زندگی موفق ===== رازهای خوب زیستن

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

48- حق محوری

امام علی (علیه السلام ) می فرماید :ثمره العقل لزوم الحق (241) .
میوه عقل ، حق مداری است .
کسی را نمی یابیم که حق و عقل را برنتابد و باطل را نپسندد ، مگر کسی باشد که حق را باطل بداند و باطل را حق و در این صورت او بیمار است و البته کم نیستند کسانی که تمایلات و هواهای نفسانی خویش را حق مطلق و راه درست می پندارند و حق و عقل را چون
به زیان آنان است ، باطل و نادرست ؛ چنان که قرآن فرمود :
(و اکثر هم للحق کارهون (242) ) .
کسی که در صراط مستقیم و بیش تر از آنان حق را خوش نمی دارند و دارای خرد و عقل آزاد باشد ، نمی تواند از راه حق و زیبایی آن بگذرد . در مکتب انسان ساز اسلام و مکتب نورانی اهل بیت (علیهم السلام ) محوریت حق و حرکت در مسیر حق و تسلیم حق بودن از ویژگی های انسان کامل و خردمند است .
حق محوری و حمایت از حق و با حق بودن به قدری زیبا است که هرچند به زیان آدمی باشد ، نباید از آن روی گرداند . حضرت علی (علیه السلام ) فرمود :
قل الحق و ان کان مرا(243) .
حق بگو هرچند تلخ باشد .
و در جایی دیگر فرمود :
حق به همان اندازه که قیامت ارزشمند است ، در دنیا ثقیل و ناخوشایند است .
خداوند حق مطلق است : (ان الله هو الحق المبین ) و عالم را نیز بر محور حق آفریده است . پس انسان ، که جزیی از عالم هستی است ، نباید ، خارج از نظام هستی سیر کند و به راه باطل درآید که زمین خواهد خورد :
من صارع الحق صرعه (244) .
هرکه با حق درآویزد حق به زمینش زند .
و الحق اوضح سبیل (245) .
روشن ترین راه ، راه حق است .
اگر کسی بپندارد که می تواند حق و باطل هردو را داشته باشد ، در اشتباه است :
لا یجتمع الباطل و الحق (246) .
حق با باطل هرگز جمع نشود .
و به هر حال
، هرجا بر سر دو راهی حق و باطل قرار گرفتی ، حق را برگزین .
الحق احق انم یتبع (247) .
حق سزاوارترین چیزی است - باید در پی اش رفت .
حضرت لقمان به فرزندش فرمود :
تواضع للحق تکن اعقل الناس (248) .
در برابر حق فروتنی کن تا عاقل ترین مردم باشی .
و امام صادق (علیه السلام ) فرمود :
العاقل من کان ذلولا عند اجابته الحق (249) .
خردمند کسی است که در برابر حق ، نرم و تسلیم باشد .

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

49- دوری از مواضع تهمت

امام علی (علیه السلام ) می فرماید :العاقل لایتحدث بما ینکره العقل و لا یتعرض للتهمه (250)
خردمند سخن غیر معقول نمی گوید و خود را در معرض اتهام قرار نمی دهد .
در جامعه افرادی گوناگون زندگی می کنند و همه گونه طرز تفکر و فرهنگ ، چه درست و چه غلط ، وجود دارد و همیشه نمی توان به فهم درست افراد اعتماد کرد و تفسیر صحیح از کارها را از آن توقع داشت . از این رو ممکن است افرادی کج فهم باشند که کار صحیح و پاسخ درست ما را بد تفسیر کنند ، بر انسان عاقل است که بهانه به دست بدخواهان و مغرضان بیمار دل ندهد و تا جایی که ممکن است آن ها را خلع سلاح کند .
از اموری که سفارش می شود ، پرهیز از موارد تهمت است که ابزار دست بیمار دلان قرار می گیرد . رفتن به مجالسی که مورد اتهام است ، کوچه و محله ای که مورد اتهام است یا دوست شدن و رفتن به خانه کسی که مورد اتهام است ، کار عاقلانه ای نیست
؛ زیرا باعث می شود که ما نیز متهم شویم و کج فهمان جامعه بی درنگ ما را به همان افکار و همان رفتار متهم می کنند .
در حدیث آمده است که از جلسه ای که مردم به آن بدبین هستند نیز پرهیز کنید .
در احادیث دیگر نیز بر این موضوع تاکید شده و سفارش گشته است که مومن مواظب باشد و خو را از مراکز بدنام و اتهام دور نگه دارد تا مغرضان او را متهم نسازند و آبرویش را در معرض نابودی قرار ندهند .
گاه ممکن است کسی با برادر یا خواهر خود به گونه ای در مجامع ظاهر شود که مورد اتهام قرار گیرد به هر حال ، رعایت نکات ایمنی در زندگی از لوازم عقل زندگی است .

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

50- عدالت خواهی


امام علی (علیه السلام ) می فرماید :من علامات العقل العمل بسنه العدل (251) .
از نشانه های خردمندی ، عمل به سنت عدالت است .
عدالت در هر جا مطلوب است و هرکس باید در زندگی واجد صفت عدالت باشد تا بتواند حق بگوید ، حق بدهد و به کسی ظلم روا ندارد .
صفت عدالت در انسان ها می تواند از بسیاری از خطاها و نابسامانی ها و ناهنجاری ها ، پیشگیری کند؛ عدالت صفت بارز خداوند است و او دوست دارد بندگانش نیز چنین باشد .
چه زیبا است که انسان به خود بقبولاند که عدالت شیرین است و باور کند که عدالت از صفات خوب بندگان خدا است که اگر همه عادل باشند ، نظام هستی گلستان خواهد شد .
اگر مومنین از راه عدالت وارد شوند ، بی گمان جامعه از رفاه بهتر
و صفای بیشتر برخوردار خواهد شد و تبعیض ناروا ، رابطه گرایی ، طایفه گرایی ، پارتی بازی ، رشوه خواری ، کارشکنی و فساد اداری از بین خواهد رفت .
غریزه العقل تحدوا علی استعمال العدل (252) .
موهبت عقل ، انسان را به سوی عدالت می برد .
حضرت علی (علیه السلام ) فرمود :
فی العدل صلاح البریه (253) .
اصلاح حال مردم به عدالت است .
بنابر این ، انسان باید در زندگی تلاش کند که از چارچوب عدالت خارج نشود ، هرچند سخت و دشوار باشد؛ زیرا مقتضای عقل و خردمندی است .

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

51- خوشرفتاری با مردم

امام حسن (علیه السلام ) می فرماید :راس العقل معاشره الناس بالجمیل (254)
برخورد نیکو با مردم ، اساس خردمندی است .
انسان ناگزیر است که در جامعه حضور داشته باشد و به ناچار رفت و آمد و داد و ستد و برخورد خواهد داشت ؛ اگر بخواهد راحت زندگی کند و حدود و حقوق همه را رعایت کند ، ناچار است با همه مردم برخورد خوب داشته باشد و به گفته امام حسن (علیه السلام ) اساس عقل ، خوشرفتاری با مردم است .
در احادیث امامان معصوم (علیهم السلام ) انسان مومن موظف است که با مردم ، اخلاق و رفتار نیکو داشته باشد . رفتار حسنه و خلق نیکو مورد تاکید اسلام است و هرچه رفتار با مردم نیکوتر باشد ، اسلام و ایمان بیش تر ارزش خود را می یابد و عقل و خرد نیز حکم می کند که از بدرفتاری بپرهیزیم و با رفتار شایسته و برخورد جمیل و زیبا در دل ها نفوذ کنیم و محبت دیگران را جلب نماییم
.
در حالات امامان (علیهم السلام ) بسیار به این حقیقت بر می خوریم که رفتار امام (علیه السلام ) باعث مسلمان شدن و هدایت افراد شده است و آن ها با عمل امام (علیه السلام ) شیفته اسلام شده و ایمان آورده اند . از این رو ، رسول خدا صلی الله علیه و اله فرمودند :
شما نمی توانید با اموالتان مردم را هدایت کنید ، با اعمالتان در آنان نفوذ کنید .

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

52- پرهیز از مردم آزاری

امام علی (علیه السلام ) می فرماید :کسب العقل کف الاذی (255) .
به دست آوردن عقل یعنی آزار نرساندن .
مردم آزاری امری زشت و ناپسند است ، ولی برخی کسان ، بیماری مردم آزاری دارند و هرجا هستند نمی توانند دست از این بیماری بردارند و با زیان یا اعمال و حرکات خود سعی می کنند دیگری را برنجانند و گویی از این کار لذت می برند .
همسایه آزاری یا آزردن زن و فرزند یا دوست و رفیق همکار کار افراد جاهل و بی فرهنگ و غیر متدین است وگرنه کسی که اندکی پایبندی به اخلاقیات دینی داشته باشد ، یا اندکی خرد و عقل داشته باشد ، هرگز دست به چنین کاری نمی زند .
امام سجاد (علیه السلام ) می فرماید :
کف الاذی من کمال العقل (256) .
از نشانه های کمال عقل ، نیازردن دیگران است .
آزردن مومن در حکم آزردن خداوند است و گونه ای جنگ با او است .
علی (علیه السلام ) فرمود :
یاذن بحرب منی من اذی عبدی المومن (257) .
کسی که بنده من را بیازارد ، در مقام جنگ با من برآمده است .
بنابر این ، نه
مورد تایید دین است و نه مورد تایید عقل و خرد ، پس هر عاقل متدین باید از این موضوع دوری نماید و سعی کند در زندگی آزار به کس نرساند که مقام قصاص و کیفر ، قیامت بسیار سخت است .
علی (علیه السلام ) فرمود :
اگر مرا بر خارهای بیابان بکشند یا در غل و زنجیر قرارم دهند ، برایم آسان تر است از این که خدا را ملاقات کنم در حالی که به شخصی از بندگان خدا ستم کرده باشم یا اموال بیت المال را برای خود ذخیره کرده باشم (258) .

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

53- حسابرسی در امور زندگی

امام علی (علیه السلام ) می فرماید :العاقل ان یحصی علی نفسه مساویها .
لازم است انسان عاقل کارهای ناپسند خود را به حساب درآورد .
محاسبه اعمال از سفارش هایی است که در متون دینی بدان توجه شده است . لازم است مومن با خرد گهگاه اعمال خود را حسابرسی کند و از بد و خوب آن آگاه شود تا بداند پیشرفت داشته یا تنزل نموده است . از امام موسی بن جعفر (علیه السلام ) نقل شده که فرمود :
لیس منا من لم یحاسب نفسه فی کل یوم (259) .
شیعه ما نیست کسی که هر روز به حساب اعمال و رفتار خود نرسد .
یک تاجر اگر از سود و زیان خود باخبر نشود و در کارهایش حسابرسی ممکن است ناگهان چشم باز کند و خود را ورشکسته ببیند که از همه چیز ساقط شده است ؛ در صورتی که اگر حسابرسی نماید ، خیلی زود می تواند متوجه وضعیت خود بشود و جلو سقوط حتمی خود را بگیرد .
مومن درستکار نیز
باید در امر زندگی و اعمال شبانه روزی خود حسابرسی کند تا از وضعیت خود آگاه شود که اگر عقب رفته جبران کند .
موضوع حسابرسی را امام علی (علیه السلام ) کاری عاقلانه و خردمندانه می داند و آن را به این شکل بیان می کند :
علی العاقل ان یحصی علد نفسه مساویها فی الدین و الرای و الاخلاق و الادب فیجمع ذلک فی صدره او فی کتاب و یعمل فی ازالتهام
لازم است که خردمند کارهای ناشایسته خود را در مسائل دینی یا اشتباهات فکری یا خطاهای اخلاقی و اجتماعی اش بررسی نماید و آن ها را در سینه خود یا در نوشته ای بشمارد . آن گاه بکوشد که اصلاح کند و بدی ها را از خود برطرف نماید .
رشد و پیشرفت در گرو همین حسابرسی است وگرنه فردی که از کمال یا نقص خود ناآگاه است ، هرگز در مقام اصلاح و تکامل برنمی آید .
بنابر این ، سعی کن از خود غافل نشوی و اعمال و رفتار خود را گهگاه حسابرسی کن تا از قافله خوبان و کاروان زندگی عقب نمانی .

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

55- شرم و حیا لازمه عقل زندگی

امام علی (علیه السلام ) می فرماید :اعقل الناس احیاهم (261) .
خردمندترین مردم باحیاترین آن ها است .
حیا زیباترین پوششی است که خداوند به بنده اش عطا فرموده است و هر انسانی که فطرت او دست نخورده باشد ، بی گمتان شرم و حیا را در وجود خود احساس می کند . حیا ریشه همه زیبایی ها و کمالات و خوبی ها است .
علی (علیه السلام ) فرمود :
الحیاء خیر کله (262) .
حیا خمیر مایه همه خوبی ها است .
الحیاء مفتاح کل خیر(263) .
حیا کلید تمام خوبی ها است .
الحیاء تمام الکرم و احسن الشیم (264) .
حیا
همانا به منزله همه خوبی ها و رفتارهای نیک است .
احسن ملابس الدنیا الحیاء(265) .
نیکوترین لباس های دنیا ، لباس حیا است .
حیا صفت مقدسی است که حافظ دین و نگهبان شخصیت آدمی است و هرگز از دین جدا شدنی نیست .
امام صادق (علیه السلام ) فرمود :
لا ایمان لمن لا حیاء له (266) .
ایمان ندارد آن که حیا ندارد .
رسول خدا صلی الله علیه و اله فرمود :
الحیاء هو الدین کله .
همه خوبی های دین در حیا است .
علی (علیه السلام ) فرمود :
الحیاء یصد عن الفعل القبیح (267) .
حیا آدمی را از کار زشت باز می دارد .
سبب العفه احیاء(268) .
حیا عامل عفت است .
اصولا جرم ها و زشتی ها از بی حیاها سر می زند ، ممکن نیست با وجود حیا گناه از آدمی سربزند ، به ویژه گناه آشکارا ، ولی وقتی آرام آرام حیا کم رنگ شد و پرده شرم رقیق گردید ، به همان نسبت جرات جرم و زشتی ها بیش تر می شود تا جایی که دیگر حجاب حیا به کلی از بین می رود و آن گاه آدمی از هیچ گناهی دریغ نخواهد کرد .
الحیاء من الایمان و الایمان فی الجنه و البذاء من الجفاء و الجفاء فی النار (269)
حیا جزئی از ایمان است و ایمان در بهشت است ؛ چنان که بی حیا از پرده دری سرچشمه می گیرد و پرده دری در آتش است .
بنابر این ، کسی که لباس حیا را از تن به در آورد از عقل و ایمان به دور است و خردمندی با بی حیایی نشاید . هرچه مرتبه کمال و
عقل بیش تر باشد ، حیا نیز باید بیش تر جلوه کند .
حیا از خدا ، حیا از مردم و حیا از خود که هر سه در احادیث آمده است .
خردمند اولا باید زمینه بی حیایی را از خود و جامعه خود بردارد و ثانیا از خواندن هر گونه کتاب نادرست ، و دیدن فیلم زشت و هر حرکتی که موجب تضعیف حیا در خود یا دیگران شود پرهیز کند . از اموری که عفت عمومی را لکه دار می کند و پرده حیا را در جامعه به خصوص در میان جوانان نازک می سازد و زمینه بی حیایی و پررو شدن نوجوانان را فراهم می کند ، باید جلوگیری کنیم .
به بهانه آزادی نباید هر فیلمی نمایش داده شود یا هر کتابی و رمانی عرضه شود و یا هر مقاله ای تحریر گردد . بی حیایی جوانان در اثر ترویج مظاهر فساد به نفع هیچ کس نیست . اگر بی حیایی و پرده دری خوشبختی می آورد ، باید جوامع غربی خوشبخت ترین کسان باشند ، در صورتی که خود از این همه بی حیایی و پرده دری و فساد اخلاقی به ستوه آمده اند .
ای فرهنگ دوستان ! ای فیلم سازان و هنرمندان ! ای مسئولان ! اندکی به خود آیید و ببینید که با این بی بند و باری نسل معصوم و پاک را به کجا می برید! خدا از خواب بیدارتان کند!
ای جوانان و نوجوانان ! شما خود به فکر خود باشید و لباس حیا را از تن در نیاورید که بدبخت دو جهان خواهید شد!
حجاب را ارج نهید که نشانه
حیا و هویت شما است و مظاهر انسانی را به حیوانی تبدیل نکنید که خلاف عقل و خرد است .
امام علی (علیه السلام ) فرمودند :
و العقل شجره ثمرها السخاء و الحیاء(270) .
عقل درخت تنومندی است که میوه شیرین آن سخاوتمندی و حیا است .
مادران باید در لباس پوشیدن فرزندان و نوازش کردن آن ها و قصه گفتن و مهمانی بردن آنها دقت بیش تری کنند و هوشیارانه عمل کنند و زمینه بی حیایی فرزند را فراهم نسازند .

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

56- خواسته های به حق و درست

علی (علیه السلام ) می فرماید :کفی بالمرء عقلا ان یجمل فی مطالبه (271) .
در خردمندی آدمی همین بس است که در خواسته هایش قناعت ورزد .
هرکس در دنیا خواسته هایی دارد که دوست دارد به آن ها برسد و البته هیچ کس به همه خواسته هایش نخواهد رسید ، ولی برخی کسان برای به دست آوردن ، راه های مختلفی را طی می کنند و یا از راه های نامشروع و خیانت و جنایت می خواهند آن ها را به دست آورند ، صرف نظر از این که خواسته ها باید مشروع باشد وسایل و ابزار وصول به آن نیز باید درست و مشروع باشد . انسان باید اولا در خواسته های خود بلند پروازی نکند و چیزهایی ناممکن و رویایی نخواهد که هم خود را خسته خواهد کرد و هم ناامیدی به وی دست خواهد داد و هرگز عاقلانه نیست که انسان فرصت های خود را در رویاهای ناممکن هدر دهد و ثانیا در خواسته هایش مرزهای انسانی و اخلاقی و انسانی را ارج بگذارد .
خواسته های مشروع و حلال را تمنا نکند و
در عین حال توقع بیجا و طلبکارانه نداشته باشد که مورد بی مهری قرار خواهد گرفت ؛ چنان که امام علی (علیه السلام ) می فرماید :
قلیل المؤ نه .
سبک بار و کم خرج باشد .
زیرا این به خرد و عقل نزدیک تر است . توقع زیاد و حرکت در مسیر حرام با خردمندی نمی سازد .
این روزها بحثی را بعضی ها در گفته ها و نوشته ها مطرح می کنند ، بحث مطالبات مردم یا جوانان یا خانم ها است و به گونه ای تفسیر و تحلیل می کنند که گویی همه حقوق اجتماعی آنان پایمال شده و برخی دیگر حق آنان را می خورند و اینان باید قیام کنند و با چنگ و دندان حقوق خود را پس بگیرند . ترویج این گونه تفکر خیر خواهانه و دوستانه نیست ، بلکه برای مقاصد دشمنان ملت است ولی شعار شیرینی است که البته ملت بیدار و هوشیار ما می داند که مطالبات و حقوق هر کسی باید از طریق قانون تامین گردد و به دور از شعار و فتنه و انحراف و ایجاد بدبینی باید راه قانونی را پیمود و آنچه حق است به دست آورد و مطالبات ناحق و نامشروع را ، که در جهت اهداف دشمنان است ، مردود دانست خردمند باید در مطالباتش راه درست و مشروع را بپیماید و خواسته هایش باید مطابق شرع و عقل و شرایط و امکانات باشد و نه بیشتر که حالت بغض و کینه داشته و طلبکارانه باشد .

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

57- دوری از زیاده طلبی

امام علی (علیه السلام ) می فرماید :من طلب الزیاده وقع فی النقصان (272) .
هرکس زیاد خواهد ، در نقصان افتد .
اصل دیگری که در زمینه درخواست ها به ویژه درخواست های مادی باید در نظر داشت ، دوری از زیاده خواهی است . زیاده طلبی و بکند پروازی منجر به سقوط همیشگی می شود و پیشرفت را از میان می برد .
اگر کسی از راه های نادرست وارد شود و تن به قاچاق و اختلاس و دزدی و نزول بدهد ، ناگهان همه چیز آتش می گیرد و همان اندک نیز از کفش خواهد رفت . تجربه نشان داده افرادی هستند که به علت زیاده خواهی برای همیشه از زندگی ساقط شده اند که باید عبرت دیگران باشند .

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

58- قناعت

امام علی (علیه السلام ) می فرماید :من عقل قنع (273) .
هرکه دارای خرد باشد قناعت می کند .
راه مبارزه با حرص و آز و زیاده خواهی ، بهره مندی از روح قناعت است که قناعت گنجی است تمام نشدنی . این روحیه ، که از الطاف خداوندی است ، می تواند بشر را از افتادن در دام دنیا طلبی ، که ریشه همه فتنه ها است ، حفظ نماید و عقل و عقل و خرد نیز حکم می کند که انسان راحت و تندرستی را در قناعت و سازگاری بجوید .
ساده زیستی و قناعت به انسان آرامش می دهد و زندگی را زیبا می کند و روح و جسم انسان را از خستگی و تباهی نجات می بخشد .