آیاامام ازمــــــــاخوشنود است؟

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

ب) اشاره امام زمان(عج) به عوامل خرسندی و ناخرسندی خود


در احادیث، زیارت‏ها و دعاهایی كه در طول دوران غیبت صغرا و پس از آن، به صورت توقیع یا صورت‏های دیگر از امام مهدی(عج) برای ما به یادگار مانده است، به صراحت تمام، آنچه موجب خرسندی یا ناخرسندی آن حضرت می‏شود، بیان و چگونه عمل كردن، چگونه سخن گفتن و چگونه اندیشیدن به ما آموخته شده است.


ازاین‏رو، با مراجعه به مجموعه ارزشمند یادگارهای آن حضرت و تأمّل و تدبّر در آنها می‏توان به راحتی هدایت را از گمراهی و صراط مستقیم را از راه كج باز شناخت.


گفتنی است مجموعه سخنان و رهنمودهای امام عصر(عج) را برخی نویسندگان، جمع ‏آوری و در قالب كتاب منتشر كرده‏ اند.9

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

برای روشن‏تر شدن موضوع، شایسته است كه به یكی از این یادگارهای گران‏قدر امام عصر(عج) نگاهی بیافكنیم؛ همان دعای معروفی كه با جمله «أَللهُمَ‏ ارْزُقنا تُوفیقَ الطّاعَةِ...» آغاز می‏شود و در اوایل «مفاتیح ‏الجنان» نیز آمده است.


در این دعای كوتاه و مختصر، امام مهدی(ع) هر آنچه را شایسته است، خود را بدان‏ها آراسته یا از آنها پیراسته سازیم، در قالب درخواست از خدا بیان كرده و به صورت غیرمستقیم به ما فهمانده است كه به عنوان حجّت خدا، چه انتظاری از ما دارد و چگونه شیعه‏ای را برای خود می‏پسندد.


در بخشی از این دعا چنین می‏خوانیم:



«بار خدایا! توفیق فرمان‏برداری،
دوری از گناهان،
درستی و پاكی نيّت
و شناخت حرام‏ها را روزی ما فرمای.
ما را به راهنمایی و پایداری گرامی دار
و زبان ما را در درست‏گویی و گفتار حكیمانه استوار ساز.
دل ما را از دانش و معرفت سرشار كن
و درون ما را از حرام و مال شبهه‏ ناك پاكیزه گردان
و دست ما را از ستمگری و دزدی باز دار
و چشم ما را از فجور و خیانت بپوشان
و گوش ما را از شنیدن سخن بیهوده و غیبت بر بند.»10

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

در ادامه این دعا، امام عصر(عج) ویژگی‏هایی را كه شایسته عالمان، دانش‏ پژوهان، پیران، جوانان، زنان، توانگران، تنگ‏دستان، جنگ‏جویان، حكم‏رانان و دیگر قشرهای اجتماعی است، برمی‏شمارد و از خداوند می‏خواهد به هر یك از این گروه‏های اجتماعی، ویژگی‏هایی را كه شایسته آنهاست، عطا فرماید.



با توجّه به نکات یاد شده، دستگاه‌­های تبلیغی و ترویجی برای همراه کردن عملی مردم با امام زمان(عج) خود باید موضوع‌­های زیر را به خوبی برای آنها تبیین کنند؛

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

2-3. جایگاه امام عصر(ع) به عنوان حجّت خدا


اعتقاد به نجات­‌بخش موعود «منجی»، به عنوان انسان برتری که در آخرالزّمان زمین را از عدالت پر می­‌سازد و انسان­‌های در بند را رهایی می‌­بخشد،


در همه ادیان و مذاهب وجود دارد؛ ولی آنچه در این میان، شیعه را متمایز ساخته، این است که در این مذهب «منجی موعود» نه تنها به عنوان یک آرمان، بلکه به عنوان تداوم‌­بخش رسالت انبیا، وارث اولیای الهی و در یک کلام «حجّت خدا» بر روی زمین مطرح است؛


حجّتی که زنده، شاهد و ناظر بر اعمال آدمیان است؛ حجّتی که تأثیر او در زندگی فردی و اجتماعی انسان‌­ها تنها به آخرالزّمان و زمان ظهور منحصر نمی‌­شود و وجود او در لحظه لحظه زندگی ساکنان زمین نقش دارد.

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

2-3. جایگاه امام عصر(ع) به عنوان حجّت خدا


مقام معظّم رهبری در این باره می­‌فرماید:


خصوصيّت اعتقاد ما شیعیان این است كه این حقیقت را در مذهب تشيّع از شكل یك آرزو، از شكل یك امر ذهنی محض، به صورت یك واقعيّت موجود تبدیل كرده است.


حقیقت این است كه شیعیان وقتی منتظر مهدی موعودند، منتظر آن دست نجات‌بخش هستند و در عالم ذهنيّات غوطه نمی­‌خورند؛ یك واقعيّتی را جست‌وجو می‌كنند كه این واقعيّت وجود دارد.


حجّت خدا در بین مردم زنده است؛ موجود است؛ با مردم زندگی می‌­كند؛ مردم را می‌بیند؛ با آنهاست؛ دردهای آنها، آلام آنها را حس می­‌كند. انسان­‌ها هم، آنهایی كه سعادتمند باشند، ظرفیت داشته باشند، در مواقعی به طور ناشناس او را زیارت می­‌كنند.


او وجود دارد؛ یك انسان واقعی، مشخّص، با نام معيّن، با پدر و مادر مشخّص و در میان مردم است و با آنها زندگی می‌­كند. این، خصوصيّتِ عقیده ما شیعیان است.11

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

بر اساس آموزه‌­های شیعی، حجّت­‌های الهی، پیشوایان مردم پس از رسول خدا(ص)، والیان امر، گواهان بر مردم، راهنمایان به سوی خدا، جایگاه‌های علم الهی، مفسّران وحی، پایه‌­های توحید، پیراستگان از خطا و لغزش، صاحبان معجزه­‌ها و نشانه‌­ها، مایه‌­های ثبات و پایداری جهان، وسیله‌­های نجات و رستگاری امّت، سرسپردگان امر الهی، واسطه­‌های فیض پروردگار، معیار تشخیص حقّ و باطل و بیان کننده حلال و حرام الهی هستند و بندگان تنها در پرتو هدایت آنان و با پیروی بی‌چون و چرا از دستوراتشان می‌توانند به نجات و رستگاری دست یابند.12





روشن است که معرفی امام مهدی(ع) به عنوان حجتّ حيّ و حاضر خداوند ـ و نه فقط منجی آخرالزّمان، آثار بسیار ارزشمندی در زندگی فردی و اجتماعی منتظران خواهد داشت و ناخودآگاه آنها را به همراهی عملی با آن امام می­‌کشاند.

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

3-3. وظایف و تکالیف فردی و اجتماعی منتظران

«فرهنگ انتظار» هم حیات فردی و زندگی شخصی انسان‏ها و هم مناسبات اجتماعی آنها را در بر می­‌گیرد؛ یعنی هم‏چنان كه همه مظاهر حیات فردی انسان‏ها ـ زندگی و مرگ، حركت و سكون، فعل و ترك، موافقت و مخالفت، دوستی و دشمنی و... ـ باید رنگ انتظار بگیرد و از این فرهنگ متأثّر شود،


همه مناسبات اجتماعی ـ فرهنگ، سیاست و اقتصاد ـ نیز باید به نوعی متأثّر از انتظار باشد و میان جامعه منتظر و جامعه غیر منتظر تفاوتی محسوس احساس شود.


به بیان دیگر در یك جامعه منتظر، نظام تعلیم و تربیت، مناسبات سیاسی و حكومتی، قوانین و مقرّرات دولتی، روابط تجاری و اقتصادی، ضوابط معماری و شهرسازی، حقوق و وظایف شهروندی و ... باید بر اساس فرهنگ انتظار و با هدف زمینه‏سازی برای ظهور امام مهدی(ع) و استقرار حكومت عدل و مهدوی سامان یابند.

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

با توجّه به مطالب یاد شده، رسانه ملّی باید هم وظایف و تکالیف فردی منتظران و هم وظایف و تکالیف اجتماعی آنان را به خوبی تبیین کند تا زمینه همراهی عملی منتظران با اهداف و آرمان‌‌های موعود منتظر فراهم شود و جامعه منتظر به تمام معنا تحقّق یابد.13

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

4-3. ضرورت پیروی از فقیهان و مراجع تقلید در عصر غیبت



ائمّه معصومان(ع) تكلیف ما را در زمان غیبت و دسترسی نداشتن به امام معصوم مشخّص كرده و به ما فرموده ‏اند كه به فقیهان «جامع ‏الشّرایط» مراجعه كنیم.


در روایتی كه امام حسن عسكری(ع) از امام صادق(ع) نقل می‏كند، چنین می‏خوانیم:


«... امّا هر یك از فقیهان كه نفس خود را بازدارنده، دین خود را نگه‏دارنده، هوای خود را پس‏زننده و اوامر مولای خود را اطاعت ‏كننده بود، بر عوام (مردم) لازم است كه از او پیروی كنند و تنها بعضی از فقیهان شیعه هستند كه از این صفات برخوردارند، نه همه آنها.»

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

امام عصر(عج) نیز در یكی از توقیع‏های خود در پاسخ اسحاق بن یعقوب می‏فرماید:


«... و امّا در رویدادهایی [كه در آینده] پیش می‏آید، به راویان حدیث ما مراجعه كنید؛ زیرا آنها حجّت بر شما هستند و من حجّت خدا بر ایشان.»15


در طول 69 سال غیبت صغرا؛ یعنی از سال 260 تا 329 ه‍ . ق، چهار تن از بزرگان شیعه به عنوان «نوّاب خاص»، واسطه میان امام مهدی(ع) و مردم بودند. آنها پرسش‏های علما و بزرگان شیعه و حتّی برخی از مردم معمولی را با آن حضرت مطرح می‏كردند و ایشان پاسخ می‏دادند.



با پایان یافتن دوران غیبت صغرا و آغاز دوران غیبت كبرا، دیگر كسی به عنوان نایب خاص معرفی نشد و مردم موظّف شدند، برای یافتن پاسخ پرسش‏های دینی خود، به راویان احادیث اهل‏بیت(ع) كه همان فقیهان جامع ‏الشّرایط بودند، مراجعه كنند. از آن زمان به بعد، فقیهان به عنوان نوّاب عامّ امام عصر(عج) مطرح شدند و رسالت هدایت شیعه را در عصر غیبت بر عهده گرفتند.