اسرار موفقیت( جلد اول)

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

صبر نیروبخش و قدرت آفرین است

خداوند متعال صبر را وسیله کمک و استعانت معرفی می‌کند و در قرآن مجید می‌فرماید:
»وَاسْتَعینُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلوةِ «(146)
از صبر و نماز کمک بجوئید.
خداوند صبر را در کنار نماز، بلکه مقدم بر آن ذکر فرموده که خود اشاره بر این است که از آثار انرژی‌بخشی که بر اثر صبر در انسان ایجاد می‌شود، به خوبی می‌توان کمک گرفت.
انسان بر اثر صبر، از امدادهای غیبی خداوند بهره‌مند می‌گردد. کمکهای غیبی، توسط ملائکه‌ای که مأمور به امداد صبرکنندگان می‌شوند به آنان می‌رسد.
قرآن مجید نه تنها صبر و شکیبائی را وظیفه همه مؤمنین می‌داند، بلکه دستور می‌دهد علاوه بر صبر و استقامت، باید دیگران را نیز امر به صبر کنند.
خداوند می‌فرماید:
»یا اَیُّهَا الِّذینَ امَنُوا اِصْبِرُوا وَصابِرُوا وَرابِطُوا «.(147)
ای کسانی که ایمان آورده‌اید، صبر پیشه کنید و دیگران را امر به صبر بنمائید و )با امام زمان خود( در ارتباط باشید.(148)
انسان، بر اثر صبر و استقامت از نیروئی برتر و قدرتی بیشتر برخوردار می‌شود؛ زیرا صبر به انسان روحیّه می‌دهد و او را آماده برای مشکلات و سختی‌ها می‌نماید. آمادگی برای تحمّل مشکلات، نقش مهمّی در مقاومت با نیروی مخالف دارد.
خداوند متعال در قرآن مجید می‌فرماید:
»اِنْ یَکُنْ مِنْکُمْ عِشْرُونَ صابِرُونَ یَغْلِبُوا مِأَتَیْنِ «.(149)
اگر بیست نفر از شما اهل صبر باشند، بر دویست نفر غلبه می‌یابند.
زیرا صبر می‌تواند بر نیروی جسمی انسان نیز بیفزاید و او را در برابر دشمن مقاوم و پایدار سازد؛ زیرا وقتی روحیّه انسان قوی شد و در فکرش نیروی استقامت پدیدار گشت، ضعف جسمی او به قوّت و قدرت تبدیل می‌شود.
پافشاری و استقامتِ میخ
سزد ار عبرتِ بشر گردد
بر سرش هرچه بیشتر کوبی
پافشاریش بیشتر گردد

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

نتیجه بحث

صبر و استقامت از شرایط ضروری و مهمّ برای دست یافتن به مقاصد بزرگ است. نفس خود را بر صبر و استقامت آماده و راضی کنید؛ تا مشکلات بزرگ برای شما آسان شود.
صبر و استقامت روحیّه شما را تقویت می‌کند؛ ضعف روحی را به قوّت و نیرو تبدیل می‌کند، و بر قدرت اراده شما می‌افزاید.
صبر و استقامت همچنان سدّی که از هدر رفتن آب‌ها جلوگیری می‌کند، توانائیهای شما را متمرکز می‌کند و مانع از دست رفتن آنها می‌شود.
مردان خودساخته، موانع بزرگ را با صبر و استقامت از سر راه خویش برطرف می‌سازند و به این وسیله به آرزوهای دیرین خود دست می‌یابند و به گنجینه‌هایی از اسرار پی می‌برند؛ در این هنگام همه تلخیها و ناکامیهائی که بر اثر صبر متحمّل آن شده‌اند، به لذائذ گوارایِ روحی تبدیل می‌شود.
شما نیز صبر و شکیبائی را پیشه کنید و در برابر مشکلات بزرگ پایداری نمائید؛ تا همچون مردان خودساخته به مقاصد عالی و ارزشمند خود نائل شوید.
باغبان گر پنج روزی صحبت گل بایدش
بر جفای خارِ هجران، صبر بلبل بایدش

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

11اهمیّت اخلاص

اخلاص به معنای پاک بودن رفتار و کردار آدمی از تظاهر و ریا و سایر امور شرک آمیز است. و از صفات بسیار ارزنده‌ای است که خداوند متعال برخی از بندگان خود را به دارا بودن مراحل عالی آن ستوده است. خداوند درباره حضرت موسی می‌فرماید:
»وَاذْکُرْ فِی الْکِتابِ موُسی اِنَّهُ کانَ مُخْلَصاً وَکانَ رَسُولاً نَبِیّاً «.(150)
به یاد آور در کتاب، موسی را؛ بدرستی که او مخلص بود و رسول و پیامبر بود.
و درباره حضرت یوسف می‌فرماید:
»اِنَّهُ مِنْ عِبادِنَا الْمُخْلَصینَ «.(151)
براستی او از بندگان مخلَص ما بود.
این گونه شخصیّتهای بزرگ از درجه مخلِصین گذشته و به مقام مخلَصین راه یافته‌اند.
امام جوادعلیه السلام اخلاص را یکی از صفات سیصد و سیزده تن از بزرگترین یاوران امام عصر ارواحنا فداه می‌دانند و آنان را به دارا بودن این خصلت می‌ستایند و می‌فرمایند:
فَاِذَا اجْتَمَعَتْ لَهُ هذِهِ الْعِدَّةُ مِنْ اَهْلِ الْاِخْلاصِ اَظْهَرَ اَمْرَهُ.(152)
آن گاه که این عدّه از اهل اخلاص، در خدمت حضرت مهدی‌علیه السلام گرد آیند، آن بزرگوار امر خود را ظاهر می‌فرماید.
چون آن بزرگواران از قدرتهای خارق العاده و از تواناییهایی غیر عادی بهره‌مندند، اخلاص از صفات ضروری آنانست تا از قدرتهای روحی خود، کاملاً در تحت سیطره ولایت امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه الشریف استفاده کنند.

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

اثر و نتیجه اخلاص

اگر رفتار و کردار ما بر اساس پیروی از نفس باشد، عمر ما تباه شده و نتیجه‌ای از زندگی دنیا، جز خسران و زیان در آخرت نخواهیم دید؛ ولی اگر اعمال ما به خاطر داشتن اخلاص، برای خدا باشد، زندگی ما پرثمر می‌شود و بهترین نتیجه‌های مطلوب را در دنیا و آخرت بدست می‌آوریم.
حضرت امام صادق‌علیه السلام در گفتاری که هدایت کننده همه جویندگان راه حق است، می‌فرمایند:
اَلاِخْلاصُ یَجْمَعُ حَواصِلَ الْاَعْمالِ.(153)
اخلاص، نتیجه‌های اعمال را جمع آوری می‌کند.
وقتی که ثمرات کردار انسان جمع آوری شد، اجتماع آنها نیروی بزرگی را تشکیل می‌دهد. همچون قطرات آب که پیوستن آنها به یکدیگر دریای پهناوری را بوجود می‌آورد.
اخلاص نیز ثمرات رفتار انسان را جمع می‌کند و قدرت عظیمی را در نفس ایجاد می‌نماید.

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

اخلاص صاحب جواهر الکلام

با نگاه به صفحات تاریخ، شواهد زیادی بر این حقیقت می‌یابیم. به عنوان نمونه می‌توان از صاحب کتاب »جواهر الکلام« نام برد.
مرحوم محدّث قمی می‌نویسد: در اسلام درباره حلال و حرام کتابی همانند »جواهر الکلام« نوشته نشده است. صاحب »جواهر الکلام« در حالی که بیست و پنج سال داشت، به تصنیف »جواهر الکلام« - که شرح شرایع است - پرداخت.
او بر اثر فقر و تنگ دستی، قدرت خرید کتابهای لازم را نداشت؛ از این رو به نوشتن کتاب »جواهر الکلام« پرداخت تا شخصاً در مسافرتها او را همراه داشته باشد و هنگامی که مردم از او مسائلی را می‌پرسند، در صورت احتیاج به آن مراجعه کند.
از این جهت که کتاب را برای خودش نوشته بود نه برای دیگران، هیچ گونه شبهه ریا و تظاهر در آن وجود نداشت. در زمان وی حدود بیست نفر از علماء دیگر به نوشتن شرح شرایع مشغول بودند که نه هیچ کدام منتشر شد و نه هیچ یک پایان پذیرفت.
مرحوم صاحب جواهر فرزندی داشت به نام »شیخ حمید« که امورات و کارهای او را انجام می‌داد و او با خیال راحت به نوشتن و تکمیل مجلّدات کتاب خویش مشغول بود. ولی »شیخ حمید« به مرگ ناگهانی درگذشت و صاحب جواهر را داغدار و آشفته خاطر ساخت.
او خود فرموده است: پس از مرگ فرزندم روز و شب آرام و قرار نداشتم، همیشه متفکّر و قلبم را اضطراب فرا گرفته بود؛ تا آن که در یکی از شبها از مجلسی که بودم به قصد رفتن به منزل، خارج شدم؛ در میان راه، در حالی که در فکر و غصّه بودم، هاتفی از پشت سر ندایم داد »لاتفکر، لک اللَّه« فکر مکن خدا با توست. چون پشت سر را نگاه کردم، احدی را ندیدم؛ آنگاه خدا را حمد نمودم و به او متوجّه شدم. پس از آن شب، خداوند درهای رحمتش را بر من گشود؛ امورات من انتظام یافت و حالاتم اوج گرفت.(154)
پس از آن که او این ندا را شنید با خاطری آرام به نوشتن و اتمام جواهرالکلام پرداخت.
این نتیجه عمل مخلصانه او بود که او را در شدیدترین گرفتاریها یاری نمود و با شنیدن ندای غیبی، موفّق به تکمیل کتاب پرارج جواهرالکلام شد. اگر هاتف غیبی او را کمک نمی‌نمود، تألیف کتاب جواهرالکلام که مفصّل‌ترین کتاب فقهی است، پایان نمی‌پذیرفت.
مرحوم صاحب جواهر از مصادیق روشن فرمایش حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام است که می‌فرمایند:
طُوبی لِمَنْ اَخْلَصَ لِلَّهِ اَلْعِبادَةَ وَالدُّعاءَ.(155)
خوشا به حال آن کس که برای خدا، خالص نماید عبادت و دعا را.
او بوسیله اخلاص، نه تنها سعادت خود را در دنیا تأمین کرد، بلکه در جهان آخرت نیز رستگار و سرفراز است.
آیا همه می‌توانند دارای اخلاص باشند؟
آثار مهم و گرانبهائی که برای اخلاص در کلمات اهل بیت‌علیهم السلام ذکر شده و ویژگیهای پرارزشی که مخلصین از آن برخوردارند، شگفت آور است.
اهمیّت داشتن اخلاص تا حدّی است که شاید برخی گمان کنند، دارا بودن اخلاص وظیفه همگان نیست و تنها شخصیّتهای ممتاز و اولیاء خدا موظّفند از نعمت اخلاص بهره‌مند باشند! ولی قرآن مجید در یک دعوت عمومی می‌فرماید:
»فَادْعُوا اللَّهَ مُخْلِصینَ لَهُ الدِّینَ وَلَوْ کَرِهَ الْکافِرُونَ «.(156)
خداوند را بخوانید در حالی که دین را برای او خالص می‌کنید؛ هر چند کافران کراهت داشته باشند.
از این آیه استفاده می‌کنیم هر انسانی موظّف است برنامه‌های دین را خالص از شوائب ریا و امثال آن بجا آورد؛ بلکه همان گونه که در روایات آمده است، انسان باید در تمامی رفتار و کردارش از تظاهر، ریا و خودنمائی پرهیز کند.
امام صادق‌علیه السلام می‌فرمایند:
اَخْلِصْ حَرَکاتَکَ مِنَ الرِّیاءِ.(157)
حرکات خود را از ریا خالص کن.
زیرا در صورتی رفتار و کردار آدمی ارزشمند است که ریا و تظاهر در آن وجود نداشته باشد.
می‌فروشد زاهد خودبین به دنیا دین خویش
گشته معلومش که در عقبی متاعش باب نیست
بنابراین اخلاص یک وظیفه عمومی است و همه موظّف هستند در بدست آوردن آن بکوشند. متأسّفانه بر اثر غفلت، بسیاری از افراد تنها در سختیهای دردناکی که جان را به لب نزدیک می‌سازد، خدا را مخلصانه می‌خوانند. قرآن می‌فرماید:
»هُوَ الَّذی یُسَیِّرُکُمْ فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ حَتَّی اِذا کُنْتُمْ فِی الْفُلْکِ وَجَرَیْنَ بِهِمْ بِریحٍ طَیِّبَةٍ وَفَرِحُوا بِها جائَتْها بِریحٍ عاسِفٍ وَجاءَهُمُ الْمَوْجُ مِنْ کُلِّ مَکانٍ وَظَنُّوا اَنَّهُمْ اُحیطَ بِهِمْ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصینَ لَهُ الدِّینَ لَئِنْ اَنْجَیْتَنا مِنْ هذِهِ لَنَکُونَنَّ مِنَ الشَّاکِرینَ «.(158)
اوست که در خشکی و دریا شما را سیر می‌دهد تا چون در کشتی باشید و نسیمهای پاک بر آنان بوزد و خوشنود باشند، که )ناگهان( باد سخت وزیدن گیرد و موج از هر سو آنان را فرا گیرد، و آنان گمان کنند که در میان امواج گرفتار شده‌اند )در این زمان( خدا را بخوانند، در حالی که دین )و اعتقاد خود( را برای او خالص کنند. )و می‌گویند خدایا:( اگر ما را نجات بخشی از این گرفتاری، از شکرگزاران خواهیم بود.
در مورد دیگر خداوند می‌فرماید:
»فَاِذا رَکِبُوا فِی الْفُلْکِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصینَ لَهُ الدّینَ فَلَمَّا نَجّیهُمْ اِلَی الْبَرِّ اِذا هُمْ یُشْرِکُونَ «.(159)
چون سوار کشتی شوند، خدا را بخوانند؛ در حالی که دین )و اعتقاد خود( را برای او خالص می‌کنند. پس چون خدا آنان را نجات دهد و بسوی خشکی )بازگردند( آن گاه آنان شرک می‌ورزند.
زاهد که ترس روز جزا را بهانه ساخت
بیمش ز خلق بود، خدا را بهانه ساخت
پس با استفاده از آیات قرآن بدست آوردیم: اخلاص یک وظیفه عمومی است و باید در هر برنامه عبادی دارای اخلاص باشیم؛ ولی بسیاری از مردم تنها در لحظاتی که جان خود را در خطر می‌بینند، خدا را مخلصانه می‌خوانند.

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

زحمت اخلاص

برای آن که با یک قضاوت عجولانه خود را مخلص نپنداریم، باید اعتراف کنیم که دارا بودن اخلاص، سخت و مشکل است. حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام در خطبه وسیله می‌فرمایند:
تَصْفِیَةُ الْعَمَلِ اَشَدُّ مِنَ الْعَمَلِ وَتَخْلیصُ النِّیَّةِ مِنْ الْفِسادِ اَشَدُّ عَلَی الْعامِلینَ مِنْ طُولِ الْجَهادِ(160)
خالص نمودن عمل، از اصل عمل سخت‌تر است و خالص نمودن نیّت از فساد، سخت‌تر است بر اهل عمل از اینکه جنگ به درازا کشد.
در روایتی دیگر امام صادق‌علیه السلام می‌فرمایند:
اَلْاِبْقاءُ عَلَی الْعَمَلِ حَتَّی یَخْلُصَ اَشَدُّ مِنَ الْعَمَلِ.(161)
ادامه دادن عمل تا خالص شود، از اصل عمل سخت‌تر است.
با توجّه به این روایات درک می‌کنیم: اولیاء خدا، شخصیّتهای برجسته و علمای وارسته‌ای که در کارها، اخلاص را پیشه خود ساخته و اعمال خود را مخلصانه انجام داده‌اند، چه سختیها و دشواریهایی را متحمّل شده‌اند. آنان سوخته و ساخته‌اند تا به مرحله اخلاص راه یافته‌اند.
حضرت امام رضاعلیه السلام می‌فرمایند:
یَخْلُصُونَ کَما یَخْلُصُ الذَّهَبُ.(162)
آنان خالص می‌شوند، همان طور که طلا خالص می‌شود.
همان گونه که طلا در کوره زرگری بر اثر حرارت زیاد خالص می‌شود، اینان به همین دشواری به مقام اخلاص راه می‌یابند.
قلب روی اندوده نستانند در بازار حشر
خالصی باید که از آتش برون آید سلیم
بنابراین نباید تعجّب کنید از گفتار پیغمبر اکرم‌صلی الله علیه وآله وسلم آنجا که می‌فرمایند:
مَنْ اَخْلَصَ لِلَّهِ اَرْبَعینَ یَوْماً فَجَّرَ اللَّهُ یَنابیعَ الْحِکْمَةِ مِنْ قَلْبِهِ عَلی لِسانِهِ.(163)
هر کس اعمال خود را چهل روز برای خدا خالص کند، خداوند چشمه‌های حکمت را از قلبش بر زبان او جاری می‌کند.
زیرا آن کس که جسم و جانش را از وجود شیاطین پاک ساخته و هوای نفس را به یک سو انداخته، ملائکه را در قلب خود جای داده و دلش را مسکن جنود خداوند قرار داده است. حکمتهایی که بر قلب او نازل می‌شود، بوسیله ملائکه‌ای که به خدمتگزاری او پرداخته‌اند، الهام می‌شود.
برای رسیدن به این مراحل امام صادق‌علیه السلام می‌فرمایند:
اَلْقَلْبُ حَرَمُ اللَّهِ فَلاتُسْکِنْ فی حَرَمِ اللَّهِ غَیْرَ اللَّهِ.(164)
قلب، حرم خداوند است؛ پس در حرم خدا، غیر خدا را سکونت مده.

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

کمال اخلاص

انسانی که اخلاص را ملکه خود ساخته است، از همه گناهان دست می‌کشد؛ زیرا اخلاص در صورتی به مرحله نهایی خود می‌رسد که انسان کاملاً از زشتیها و آلودگیها پاک شود.
حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام به این حقیقت تصریح فرموده‌اند:
تَمامُ الْاِخْلاصِ تَجَنُّبُ الْمَعاصی.(165)
کمال اخلاص، پرهیز از همه گناهان است.
در راه او شکسته دلی می‌خرند و بس
بازار خودفروشی از آن سوی دیگر است
کمال اخلاص، تنها نیّت پاک در انجام واجبات نیست، بلکه ترک محرمات نیز در آن شرط است؛ بلکه انسانی که در جستجوی حقایق و راه یافتن به عالم معنی است، باید فکر و اندیشه خود را نیز خالص و پاک کند. همان گونه که حضرت رسول اکرم‌صلی الله علیه وآله وسلم در روایتی فرمودند:
فَاتَّقِ اللَّهَ تَعالی وَاَخْلِصْ ضَمیرَکَ.(166)
از خداوند متعال بپرهیز و ضمیر خود را خالص گردان.
زیرا اگر انسان افکار و رفتار خود را پاک نماید، به راه نجات دست می‌یابد.
حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام می‌فرمایند:
بِالْاِخْلاصِ یَکُونُ الْخَلاصُ.(167)
رهائی یافتن، بوسیله اخلاص بدست می‌آید.
همان گونه که وقتی بدن خود را شستشو می‌دهید، از آلودگیها پاک می‌شوید؛ اگر اخلاص بورزید، رهایی می‌یابید؛ رهایی از قید و بند شیطانها و از هواهای نفسانی؛ در این هنگام است که چشمه حکمتها و اسرار پنهان، در قلب و جانتان می‌جوشد و بر زبان شما جاری می‌شود.
اینها در صورتی است که شما برای خدا خود را خالص کنید. جمله: »مَنْ اَخْلَصَ لِلَّهِ« یعنی کسی که برای خدا اخلاص بورزد، نه برای بدست آوردن حالات و مقامات! اگر برای رسیدن به مقامات اخلاص بورزید و هدف شما دست یافتن به حالات و کشف مجهولات و امثال آن باشد، باید بدانید خود را در برابر خطرات بزرگ قرار داده‌اید.

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

نتیجه بحث

اخلاص از صفات ارزنده اولیاء خدا است. اگر تمام اعمال و حرکات شما خالص برای خدا باشد، از زندگیِ پربار بهره‌مند می‌شوید؛ زیرا اخلاص اثرات کردار آدمی را مجتمع می‌سازد و از اجتماع آن، آثاری بزرگ بدست می‌آید.
اگر برای تحصیل اخلاص در رفتار و کردار و حتّی تمام حرکات و افکارتان سعی و کوشش بنمائید، به راه رهایی و نجات دست می‌یابید.
اگر بتوانید به مقام اخلاص برسید، روزنه‌ای وسیع از قدرت‌های بزرگ معنوی را به سوی خود می‌گشائید.
در صورت تداوم اخلاص، چشمه‌های حکمت در قلب شما می‌جوشد و الهامات رحمانی جان شما را صفا می‌بخشد. در این هنگام از هدایت خاصّه که مخصوص اولیاء خداست، بهره‌مند می‌شوید و در پرتو این نعمت باعظمت، نه تنها راه را از چاه می‌شناسید و مشکلاتِ رهایی از ضلالت و گمراهی برای شما آسان می‌شود، بلکه می‌توانید بر اثر عنایاتی که به شما می‌شود، راهگشای دیگران شوید.
ای یک دله صد دله، دل یک دله کن
مهر دگران را ز دل خود یله کن
یک صبح ز اخلاص بیا بر در ما
برناید اگر کام تو از ما گله کن

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

12علم و دانش

وسیله ارتقاء به درجات عالی است
فراگرفتن علم و دانش نه تنها از نظر علمی، بلکه از جهت روحی و معنوی نیز انسان را به مراتب عالی کمال می‌رساند. خداوند در قرآن کریم علم و دانش را از وسائل ارتقاء به درجات عالی و وسیله راه یافتن به مراتب بزرگ معنوی می‌شمارد. و کسانی را که علم و آگاهی به آنان داده شده است، صاحبان درجاتِ عالی می‌داند و در این باره می‌فرماید:
»یَرْفَعِ اللَّهُ الَّذینَ امَنُوا مِنْکُمْ والَّذینَ اُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتِ «.(168)
خدا درجات آن کسانی را از شما که ایمان آورده‌اند و آنان که دارای علم و دانش شده‌اند، بالا می‌برد.
زیرا علم در نفس انسان تحوّل ایجاد می‌کند و حالات نفسانی را دگرگون می‌سازد. انباشته شدن مطالب علمی در نفس و ضمیر ناخودآگاه، باعث تحوّل و دگرگونی در آن می‌شود. تحوّلی که بوسیله علم در نفس ایجاد می‌شود، او را به سوی درجات کمال سوق می‌دهد. و نیل به درجات عالی، دانشمندان را از افراد ناآگاه ممتاز می‌سازد. خداوند در این باره می‌فرماید:
»قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الَّذینَ یَعْلَمُونَ وَالَّذینَ لایَعْلَمُونَ «.(169)
بگو آیا آنان که می‌دانند با آنان که نمی‌دانند، همسان هستند؟
ز دانش زنده مانی جاودانی
ز نادانی نیابی زندگانی
بود پیدا بر اهل علم، اسرار
ولی پوشیده گشت از چشمِ اغیار
نه بهر خورد و خوابی همچو حیوان
برای حکمت و علمی چو انسان
هر کاری که انجام می‌دهیم، اثراتی در نفس ما به جای می‌گذارد و درجه تأثیر آنها در نفس ما بستگی به ارزش اعمالی دارد که انجام می‌دهیم. به این جهت تأثیری که علم و دانش در نفس ایجاد می‌کند و تحوّلی که در آن بوجود می‌آورد، در سطح عالی است.
زیرا فرا گرفتن علم و دانش از نظر دین، دارای ارزش فوق العاده است. - البتّه با حفظ شرایطی که در بیانات اهل بیت عصمت وطهارت‌علیهم السلام در ارتباط با علم و شرایط تحصیل آن فرموده‌اند - چون فراگیری علم، علاوه بر آن که بر آگاهیهای انسان می‌افزاید، خود یک نوع عبادت است.
حضرت امام باقرعلیه السلام می‌فرمایند:
تَذَکُّرُ الْعِلْمِ ساعَةً خَیْرٌ مِنْ قِیامِ لَیْلَةٍ.(170)
یک ساعت تذکّر علم، از قیام یک شب و به عبادت پرداختن در آن بهتر است.
بدیهی است تذکّر یک ساعت علم، در صورتی از عبادت یک شب برتر است، که از تعلیم و تعلّم قصدی جز تقرّب به خداوند وجود نداشته باشد. اگر مقصودِ طالب علم، ریاست بر عوام کالانعام باشد، او از آنان اضلّ و گمراه‌تر است:
»اُولئِکَ کَالْاَنْعامِ بَلْ هُمْ اَضَلُّ «.(171)
آنان همچون چهارپایان هستند؛ بلکه آنها گمراه‌ترند.
این گفتار از فرمایشات پیغمبر اکرم‌صلی الله علیه وآله وسلم در پیرامون فضیلت علم و دانش است:
قَلیلٌ مِنَ الْعِلْمِ خَیْرٌ مِنْ کَثیرِ الْعِبادَةِ.(172)
فرا گرفتن اندکی از علم، بهتر است از عبادت بسیار.

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

ضرورت میل و اراده در تحصیل علم

برای دست یافتن به نیروهای روحی و معنوی از راه علم و دانش، نیاز شدید به میل و اراده در تحصیل علم دارید؛ تا نفس شما آمادگی برای پذیرفتن مسائل علمی و اعتقادی را داشته باشد.
زیرا دانشجویان بی‌اراده و بی‌هدف، آینده درخشانی ندارند و از وقت و فرصت خود بهره‌ای نمی‌برند؛ بلکه می‌توان گفت: دانشجویی که میل و اراده برای رسیدن به مقامات ارزنده علمی و معنوی را ندارد، آینده‌ای تاریک در انتظار اوست. زیرا میل و رغبت و داشتن اراده، از شرایط ضروری پویندگان راه علم و دانش است.
به این جهت، در آنچه که خداوند به حضرت داود وحی فرموده، آمده است:
... اَلْمُتَعَلِّمُ یَحْتاجُ اِلی رَغْبَةٍ وَاِرادَةٍ...(173)
دانش آموز، احتیاج به میل و اراده دارد.
بنابراین برای فراگیری علم و دانش، علاوه بر میل و علاقه، باید اراده درس خواندن در شما وجود داشته باشد؛ زیرا رغبت و علاقه اگر همراه با اراده و تصمیم نشود، اثری در آموزش و فراگیری علم ندارد.
پس اگر مایل به اندوختن علم و دانش هستید و آرزوی فراگیری علوم را در سر می‌پرورانید، باید برای رسیدن به مقصود، با تصمیم و اراده محکم به سوی آن روان شوید.