراهن مختلف را پیش رویش قرار دهید تا یکی از آن‌ها را برای پوشیدن انتخاب کنید.

- چند بسته دانه گل را به او نشان دهید و بگذارید هر کدام را که می‌خواهد در باغچه یا گلدان بکارد.

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

* گوش دادن: «با دقت گوش دادنت به کودک، گویای این است که: نظر تو برای من بسیار مهم است.»

وقتی فرزندتان با شما حرف می‌زند با تمام حواس خود، از چشم‌ها گرفته تا صورت و بدن، کاملاً به او گوش دهید. از این که هنگام گوش دادن به او به کار دیگری مشغول باشید واقعاً حذر کنید. حتی اگر مجبور بودید و کار داشتید، از کودکتان بخواهید تا مدتی صبر کند و وقتی کارتان تمام شد برایتان حرف بزند. وقتی تمام توجهتان را به کودکتان معطوف می‌کنید، در واقع به او می‌گویید که افکار و نظراتش برای شما ارزشمند هستند. وقتی او چنین برخوردی را از شما ببیند بیشتر می‌اندیشد و نظرات تازه‌تری را مطرح می‌سازد. وقتی او شروع به گفتن می‌کند بی‌صبرانه منتظر باشید تا کاملاً افکارش را بیان کند. مبادا پیش از آن‌که حرف‌هایش تمام شود، او را متوقف سازید.