پندهای حکیمانه استاد علامه حسن زاده آملی

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

43- اوصاف نمازگزار


نمازگزاری که به راستی و درستی نماز می خواند، هیچگاه دروغ نمی گوید، دزدی نمی کند، دشنام نمی دهد، خودبین و گردنکش نیست، به دنبال هرزگی نمی رود، با بدان همنشین نمی شود، همواره در راه به دست آوردن دانش و بینش است، در اندیشه پیشرفت خویش است و دور از مردم بداندیش است. (43)


44- تجلی دو سوره بقره و آل عمران در قیامت


پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:
سوره بقره و آل عمران را بیاموزید، زیرا روز رستاخیز آنها دو نور تابانند، و همانند دو قطعه ابر سپید یا دو صف پرندگان بال و پر گشاده نگهداشته، بر بالای سر آنکه آنها را یاد گرفته است سایه می اندازند. (44) (45)


45- آخرین هذیان های حیات!


مردی در حال مرگ بود و چیزی نمانده بود که جان به جان آفرین تسلیم کند. او را گفتند: بگو لا اله الا الله.
گفت: اندوه من بر زمان است و در چه زمانی روزگار ناگوار اصابت کرد؛ در حینی که زمستان پشت کرد و تابستان روی آورد و شراب و ریحان خوشمزه، و پاک و پاکیزه است. (46)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

46- جاری شدن حکمت از قلب به زبان

سیوطی در جامع صغیر از خواجه عالم صلی الله علیه و آله و سلم روایت کرده است که: من اخلص لله أربعین یوماً ظهرت ینابیع الحکمة من قلبه علی لسانه ؛
کیس که به مدت چهل روز اعمالش را برای خداوند تبارک و تعالی خالص گرداند، چشمه های حکمت از دل او بر زبانش نمایان می شود. (47)

47- توبه آدم

تعبیر حضرت آدم صفی مؤدب به آداب الله چنین است:
ربنا ظلمنا أنفسنا و ان لم تغفرلنا و ترحمنا لنکونن من الخاسرین ؛
ای پروردگار! ما به خود ستم کردیم و اگر ما را نیامرزی و بر ما رحمت نیاوری از زیان دیدگان خواهیم بود. (48)



48- سلوک نمازگزار

نمازگزار افتادگان را دستگیری می کند، و با بیچارگان مهربانی می کند، و با مستمندان دلسوزی می نماید، و با همه فروتنی دارد و خودگذشتگی نشان می دهد و از دشمنان دین و آیین خدایی چشم می پوشد. (49)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

49- طهارت ظاهری و باطنی نمازگزار

نمازگزار باید نخست وضو بسازد و تن و پوشاک او پاک باشد تا بتواند در پیشگاه خدایش یار یابد و با او سخن بگوید که:
پاک شو اول و پس دیده بر آن پاک انداز، کم کم آگاه می شود که جان نمازگزار هم باید مانند تن و پوشاک او پاک باشد. و چون جان آدم پاک شده است آنچه که از او پدید می آید پاک خواهد بود که از کوزه همان برون تراود که در اوست.
پس نمازگزار راستین، پنهان و آشکار او، درون و بیرون او، دست و دهن او، اندیشه ها و پیشه های او، خواسته ها و کار و کوشش او همه پاک اند. (50)



50- بی حیایی ابلیس

ابلیس بی ادب می گوید: فبما أغویتنی لأقعدن لهم صراطک المستقیم؛
حال که مرا نومید ساخته ای، من هم ایشان را از راه راست تو منحرف می کنم. (51)



51- راه تهذیب نفس

شایسته است بر تو که از معاشرت های خالی از تعلیم با مردم بکاهی، به ویژه ثروتمندان و مترفین و دنیا خواهان، باید آنچه را که آخرت را از یاد تو می برد و میل و رغبت به دنیا را در تو ایجاد می کند، رها کنی، و با صالحان و پارسایان و اهل عبادت همراه گردی؛ زیرا این عمل به طور کلی در تهذیب نفس مؤثر است. (52)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

52- توبه از عبادت

الهی! توبه از گناه آسمان است؛ توفیق ده که از عبادت مان توبه کنیم! (53)



53- درک فضیلت شب قدر

از امام صادق علیه السلام روایت است که آن جناب فرمود:
هنگامی که آدمی عملی را انجام می دهد باید تا مدت یک سال بر آن مداومت داشته باشد، آنگاه در صورتی که بخواهد می تواند از آن عمل دست بکشد و به عمل دیگری بپردازد و این همه برای آن است که شب قدر - که آنچه مورد خواست خداوند است در آن شب مقدر می گردد - در سال مزبور قرار است و انسان مؤمن با مداومت یک ساله اش موفق به ادراک عمل شب قدر می گردد. (54)



54- تجلی قرآن در قیامت

رسول الله صلی الله علیه و آله فرمود: قرآن را فرا بگیرید که قرآن در روز قیامت نزد صاحبش، یعنی کسی که آن را یاد گرفته و بدان کار بسته، در چهره جوانی نیکو روی رنگ برگشته می آید، پس بدو گوید: من بودم آنکه شبت را بیدار می داشتم، و روزهایت را تشنه می داشتم، و آب دهانت را خشک می داشتم، و اشکت را روان می داشتم، هر کجا باشی من با توأم، هر بازرگانی در پی بازرگانی خود است، و من امروز برای تو، در پی بازرگانی سوداگری ام. مژده دریاب که کرامتی از خدای - عزوجل - برایت خواهد بود. پس تاجی آورند و بر سرش نهند و امان به دست راست او عطا شود و جاودانی در بهشت ها به دست چپ او. و به دو حله خلعت پوشانده شود؛ سپس بدو گفته شود: بخوان و قرآن را و بالا برو؛ پس هر بار که آیتی را قرائت کرد درجه ای بالا رود؛ و پدر و مادرش اگر مؤمن باشند به دو حله خلعت پوشانده شوند. پس از آن بدانان گویند این پاداش شما که به فرزند خود قرآن تعلیم داده اید. (55)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

55- آموختن توحید

فضل بن شاذان از ابن ابی عمیر روایت می کند:
بر سرورم موسی بن جعفر علیه السلام وارد شدم و به او گفتم: ای فرزند پیامبر خدا! توحید را به من بیاموز.
فرمود: ای ابو احمد! درباره توحید از آن چه خدای تعالی در کتابش ذکر کرده است، تجاوز نکن که هلاک می شوی. (56)



56- حال عاشقان در نماز

وقتی که امیر المؤمنین علیه السلام در اثر جنگ ها، پیکان های تیر به بدن شریفش فرو می رفت، جراح، هنگامی که حضرت به نماز می ایستاد آنها را از بدنش خارج می ساخت. چون که قلب آن جناب در آن هنگام به عالم قدس و جبروت مشغول بود و هیچ گونه احساسی نسبت به درد نداشت...
و چنین است حال عاشقان خداوندی که از هر گونه نقصی منزه است. (57)



57- توبه جاهل

در روایتی، زراره از حضرت ابو جعفر، امام باقر علیه السلام نقل کرده است:
چون نفس بدین جا رسید و اشاره به گلوی مبارکش فرمود: برای عالم توبه نیست؛ لیک جاهل را توبه باشد. (58)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

58- تفاوت عارف و عابد


عابد، کسی است که (علاوه بر واجبات) بر انجام مستحبات نیز مواظبت داشته باشد.
عارف کسی است که با فکر خود (با تمام وجود) به عالم جبروت رو کند و بدون وقفه در پی تابیدن نور حق در سر خویش باشد. (59)


59- بی خبری در حال احتضار


به شخصی دیگری در حال احتضار گفتند: بگو: لا اله الا الله.
گفت: شب سرد شد و آب خوشمزه و شراب گوارا، از ما حزیران و تموز و آب گذشت. پس در همان وقت جان تسلیم کرد. (60)


60- محبوب ترین عمل


از امام صادق علیه السلام روایت شده که آن حضرت فرمود:
أحب الأعمال الی الله عزوجل ماداوم علیه العبد و ان قل ؛ (61)
محبوب ترین عمل نزد خداوند عزوجل عملی است که بنده بر آن مداومت داشته باشد هر چند که آن عمل اندک و ناجیز باشد.

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

61- مداومت بر عمل

حضرت امام صادق علیه السلام فرمود:
ایاک أن تفرض علی نفسک فریضة فتفارقها اثنی عشر هلالاً ؛
مبادا عملی را بر خود واجب کنی و قبل از دوازده ماه آن را ترک گویی.(62)



62- الهی نامه

در الهی نامه گفته ام:
الهی! به حق خودت حضورم ده و از جمال آفتاب آفرینت نورم ده.
الهی! همه از تو دوا خواهند و حسن از تو درد.
الهی! همه گویند بده، حسن گوید: بگیر.
الهی! همه برهان توحید خواهند و حسن دلیل تکثیر.
الهی! اگر چه درویشم؛ ولی داراتر از من کیست که تو را دارم؟
الهی! در ذات خودم متحیرم تا چه رسد در ذات تو.
الهی! هر چه بیشتر دانستم نادان تر شدم، بر نادانی ام بیافزا.
الهی! گروهی کوکو گویند و حسن هوهو.
الهی! خنک آن کس که وقف تو شد.
الهی! همه از مردان می ترسند و حسن از زیستن که این کاشتن و آن درویدن.
الهی! شب پره را در شب پرواز باشد و حسن را نباشد.
الهی! خوشا آنان که همواره بر بساط قرب تو آرمیده اند.
الهی! خوشا آنان که در جوانی شکسته شدند که پیری خود شکستگی است.
الهی! حرف هایم اگر مشوش است از دیوانه پراکنده خوش است.
ببخشید که سبب تضییع اوقات شریف شما شدم. اگر غرض ایتمار امر سرکار عالی نمی بود تا بدین حد یک طومار اطاله سخن روا نمی داشتیم.
ترقی و تعالی آن ذات محترم را از فیاض علی الاطلاق مسئلت دارم و با دلی آرمیده می گویم: خوش باش که عاقبت به خیر است تو را. (63)



63- اجابت دعا حضرت یونس (ع)

از امام باقر علیه السلام روایت شده که حضرت فرمود:
یونس علیه السلام سه روز در شکم ماهی درنگ کرد و در تاریکی های سه گانه - تاریکی شکم ماهی، تاریکی شب، تاریکی دریا، ندا در داد و گفت: لا اله الا الله انت سبحانک انی کنت من الظالمین ، آنگاه خداوند دعایش را اجابت کرد و سپس ماهی وی را بر ساحل افکند. (64)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

64- مداومت بر ذکر یونسی


مرحوم استاد علامه طباطبایی فرمودند که مرحوم قاضی (استاد آن جناب عارف عظیم و سالک مستقیم حضت آیت الله حاج سید علی قاضی تبریزی) اول دستوری که می دادند ذکر یونسی بود لا اله الا الله انت سبحانک انی کنت من الظالمین ،(65) که در مدت یک سال در وقت خاص به حالت سجده ات باز خوانده شود. (66)


65- توصیه به نماز شب


خداوند سبحان می فرماید:
و من اللیل فتهجد به نافلة لک عسی ان یبعثک ربک مقاماً محموداً و قل رب ادخلنی مدخل صدق و اخرجنی مخرج صدق و اجعل لی من لدتک سلطاناً نصیراً . (67)
پاره ای از شب را به نماز خواندن زنده بدار، این نافله خاص تو است، باشد که پروردگارت تو را به مقامی پسندیده برساند، بگو: ای پروردگار من! مرا به راستی و نیکویی داخل کن و به راستی و نیکویی بیرون و مرا از جانب خود پیروزی و یاری عطا کن.


66- سه گانگی قلوب


حدیث آن قدوه عالمیان امام باقر (ع) را در اقسام قلب زینت و زیور این گرامی نامه قرار می دهیم:
القلوب ثلاثة منکوس لا یعی شیئاً من الخیر و هو قلب الکافر، و قلب فیه نکتة سوداء فالخیر و الشر فیه. یعتلجان فأیهما کانت منه غلب علیه، و قلب مفتوح فیه مصابیح تزهر ولا یطفاً نوره الی یوم القیمة و هو قلب المؤمن؛ (68)
ترجمه حدیث شریف به اختصار این که: دل ها سه گونه اند: دل سرنگون که هیچ خیری را نگاه نمی دارد و آن دل کافر است؛ ولی دلی که در آن خجکی (نقطه ای) سیاه است، خیر و شر در آن کشتی و کشمکش اند، پس هر کدام از آن دو، شده است همان بر وی چیره خواهد شد و دلی که گشوده است، در آن چراغ هایی می درخشند و تا روز رستاخیز خاموش نمی شوند و آن دل مؤمن است.
دل بینا می باید تا درباره دل سخن بگوید، این کوردل چه بگوید. خداوند متعال توفیق تحصیل قلب سلیم مرحمت بفرماید که یوم لا ینفع مال ولا بنون الا من اتی الله بقلب سلیم در پیش داریم.
در خاتمه با عرض معذرت خواهش می کنم دست از دلم بردار و دل به دست صاحبدلی بسپار!

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

67- وای بر سخندلان!

خداوند در قرآن کریم فرموده فویل للقاسیة قلوبهم من ذکر الله اولئک فی ضلال مبین ؛ (69) پس وای بر سخت دلانی که یاد خدا در دلهای شان راه ندارد، اینان در گمراهی آشکار هستند.

68- کار مقربین

عبادت در دل شب کار مقربین است. (70)

69- نکات نورانی

این بی سروپا را دو جزوه یکی موسوم به الهی نامه و دیگری مسمی به نکات است؛ سخنی چند از آن دو به حضور سمی سخن سنجم جناب آقای دکتر سید حسن امین - زاده الله المتعالی القرب الیه - تقدیم بدارم: در نکات آورده ام:
نکته: نورانیة اقول علی قدر نورانیة القلب .
نکته: اسیر بطن اهل باطن نمی شود.
نکته: از انسان سر برود و سحر نرود.
نکته: ملکت با عالم ملک است و خیالت با عالم مثال و عقلت با عالم عقول، قابل حشر با همه ای و دارای سرمایه کسب همه؛ صادق آل محمد - صلوات الله علیهم - فرمود:
ان الله عزوجل خلق علی مثال ملکوته، و أسس ملکوته علی مثال جبروته، لیستدل بملکه علی ملکوته و بملکوته علی جبروته درست بخوان و درست بدان.
نکته: تا بیننده و گیرنده نشدی انسان نیستی.
نکته: انسان درختی است باژگونه که ریشه آن به سوی آسمان است. نبات از زمین می روید و انسان از آسمان، و دیگر جانوران برزخند که آفریده ای نه اینچنین و نه آن چنان، بنگر که کدام یک از این سه گروهی.
نکته: هر کسی زرع و زارع و مزرعه خود است و نیات و اعمالش بذرهایش، بنگر تا در مزرعه خویش چه کاشتی؟ و در قول رسول الله (ص): الدنیا مزرعة الآخرة دقت کن! و به عبارت دیگر: هر کسی سفره خود و مهمان سفره خود است.
نکته: قرآن صورت کتبیه انسان کامل است، و عالم صورت عینیه حقیقت.
نکته: آن چه در احوال و اطوار سالک در خواب و بیداریش عایدش می شود، عمودهایی است که از کمون شجره وجودش بروز می کند.
نکته: جناب وجود ملک است و اسماء حسنی و صفات علیایش عسکرش، هر کجا آن شاه قدم نهاد، این لشکرش با اوست.
نکته: از شاه اولیاء امیرالمؤمنین (ع) سئوال کردند که: وجود چیست؟
گفت: به غیر وجود چیست؟! (71)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

70- تلقین بسم الله از مقام ولایت

عالم جلیل سید یعقوب متولد 1176 ه ق در کوه کمر مرند و متوفی 1256 در خوی، از احفاد امام زین العابدین علیه السلام، مقبره او در خوی مزار عموم است.
در کتاب اختران تابناک تألیف خطیب دانشمند حاج شیخ ذبیح الله محلاتی (72) آمده است که: در میان کلیه علماء چنین معروف است که سید یعقوب در یکی از شب ها جد بزرگوارش حضرت علی بن ابی طالب علیه السلام، را در خواب دید و به آن حضرت از کند فهمی خود شکایت نمود، حضرت علی بن ابی طالب به وی فرمود: بگو بسم الله الرحمن الرحیم. پس از این که بسم الله از مقام ولایت به وی تلقین شد و از خواب برخاست دید آن چه را که باید بداند می داند. (73)

71- نشانه ایمان

امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند: الایمان معرفة بالقلب و اقرار باللسان و عمل بالأرکان ؛
ایمان سه چیز است: معرفت خدا به قلب و اقرار به زبان و عمل به جوارح. (74)

72- نصایح حکیمانه

خلوت شب را از دست مده و به حقیقت بگو الهی آمدم تا کامروا گردی.
سخن و خوراک و خواب باید به قدر ضرورت باشد کلوا واشربوا و لا تسرفوا با عهدالله که قرآن مجید است هر روز تجدید عهد کن.
صمیمانه دست توسل به دامن پیغمبر و آلش در زن که آن خوبان خدا وسایط فیض حق اند اللهم صل علی محمد و آل محمد
نمی گویم مقدس نباش؛ ولی مقدس عاقل باش. بسی بسی مباش که سخریه این و آن می شوی.
فرزانه باش و دیوانه باش! خویشتن را تفویض به حق کن و او را وکیل خود بگیر که تواناتر و داناتر و باوفاتر و مهربان تر و پاینده تر از او نخواهی یافت حسبنا الله و نعم الوکیل. (75)