مراتب عقل عملی
1. تجلیه: تهذیب الظاهر باستعمال الشرایع و بامتثال الأوامر و النواهی الشّرعیه؛ «نورانی ساختن ظاهر با به کاربستن احکام شرعی....» نخستین مرحله سیروسلوک آن است که واجبات انجام، و محرمات ترک شود؛
2. تخلیه: تهذیب الباطن عن سوء الاأخلاق کالحسد و البخل و...؛ پیراستن درون از بدیهای اخلاقی، مانند حسادت و تنگ چشمی»؛
3. تحلیه: تزیین الباطن بالفضائل؛ «آراستن باطن به فضیلتهای اخلاقی»؛ به این معنا که پس از پیمودن مراحل پیشین، فرد فضایل اخلاقی را در خود ایجاد کند؛ مانند ایثار، گذشت و وفا.
4. فنا: بان یفنی عن رؤیة نفسه بل ما سواه تعالی؛ «خود را ندیدن و بلکه ندیدن هرچه غیر خداست». برای فنا نیز مراتبی را برشمردهاند:
الف) محو یا توحید افعالی: بأن یری کل فعل فعله تعالی؛ «این گونه ببیند که همهی کارها کار خداست»؛ یعنی فرد فاعل و خالق را تنها خدا بیند؛
ب) طمس یا توحید صفاتی: بأن یری کلَّ وصف و کمال وصفه و کماله تعالی؛ «همهی اوصاف و کمالات را وصف خدا و کمال الهی بیند»؛
ج) محق یا توحید ذاتی: بأن لایری شیئاً سواه؛ «هیچ موجودی جز خدا را نبیند». (6)
نقل قول
