هنگامى که انسان گناهش افزون شود و اعمالى که آنرا جبران کند نداشته باشد خداوند او را گرفتار اندوه مى کند تا گناهانش را تلافى کند .
بى آنکه از اجر آنها کاسته شود، و کسى که سنت بدى بگذارد و از آن پیروى کنند، گناه خود را دارد و همانند گناهان کسانى که از او پیروى کرده اند، بى آنکه از گناهان آنها چیزى کاسته شود.
امیر مؤ منان على (علیه السلام ) نیز مى فرماید: فکیف بکم لو تناهت بکم الامور و بعثرت القبور هنالک تبلو کل نفس ما اسلفت و ردوا الى الله مولاهم الحق و ضل عنهم ما کانوا یفترون ؛ چگونه خواهید بود آنگاه که همه امور پایان پذیرد، قبرها زیر و رو شود، و همه شما در عرصه محشر حاضر شوید، آنجا است که هر کس هر عملى را قبلا انجام داده مى آزماید، و همگى به سوى خداوند که مولى و سرپرست حقیقى آنها است باز مى گردند، و کسانى را که به دروغ همتاى او قرار دادند از خاطر آن ها مى رود.
این آیات و روایات ابعاد مسئولیت انسان را در برابر اعمالش از دیدگاه اسلام منعکس مى کند و نشان مى دهد که تا چه حد هر انسانى در مقابل اعمال خویش مسئول است ، تا آنجا که ممکن است بعد از گذشتن هزاران سال آثارش براى او پاداشى نیک بیافریند، یا وزر و لعن و گناه به بار آورد.
دیگر نیازی به پرده پوشی یا توضیح نیست که چه کسی چه کرده است؟ چون در آخر همه ما در یکجا جمع مى شویم و خداوند ما و شما را در قیامت جمع مى کند و قاضى همه ما در آن روز یکى است آرى " بازگشت همه به سوى او است " (و الیه المصیر).
به این ترتیب هم خداى ما یکى است ، و هم سرانجام ما یکجاست ، و هم قاضى دادگاه و مرجع امورمان ، و از این گذشته همه در برابر اعمالمان مسئولیم ، و هیچیک امتیازى بر دیگرى جز به ایمان و عمل پاک نداریم .
ین بحث را با ذکر یک حدیث جامع پایان مى دهیم :
در حدیثى از پیغمبر گرامى اسلام (صلى اللّه علیه و آله و سلّم ) مى خوانیم : ثلاث منجیات ، و ثلاث مهلکات ، فالمنجیات : العدل فى الرضا و الغضب ، و القصد فى الغنى و الفقر، و خشیة الله فى السر و العلانیة ، و المهلکات : شح مطاع ، و هوى متبع ، و اعجاب المرء بنفسه :
سه چیز است که سبب نجات آدمى است ، و سه چیز مایه هلاکت او است : اما سه چیز که باعث نجات او مى شود: دادگرى و عدالت در حالت خشنودى و غضب است ، و میانه روى در حالت غنا و فقر، و ترس از خدا در پنهان و آشکار.
و اما سه چیز که مایه هلاک آدمى است : بخلى است که انسان از آن پیروى کند، و هوا و هوس سرکش و حاکم ، و خودپسندى است .
محمدی _ گروه دین و اندیشه تبیان
پی نوشت :
1- سوره صف آیه 7.
با بررسی تفسیر نمونه جلدهای 12- 16-21-