شادی و نشاط

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

7) یاد مرگ

توجه به آخرت و یاد مرگ و قیامت از دیگر عواملی است که غم دنیا را می زداید. یاد مرگ و توجه به آخرت دنیا را در نگاه انسان کوچک و حقیر می شمارد و مصائب و گرفتاری های آن را زودگذر و رفتنی می نمایاند.
و از آنجا که بسیاری از غصه های انسان در غمِ نداشتن دنیا و اندوه از دست دادن آن است، با ناچیز و بی مقدار دانستن دنیا و مطاع آن، غمِ ویرانگری که از حرص و آزمندی به دنیا در جان انسان ریشه دوانده، از دل رخت می بندد و دیگر غمی نمی ماند.
راوی می گوید: امام صادق علیه السلام به من فرمودند: آیا هیچ گاه غمگین، اندوهناک و دردمند نمی شوی؟ گفتم: چرا به خدا سوگند. فرمود:
فاذْکُرِ المَوْتَ وَ وَحْدَتَکَ فِی قَبْرِکَ وَ سَیَلانَ یَمینَیْکَ عَلی خَدَّیْکَ وَ تَقَطُّعَ اَوْصالِکَ وَ اَکْلَ الدُّودِ مِنْ لَحمِکَ وَ بَلاکَ وَ انْقِطاعَکَ عَنِ الدُّنیا فَاِنَّ ذلِکَ یَحُثُّکَ عَلَی الْعَمَلِ وَ یَرْدَعُکَ عَنْ کَثیرٍ مِنَ الحِرْصِ عَلی الدُّنیا؛(2) هرگاه چنین می شوی، مرگ و تنهایی خودت را در گور به
ص: 96
________________________________________
1- 1. الکافی، ج 6، ص 444؛ وسائل الشیعه، ج 5، ص 14.
2- 2. روضه الواعظین، ج 2، ص 494؛ بحارالانوار، ج 73، ص 323.
یادآور که تخم چشم هایت بر گونه هایت فرو ریخته و مفاصل تو از یکدیگر گسسته و کرم ها از گوشت تو می خورند و پوسیدگی خود را به خاطر آور و این که از دنیا بریده و کوتاه دستی، که این کار تو را به عمل وا می دارد و از حرص و آزمندی نسبت به دنیا باز می دارد.

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

8) غم زدایی از دیگران

منشأ غم و اندوه دنیوی، گرفتاری هایی است که در زندگی به انسان روی می آورد و گاهی انسان را در اندوهی عمیق فرو می برد. انسان می تواند با اعانه و کمک به دیگران، گرفتاری ها را رفع نماید و غمی را از دلی بزداید و خود را نیز از غم برهاند و مشمول رحمت بی کران الهی کند. رحمتی که در دنیا و آخرت نصیب او خواهد شد. امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند:
مَنْ نَفّسَ عَنْ مُؤمِنٍ کُرْبَهً نَفَّسَ اللهُ عَنْه اثْنَتَینِ وَ سَبْعینَ کُرْبَهً مِنْ کُرَبِ الدُّنیا وَ اثْنَتَینِ وَ سَبعینَ کُرْبَهً مِنْ کُرَبِ الآخِرَهِ؛(1) هر کس غم و اندوهی را از مؤمنی بزداید و او را از دل گرفتگی و ناراحتی بیرون آورد و شاد سازد، خداوند او را از هفتاد و دو اندوه از اندوه های دنیا و از هفتاد و دو اندوه از اندوه های آخرت رها سازد.

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

موج رحمت

شاد کردن دل دیگران و رفع غم و اندوه آنان به هر شکل، موجی از رحمت ایجاد می کند و به سوی انسان باز می گردد. امیرالمؤمنین علیه السلام به کمیل بن زیاد فرمودند:
فَوَ الّذی وَسِعَ سَمْعُهُ الاَصواتَ ما مِنْ اَحَدٍ اَوْدَعَ قَلباً سُروراً اِلّا وَ خَلَقَ
ص: 97
________________________________________
1- 1. ارشاد القلوب، ج 1، ص 138؛ اعلام الدین، ص 442.
اللهُ لَهُ مِنْ ذلِکَ السُّرورِ لُطْفاً فَإذا نَزَلَتْ بِهِ نائِبَهٌ جَرَی إلَیْها کَالْماء فِی انْحدارِهِ حَتّی یَطْرُدَها عَنْهُ کَما تُطْرَدُ غَریبَهُ الاِبِلِ؛(1) سوگند به کسی که شنوایی او آوازها و فریادها را احاطه نموده است، هر کس دلی را شاد و مسرور کند، خداوند از آن سرور، لطف و مهری برایش بیافریند، که هرگاه مصیبت و اندوهی به او برسد، آن لطف همانند آبِ در نشیب به سوی آن اندوه سرازیر گردد تا مصیبت را از او دور سازد، همان طور که ساربان، شتر غریب را از گله شتران دور می نمایند.
این لطف الهی که بر اثر شاد کردن دلی پدید آمده است، اندوه و مصیبت را از انسان دور می سازد.

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

9) جای گرفتن در زمره اولیای خداوند

هیچ غم و اندوهی در اولیای الهی راه ندارد؛ چون اتصال به دستگاه الهی و ارتباط با او، هیچ غم و اندوهی برای انسان باقی نمی گذارد و ترس و نگرانی از آینده، به او رو نمی آورد.
اَلا اِنَّ اَولیاءَ اللهِ لاخوفٌ عَلَیهِمْ وَلا هُمْ یَحزَنونَ؛(2) آگاه باشید که بر دوستان خدا، نه بیمی است و نه آنان اندوهگین می شوند.
مرحوم حاج آقای دولابی می فرمودند: اولیا و امامان شادی های خود را در دنیا ظاهر نکردند، چون مردم دنیا گرفتار و ماتم زده اند و ادب اقتضا می کند که در برابر انسان های اندوهگین شادی های خود را ظاهر نکنیم.
امام عسکری علیه السلام فرمودند:
ص: 98
________________________________________
1- 1. ارشاد القلوب، ج 1، ص 138؛ نهج البلاغه، حکمت 257.
2- 2. سوره یونس، آیه 62.
لَیْسَ مِنَ الاَدَبِ اِظهارُ الْفَرَحِ عِنْدَ المَحزونِ؛(1) شادمانی کردن در حضور شخص اندوهگین، از ادب دور است.
یعنی نباید جلو کسی که مصیبت زده و داغدیده است، شادی کرد. این بی ادبی است. اهل دنیا گرفتار پول و مقام اند و غم دنیا را می خورند و اهل ایمان هم گرفتار غفلت و گناه هستند و غمگین اند. باید یک مقدار از این فضا بیرون آمد و در وادی شادمانی قدم گذارد و شاکر نعمت های خدا بود. همیشه نباید نواقص و کمبودها را دید.
اهل دنیا ماتم زده بودند و امامان ما قلبشان به خدا متصل است و اولیای الهی اند و خوف و اندوهی در آنان راه ندارند و در نهایت سرور و شادی هستند. اما برای این که شادی های خودشان را ظاهر کنند، در اینجا ظرفیت نیست. امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:
اِنّی لَمِنْ قَوْمٍ ... قُلُوبُهُمْ فِی الجَنانِ وَ اَجْسادُهُمْ فِی الْعَمَلِ؛(2) من از آن قومی هستم که قلب هایشان در بهشت است و بدن هاشان در کار و کوشش.

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

سرور ملاقات

چرا اصحاب امام حسین علیه السلام شب عاشورا با یکدیگر مزاح و شوخی می کردند! مگر شب عاشورا شب شوخی و خنده است؟!
کسی که از دنیا کنده شده و غم و غصه ای ندارد، شاد شاد است. فرمود: فاصلۀ ما و بهشت یک نیزه و شمشیر است. در همین جبهه های دفاع مقدس
ص: 99
________________________________________
1- 1. تحف العقول، ص 489؛ بحارالانوار، ج 75، ص 374.
2- 2. نهج البلاغه، خطبه 192؛ بحارالانوار، ج 38، ص 321.
که رزمندگان عملیات می کردند، همه شاد بودند. در انتظار شهادت به سر می بردند. و چون می دانستند شهید می شوند، شاد بودند. دلیل آن هم کنده شدن از دنیا بود. ملاقات خداوند سرور آفرین و شادی بخش است. امام صادق علیه السلام فرمودند:
لِلصّائِمِ فَرْحَتانِ فَرْحَهٌ عِنْدَ اِفْطارِهِ وَ فَرْحَهٌ عِنْدَ لِقاءِ رَبَّهِ؛(1) برای روزه دار دو شادی و خوشحالی است؛ یک شادی در وقت افطارش و شادی دیگر هنگام ملاقات با پروردگارش.
حقیقت شادمانی را در ملاقات انسان مؤمن با خداوند می توان یافت. در حقیقت همه آرزوهای او در همین ملاقات نهفته است. تصور کنید کسی در یک لحظه به همه آرزوهایش نائل شود، چه حالی به او دست می دهد! شادمان تر از آن حالت یافت نمی شود.

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

راحتی مطلق

همه ناراحتی ها، ناگواری ها و سختی ها در ملاقات با خداوند از بین می رود و به شادی مبدل می گردد. این است که فرموده اند: راحتی مطلق هنگام ملاقات با خداوند است. از امام صادق علیه السلام روایت شده است که فرمودند:
لا راحَهَ لِمُؤمِنٍ عَلَی الحَقیقَهِ اِلّا عِنْدَ لِقاء اللهِ تَعالی؛(2) راحتی واقعی و حقیقی و کامل مؤمن، فقط هنگام ملاقات خدای متعال است.
یعنی چنان راحتی نصیب انسان می شود که هیچ گونه ناملایمت و نقصی
ص: 100
________________________________________
1- 1. الکافی، ج 4، ص 65؛ من لا یحضره الفقیه، ج 2، ص 76.
2- 2. مصباح الشریعه، ص 122؛ بحارالانوار، ج 69، ص 69.
در آن وجود ندارد. یک راحتی محض و خالص و کامل.

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

سرمست دیدار

ملاقات خداوند شادی دارد. اولیای خدا چه بسا جاهایی که مناسب می دیدند، شادی های خودشان را ظاهر می کردند.
عمر سعد و لشکرش شب تا به صبح نگران بودند که فردا چه باید بکنند. اما آن هنگام، آغاز شادی های اصحاب امام حسین علیه السلام بود. حضرت جایگاهشان را به آن ها نشان دادند و همه غم و غصه ها رفت. در رفتن به میدان از یکدیگر سبقت می گرفتند و کیف می کردند. آن قدر سرشار از عشق دیدار خدا بودند که از خود بی خود شده بودند. هر بلایی که به سر آن ها می آمد، متوجه نمی شدند. سرمست خدا و ملاقات خدا بودند و سر از پا نمی شناختند.
امام حسین علیه السلام پیش از شهادت به اصحاب خود فرمودند: رسول خدا به من فرمودند:
یُسْتَشْهَدُ مَعَک جَماعَهٌ مِنْ اَصْحابِکَ لا یَجِدونَ اَلَم مَسِّ الحَدیدِ؛(1) گروهی از اصحاب تو با تو به شهادت می رسند که درد آهن و شمشیر و نیزه را احساس نمی کنند.
آن چنان سرخوش و سرمست بودند که دردی احساس نمی کردند.

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

10) زیارت

سفرهای زیارتی می تواند عامل مهمی در رهایی از غم و اندوه باشد و خرسندی و نشاط و شادمانی را به ارمغان بیاورد.
ص: 101
________________________________________
1- 1. مختصر البصائر، ص 169؛ بحارالانوار، ج 45، ص 80.
یکی از ویژگی های مهم زیارت پیشوایان دین، رفع غم و اندوه است. ارتباط با سرّ عالم وجود و خلیفه خداوند در روی زمین، می تواند غبار غم از دل و جان آدمی بزداید. این است که در آثار زیارت رهبران الهی این اثر را نیز ذکر فرموده اند. چنان که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم دربارۀ امام رضا علیه السلام فرمودند:
ما زارَها مَکرُوبٌ اِلّا نَفَّسَ اللهُ عَزَّوَجَلَّ کَرْبَهُ؛(1) هیچ غم زده ای او را زیارت نمی کند، مگر آن که خدای عزوجل غبار غم را از خاطرش برطرف سازد.
در باب زیارت امام حسین علیه السلام نیز روایات متعدد آمده است که یکی از آثار زیارت قبر شریف آن حضرت، برطرف شدن غم و اندوه است. راوی می گوید: امام صادق علیه السلام به من فرمودند:
اِنَّ اِلی جانِبِکُمْ قَبْراً ما اَتاهُ مَکْروبٌ اِلّا نَفَّسَ اللهُ کُرْبَتَهُ وَ قَضی حاجَتَهُ؛(2) در طرف شما قبری است که هیچ حزین و اندوهگینی آن را زیارت نمی کند، مگر آن که حق تعالی حزن و اندوهش را برطرف کرده و حاجتش را روا می سازد.
در روایتی دیگر نیز فرمودند:
اِنّ الحسینَ قُتِلَ مَکرُوباً وَ حَقیقٌ عَلَی اللهِ اَنْ لایَأتیهِ مَکْرُوبٌ اِلّا رَدَّهُ اللهُ مَ_سْرُوراً؛(3) امام حسین علیه السلام با حالی حزین و اندوه کشته شد. بر خداوند سزاوار است که هیچ اندوهگینی به زیارت آن حضرت نرود، مگر آن که حق تعالی وی را مسرور و شادمان به اهلش برگرداند.
ص: 102
________________________________________
1- 1. من لا یحضره الفقیه، ج 2، ص 583؛ بحارالانوار، ج 99، ص 34.
2- 2. کامل الزیارات، ص 167؛ من لا یحضره الفقیه، ج 2، ص 583؛ بحارالانوار، ج 98، ص 45.
3- 3. کامل الزیارات، ص 167؛ وسائل الشیعه، ج 14، ص 382؛ بحارالانوار، ج 98، ص 45.

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

11) انگشتر عقیق

یکی دیگر از چیزهایی که موجب دفع غم و اندوه از انسان می شود، انگشتر عقیق به دست کردن است. امام هشتم علیه السلام از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم چنین روایت می کنند:
تَخَتَّمُوا بِالعَقیقِ فَاِنَّهُ لایُصیبُ اَحَدَکُمْ غَمٌّ مادامَ ذلِکَ عَلَیهِ؛(1) انگشتر عقیق به دست کنید؛ که تا زمانی که در دست کسی باشد، غم و اندوه نخواهد دید.
به غیر از اندوه¬زدایی، خواص دیگری از جمله برکت، ایمنی از بلا، عاقبت به خیری و برطرف نمودن فقر و تنگدستی برای به دست کردن انگشتر عقیق در روایات آمده است که هر کدام قابل توجه است. و این همه به برکت اقرار این سنگ به وحدانیت خداوند و نبوت پیامبر و وصایت امیرالمؤمنین علیه السلام است. که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند:
تَخَتَّمُوا بِالعَقیقِ فَاِنَّهُ اَوَّلُ جَبَلٍ اَقَرَّ للهِ تَعالی بِالوَحدانِیَّهِ وَ لی بِالنُّبُوَّهِ وَ لَکَ یا عَلیُّ بِالوَصِیَّهِ وَ لِشیعَتِکَ بِالجَنَّهِ؛(2) انگشتر عقیق در دست کنید؛ زیرا عقیق نخستین کوهی است که به وحدانیت خدا و نبوت من و وصایت تو یا علی، و بهشت برای شیعیان تو اقرار کرد.
ص: 103
________________________________________
1- 1. عیون اخبار الرضا علیه السلام ، ج 2، ص 47؛ وسائل الشیعه، ج 5، ص 86.
2- 2. عیون اخبار الرضا علیه السلام ، ج 2، ص 70؛ اثبات الهداه، ج 3، ص 33.
ص: 104

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

گفتار پنجم: نشاط و عوامل آن (1)
اشاره

اِنَّ فِی الجَنَّهَ داراً یُقالُ لَها دارُ الْفَرَح ِلا یَدْخُلُها اِلّا مَنْ فَرَّحَ الصِّبیانَ؛(1) در بهشت خانه ای است که به آن خانۀ شادی گفته می شود، جز کسی که کودکان را شاد کرده باشد، وارد آن خانه نمی شود.
نجات فرشتگان
نجات انسان و فرشتگان و همه خلایق در پرتو توسل و پیوند و اتصال به محمد و آل محمد است. در روایت آمده است که روزی جبرئیل علیه السلام نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم آمد و گفت:
یا رسول الله، امروز چیز عجیب و غریبی را مشاهده کردم. در وقت نزول از آسمان گذرم به کوه قاف افتاد و در آنجا ناله ای دلخراش و جگرسوزی شنیدم. فهمیدم درمانده ای آنجاست. که نیازمند یاری است.
به دنبال آن ناله رفتم. فرشته ای را دیدم که پیش از آن او را در آسمان به عظمت هرچه تمام تر دیده بودم که بر تختی از نور می نشست و هفتاد هزار فرشته در خدمت او صف زده می ایستادند. و چون نفس می زد، ملائکه از نفس او خلق می شدند.
ص: 107
________________________________________
1- 1. حکمت نامۀ کودک، ص 232، به نقل از کنزل العمال، ج 3، ص 170، ح 6009.
او را دیدم که با دلی خسته و با جانی شکسته، بر زمین افتاده است. از حال او پرسیدم، گفت: «در شب معراج پیامبر اسلام، بر تخت خود نشسته بودم و به تعظیم آن حضرت نپرداختم. و آن طور که باید تکریم نکردم و به این عقوبت مبتلا شدم. تو شفیع من شو و از حضرتِ حق عفو مرا درخواست کن».
من در درگاه احدیت، بسیار تضرع کردم و بخشش او را درخواست نمودم. از جانب رب الارباب خطاب رسید:
«به او بگو: اگر مغفرتِ لغزش و عفو گناه خود را می خواهی، بر حبیب من صلوات بفرست تا به مقام اکرام خود برگردی.»
من جریان را به آن فرشته گفتم و او بر شما صلوات فرستاد. به برکت آن بال اقبال و کرامت او رویید و از مرکز خاک به محیط افلاک پرواز کرد و به محل قرب رسید.(1)