39- عذر خواهی و عذر پذیری
امام علی (علیه السلام ) می فرماید :اعقل الناس اعذرهم للناس (207) .
خردمندترین مردم کسی است که عذر دیگران پیشتر پذیرد .
این که آدمی کاری کند که ناچار شود ، عذر بخواهد ، خود یک نقص است . تا جایی که ممکن است آدمی نباید دست به کاری بزند که ناچار به عذر خواهی شود ول از آن جا که انسان جایز الخطا است هرگونه اشتباهی نسبت به دیگران ، یا نسبت به خداوند ممکن است از او سر بزند .
گاه ممکن است فرزند در برابر پدر و مادر خطایی کند یا والدین نسبت به فرزند خویش یا کسی نسبت به همسر خود یا استاد نسبت به شاگرد یا شاگرد نسبت به استاد که شایسته نبوده و موجب رنجش و ناخشنودی گردد .
خردمندترین راه برای جبران ، معذرت خواهی است که البته همان اعتراف به خطا خود گونه ای عذر خواهی است .
چنان که مولا علی (علیه السلام ) می فرماید :
الاقرار اعتذار(208) .
اقرار به گناه ، گونه ای عذر خواهی است .
به هرحال ، خطا را پذیرفتن و از طرف مقابل عذر خواستن ، کمال عقل و خردمندی است ؛ چنان که عذر را پذیرفتن و خطا را نادیده گرفتن نیز از خردمندی است .
امام علی (علیه السلام ) فرمود :
المعذره برهان العقل (209) .
عذر خواهی و عذر پذیری دلیل بر خرد است
.
اعقل الناس اعذرهم للناس (210) .
خردمندترین مردم عذر پذیرترین آنان است .
اذا جنیت فاعتذره (211) .
همان دم که به گناه می افتی ، عذر خواهی کن .
نعم الشفیع الاعتذار(212) .
عذر خواهی ، خوب شفیعی است .
اهل بیت (علیهم السلام ) در دعاهای خویش به مردم آموخته اند که در برابر خداوند عذر خواهی کنند و رحمت خداوند را به جوش آورند؛ چنان که در دعای کمیل آمده است :
و قد اتیتک معتذرا نادما .
و با حال پشیمانی به عذر خواهی آمده ام .
بنابر این ، پس از اشتباه و خطا ، بهترین راه جبران ، عذر خواهی است . ولی مهمتر از آن عذر پذیری است ، زیرا به گفته امام علی (علیه السلام ) کسی که عذر خواهی می کند ، همانند این است که گناهی مرتکب نشده است .
ما اذنب من اعتدر(213) .
گویی گناه نکرده است کسی که عذر بخواهد .
شر الناس من لا یقبل العذر و لا یقبل الذنب (214) .
بدترین مردم کسی است که عذر نپذیرد و از گناه نگذرد .
ما اقبح العقوبه مع الاعتذار(215) .
چه زشت است عقوبت کردن پس از عذر خواستن .
عذر پذیری نه تنها از مقام انسان نمی کاهد ، بلکه نشان بزرگواری و بلندی روح و کمال او است .
قبول عذر المجرم من مواجب الکرم و محاسن الشیم (216)
پذیرفتن عذر گنهکار ، نشان بزرگواری و خلق و خوی زیبا است .
من احسن الفضل قبول عذر الجانی (217) .
از نیکوترین فضیلت ها پذیرفتن عذر خطاکار است .
نکته جالب دیگری است که در این موضوع نباید از آن غفلت شود این که پذیرفتن عذر گناه کار چوپان مهم
است که حضرت امیر (علیه السلام ) فرمود :
سعی کن عذر برادرت را بپذیری و اگر مجرم عذری نداشت یا عذری نیاورد ، خود برای او عذری دست و پا کن و تا جایی که می توانی ، او را معذور بداری :
اقبل عذر اخیک و ان لم یجد له عذرا فالتمس له عذرا(218)
آری ، از آن جا که سلامت جامعه و وحدت و صمیمیت میان افراد جامعه امری ضروری و مورد تاکید اسلام است ، تا راه برای عفو و گذشت و محبت باز است و با عذر خواهی و عذر پذیری می توان از مجازات و سرزنش دوری نمود و کینه ها و عقده ها را کاهش داد ، راه های دیگر عاقلانه نیست .
نقل قول
