اسرار موفقیت ( جلد دوم )

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

کار را آگاهانه شروع کنید

اوّلین مقام امامت و رهبری، حضرت علی‌علیه السلام شرط »کار و فعالیّت« را علم و آگاهی در پیرامون آن می‌دانند و در گفتار خود که هدایتگر امّتها است، می‌فرمایند: انسانِ با بصیرت و دل آگاه، از ابتداء کار می‌داند که نتیجه آن به نفع اوست یا به زیان او تمام می‌شود. آن بزرگوار این حقیقت را این گونه بیان فرموده‌اند:
فَالنَّاظِرُ بِالْقَلْبِ اَلْعامِلُ بِالْبَصَرِ، یَکُونُ مُبْتَدَءُ عَمَلِهِ أَنْ یَعْلَمَ اَعَمَلُهُ عَلَیْهِ اَمْ لَهُ.(114)
آنکس که با دل نگاه می‌کند و با بصیرت عمل می‌نماید! از ابتداء کارش می‌داند که این کار به زیان او یا به نفع اوست.
چه نیکو متاعی است کار آگهی
کزین نقد عالم مبادا تهی
ز عالم کسی سر برآرد بلند
که در کار عالم بود هوشمند
شرائط کار و موانع آن را در نظر بگیریم
باید برای رسیدن به نتیجه نهائی فعالیّت خود، اسباب و شرائط کار را آماده نموده و زمینه سازی لازم را انجام دهیم. آن گاه در راه رسیدن به هدف و نتیجه فعالیّتِ خود پافشاری کنیم. زیرا حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام در ادامه گفتاری که آوردیم می‌فرمایند:
وَمَنْ لابَدَ الْاُمُورَ عَطِبَ.(115)
هر کس سختیها را تحمّل کند، بدون آن که اسباب کارها را فراهم کرده باشد، هلاک می‌شود.
گذشته از آن که برای انجام هر برنامه مفید، باید اسباب و شرائط آن را آماده کنیم؛ باید از موانع آن نیز آگاهی داشته باشیم، تا با برخورد به موانع از رسیدن به هدف باز نمانیم.
بنابر این برای نتیجه گرفتن از فعالیت و کار و کوشش، باید اموری را که اثر تلاش شما را نابود می‌کند و نتیجه فعالیّت شما را ویران می‌کند، از سر راه خود بردارید. و گرنه ممکن است یک اشتباه، همه کارها را نقش بر آب کند. بسیاری از افراد برای رسیدن به مقصود خود، دست به کارهای طاقت فرسا می‌زنند و ریاضتهای مهمّی را انجام می‌دهند؛ ولی از کار خود جز رنج و تعب نتیجه دیگری نمی‌گیرند.
حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام می‌فرمایند:
رُبَّ ساعٍ فیما یَضُرُّهُ.(116)
چه بسا کسی در راهی تلاش می‌کند که به او ضرر می‌رساند.
برای آن که کاری که انجام می‌دهیم با نتیجه و پر ثمر باشد و برای آن که سختیهایی که در انجام برنامه‌های مشکل تحمل می‌کنیم بی‌نتیجه نباشد؛ باید از آفاتِ کار، آگاهی داشته باشیم و موانع راه را بشناسیم.
اینک به ذکر دو نمونه از مواردی که برای عموم کارها و برنامه‌های ارزنده، مانع مهمّی به شمار می‌آیند می‌پردازیم:

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

موانع کار و کوشش

1- اعتیاد و خوگرفتن به کارهای بی‌ارزش

یکی از اموری که در برابر نتیجه‌گیری کارها و مؤثّر بودن فعالیّتها آفتِ بسیار مهمّی به شمار می‌آید و نقش تخریبی بسیار عظیمی را داراست، غلبه عادت به کارهای گذشته است، به این جهت حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام آن را آفت ریاضتها و نابود کننده فعالیّتها می‌دانند و می‌فرمایند:
آفَةُ الرِّیاضَةِ غَلَبَةُ الْعادَةِ.(117)
آفتِ ریاضت، غلبه نمودن عادت است.
عادت به کارهای زشت یا بی‌ارزش یک توطئه ننگین و مؤثر برای از بین بردن اثر کارها و کوششها است. همان گونه که میکربهای کشنده، سلامتی وصحت را از بدن انسان می‌گیرند، غلبه عادتهای زشت و ناپسند، اثر کارهای طولانی و برنامه‌های مهم را نابود می‌کند.
ما برای رسیدن به نتیجه و با ثمر بودن کار و کوشش، نه تنها باید فعالیّت کنیم، بلکه باید بر عادتهایی که نتیجه تلاش ما را خنثی می‌کند، غلبه کنیم.
به این جهت حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام می‌فرمایند:
اَلْفَضیلَةُ غَلَبَةُ الْعادَة.(118)
فضیلت، غلبه نمودن بر عادت است.
بنابر این برای بدست آوردن فضیلتهای انسانی، نه تنها باید کار و کوشش کنیم؛ بلکه باید بر عادتهای زشت یا بی‌ارزش غلبه کنیم. اگر به حوضی که آب آن آلوده و کثیف است، آب تمیز بریزید؛ به مجرّد وصل شدن آب تمیز، آب حوض عوض نمی‌شود؛ مگر آن که آن قدر ادامه یابد که بر آبهای آلوده غلبه نموده و آبهای آلوده از حوض خارج شوند؛ در این صورت آب حوض تمیز و زلال خواهد شد.
عادتهای زشت، همانند آبهای آلوده هستند که اعماق جان انسان را آلوده می‌سازند، در صورتی انسان به رستگاری و فضیلت می‌رسد که اعماق جان خود را از عادتهای زشت و ناپسند پاکسازی نماید و بر آنها غلبه نماید. امّا اگر عادتهای ناپسند غلبه داشته باشند، کارهای نیک همچون آبهای زلال است که در حوضی که سرشار از آبهای آلوده است ریخته شوند، سرشار بودن حوض از آبهای آلوده و اندک بودن آب زلال نه تنها آلودگی آب را برطرف نمی‌کند، بلکه آبهای زلال نیز آلوده می‌شوند. برای برطرف شدن آلودگی آب، آن قدر باید جریان آبِ زلال ادامه داشته باشد تا با مرور زمان، آبهای آلوده خارج شوند.
برای برطرف نمودن عادت ناپسند و یا بی‌ارزش نیز، باید آن قدر کارهای پسندیده و خوب را انجام داده و ادامه دهیم تا عادتهای ناپسند را در خود ریشه کن سازیم، و گرنه از کارها و برنامه‌های پسندیده خود چندان نتیجه‌ای نخواهیم گرفت.
بنابر این برای آن که از کار و فعّالیت خود نتیجه مثبت و عالی بگیریم، باید موانع آن را که معتاد بودن به کردارهای بی‌ارزش و اشتباه یکی از مهمترین آنها است، برطرف سازیم. جوانان خیبری که جریان آنها را خواندید، از اعتیاد به وضع گذشته دست کشیدند و به این جهت در راه فضیلت گام نهادند و سعادتمند شدند.

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

2- خستگی و بیحالی

مانع دیگر برای انجام کارها، خستگی و کسالت است. ما نباید به خاطر کسالت دست از کار برداریم؛ زیرا کسالت در بسیاری از موارد، کسالتِ کاذب است نه واقعی. در این گونه موارد باید با زیرکی آن را از میان برداریم، نه آن که از کار دست بکشیم و در صورتی که واقعاً بی‌حال و کسل هستیم، می‌توانیم با تحوّل در کارها بیکار ننشینیم.
حضرت امیرالمؤمنین در وصیت خود به حضرت امام حسین‌علیهما السلام می‌فرمایند:
بُنَیَّ اُوصیکَ... بِالْعَمَلِ فِی النّشاطِ وَالْکَسِلِ.(119)
ای فرزندم تو را وصیّت می‌نمایم ... به عمل در حال نشاط و بیحالی.
از این سفارش استفاده می‌کنیم؛ حتّی در صورتی که انسان از کاری خسته شد، نباید به دلیل خستگی و ملالت بیکار بنشیند؛ بلکه در آن حال باید به کاری دیگر بپردازد. چه بسا که با تحوّل در کارها و یکنواخت نبودن آنها، انسان از گرفتگی و ملالت رها شده و دوباره نشاط خود را در انجام کار و برنامه دیگر به دست آورد.
بنابر این به جای آن که به دلیل خستگی دست از کار بکشیم، می‌توانیم با تنوّع و تحوّل در کار و یکسان و یکنواخت نبودن برنامه، هم به کار و فعالیّت خود ادامه دهیم و هم خستگی و ملالت را از خود دور کنیم.
پس با استفاده از فرمایش حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام نباید به بهانه خستگی، از کار و فعالیّت دست برداریم.
به رنج اندرست ای خردمند گنج
نیابد کسی گنج نابرده رنج
چو کاهل بود مردِ بُرنا به کار
از او سیر گردد دل روزگار
نکته جالب دیگری که از کلام آن حضرت استفاده می‌کنیم، این است که خستگی و ملالت از هر نوعی که باشد؛ چه از جهت ادامه یا سختی برنامه و چه از جهت عدم استقبال مردم، نباید بهانه برای ترک برنامه قرار گیرد. زیرا راه و برنامه‌ای را که انتخاب کرده‌ایم؛ اگر از نظر دین صحیح و پسندیده است، به خاطر حرف مردم نباید آن را رها کنیم و نا امید بنشینیم، بلکه باید رنگ آن را تغییر دهیم، وبه صورتی دیگر، برنامه‌ای را که ارزنده و لازم تشخیص داده‌ایم، دنبال کنیم.
ببینید مرحوم محدّث نوری چگونه حرف مردم را نادیده گرفت و برای یافتن دو کتاب خطّی به تلاش ادامه داد.

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

تلاش و توسّل برای یافتن دو کتاب خطّی

عالم ربّانی مرحوم سید اسداللَّه اصفهانی می‌گوید: روزی با محدّث نوری به کربلا مشرّف می‌شدم، در میان راه محدّث نوری دو کتاب را نام برد و فرمود: من به این دو کتاب بسیار علاقه‌مندم و تاکنون هر چه جستجو کرده‌ام، آن دو را بدست نیاورده‌ام؛ امّا در این سفر از حضرت سیدالشهداءعلیه السلام خواهم گرفت.
چند بار این گفته را تکرار کرد، تا وارد کربلا شدیم. به حرم مطهّر حضرت امام حسین‌علیه السلام مشرّف شدیم، پس از زیارت از حرم بیرون آمدیم. نزدیک کفشداری زنی را دیدیم دو کتاب در دست گرفته است. محدّث نوری پرسید: این کتابها چیست؟ زن گفت: فروشی است. کتابها را نگاه کردیم، دیدیم همان دو کتابی است که محدّث نوری در جستجوی آن بود. محدّث نوری پرسید: چند می‌فروشی؟ زن گفت: بیست و دو قران. محدّث نوری به من فرمود: هر چه پول داری بده. آنچه من و ایشان داشتیم، شش قران بیشتر نبود، به زن دادیم.
با خود گفتم: ما اکنون وارد شده‌ایم، خوراک نخورده‌ایم همه پولمان همین بود آن را هم برای خرید کتاب صرف کرد. حال باقی پول کتاب را از کجا می‌آورد؟
پس به زن فرمود: با ما بیا. به بازار رفتیم. عبا و عمامه و قبای خود را فروخت! باز پول کم بود. کفشهای خود را هم فروخت! تا بیست و دو قران تکمیل شد آنها را به زن داد.
بر تن آن بزرگوار چیزی جز عرقچین و پیراهن و زیر جامه باقی نماند! گفتم: مولانا این چه حال است که بر خود آوردی؟ فرمود: سهل است ما درویش هستیم! به همان وضع آمدیم، وارد صحن شدیم. بعضی از دوستان را دیدار کردیم، رفتند لباس آوردند و ایشان پوشیدند.
مرحوم محدث نوری از بزرگان علماء شیعه و دارای جلالت فوق‌العاده بوده است. او با توسّل و تلاش در راه بدست آوردن دو کتاب نایاب، حاضر است در کوچه و بازار بدون عبا و عمامه راه رود و آن را منافی با جاه و جلال و علم خود نبیند.(120)

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

پُرکاری همراه با تدبیر و سازماندهی

تلاش، فعالیّت و پرکار بودن، از خصال مردان خودساخته و مؤمن است. آنان بر اثر ایمان و اعتقاد کاملی که به راه خود دارند، هیچ گاه از پای نمی‌نشینند و همواره به کار و فعالیّت برای رسیدن به مقصود می‌پردازند.
حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام در کلامی که بیانگر این حقیقت است، می‌فرمایند:
اَلْمُؤْمِنُ قَلیلُ الزَّلَلِ کَثیرُ الْعَمَلِ.(121)
مؤمن لغزشی اندک دارد و دارای عمل فراوان می‌باشد.
با این که انسانِ با ایمان پرکار است، اشتباهات کمی را مرتکب می‌شود و لغرشهای اندک دامنگیر او می‌شود. این خود گواه بر این حقیقت است که شخصِ مؤمن از قدرت تدبیر و کاردانی برخوردار است.
در کلامی شیوا حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام می‌فرمایند:
اَلتَّدْبیرُ قَبْلَ الْفِعْلِ یُؤْمِنُ الْعِثارَ.(122)
تدبیر نمودن قبل از انجام کار، انسان را از لغزش، ایمن می‌کند.
و در روایت دیگر به انسانها هشدار می‌دهند و می‌فرمایند:
إیَّاکَ وَأَنْ تَعْمَلْ عَمَلاً بِغَیْرِ تَدْبیرٍ وَعِلْم.(123)
پرهیز کن از آن که کاری را بدون تدبیر و آگاهی انجام دهی.
و برای کارها و فعالیّتهای گروهی چنین می‌فرمایند:
اِجْعَلْ لِکُلِّ اِنْسانٍ مِنْ خَدَمِکَ عَمَلاً تَأْخُذُهُ بِهِ، فَإِنَّهُ اَحْری اَلّا یَتَواکَلُوا فی خِدْمَتِک.(124)
برای هر یک از خدمتگزاران خود کاری را تعیین کن و آن را از او بازخواست نما، زیرا که این گونه رفتار مناسبتر است برای این که آنان در خدمتگزاری تو، بر یکدیگر تکیه و توکّل ننمایند.
با توجّه به این فرمان روشن می‌شود که برای سازماندهی و تدبیر در کارهای گروهی، باید برای هر یک از افراد، وظیفه‌ای را تعیین نمود و آن را از او بازخواست کنیم، تا هر یک به بهانه اعتماد بر دیگری از انجام کارها شانه خالی نکنند.
ولی انسان باید توجّه داشته باشد که در صورت توفیق به آن، نباید در او خودبینی ایجاد شده و کارهائی را که انجام می‌دهد، از قدرت و نیروی خود و به خاطر اراده و تصمیم شخص خود بداند. زیرا اراده و تصمیم در انسان به توفیق خداوند ایجاد می‌شود.
امام صادق‌علیه السلام در ضمن فرمایشاتی می‌فرمایند:
فَاجْتَهِدُوا فی طاعةِاللَّهِ اِنْ سَرَّکُمْ اَنْ تَکُونُوا مُؤْمِنینَ حَقَّاً حَقّاً وَلا قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّه.(125)
اگر دوست دارید که حقیقتاً از مؤمنان حقیقی باشید، در اطاعت خداوند کوشش کنید و قوّتی بر این کارها نیست مگر بوسیله خداوند.
انسان بر فرض که توفیق فراوان یافته و موفّق شود اعمال بسیار و کارهای سنگینی را انجام دهد، هیچ گاه نباید او را غرور و منیّت فرا گیرد و عباداتی را که انجام داده است، به خاطر نیرو و قوّت خود بداند. زیرا همان گونه که امام صادق‌علیه السلام فرمودند: »لا قوّة إلاّ باللَّه« یعنی نیروئی برای انجام کارها نیست مگر بوسیله خداوند.
پس این لطف خداست که شامل حال مؤمنان حقیقی و اولیاء خدا می‌شود، و آنان توفیق انجام برنامه‌های پرزحمت عبادی را به آسانی انجام می‌دهند. نه آن که نیروی شخصی آنان، سبب قدرت آنها بر انجام عبادت شود.
خداوند متعال در قرآن کریم می‌فرماید:
ما أَصابَکَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَما أَصابَکَ مِنْ سَیِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِک.(126)
آنچه از خوبیها به تو می‌رسد، از خداوند است و آنچه از گناه و بدی به تو اصابت می‌کند، از نفس تو است.
زیرا همان گونه که منشاء اصلی همه خوبیها خداوند است، انگیزه انجام همه بدیها نفس آدمی است که بوسیله حدیث نفس، و یا بر اثر وسوسه‌های شیطانی، انسان را به گمراهی می‌کشاند.

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

نتیجه بحث

تلاش و کوشش ، کانال وسیعی برای رسیدن به آرزوهای بلند و اهداف بزرگ و ارزنده است. برای به دست آوردن موفّقیت، نفس خود را همگام و تابع عقل و خرد خویش نموده و به تلاش و کوشش در انجام برنامه‌هایی که شما را به سعادت می‌رسانند، بنمائید. کار خود را آگاهانه شروع کنید و با تدبیر و برنامه و سازمان دهی، آینده آن را ارزیابی نمائید.
زمینه‌های لازم و مقدّمات کار را فراهم کنید و موانع آن را از سر راه خود بردارید.
اگر تصمیم گرفته‌اید همچون مردان بزرگ دارای آینده‌ای درخشان باشید، مطمئن باشید خو گرفتن و اعتیاد به زندگی گذشته، بزرگترین مانع برای پیشبرد اهداف شماست. باید عادتهای بیهوده گذشته را ریشه‌کن کنید، تا بتوانید اراده خود را هر چه بهتر به کار گیرید. کار کنید تا با خواست خداوند به آرزوهای نهایی خود نائل شوید.
چه کوشش نباشد تن زورمند
نیارد سر از آرزوها بلند
که اندر جهان سود بی‌رنج نیست
کسی را که کاهل بود گنج نیست

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

6یاد خدا و اهل بیت‌علیهم السلام

یاد خداوند دلهای افسرده را نشاط و آرامش می‌بخشد و آنها را جلا داده و از قساوت نجات می‌دهد؛ ولی غفلت و ترک یاد خدا و اهل بیت‌علیهم السلام، قلب را تیره و تار می‌سازد و دل را در تحیّر و سردرگمی‌های دائمی گرفتار می‌نماید.
خداوند به حضرت موسی وحی فرمود:
یا موُسی لاتَفْرَحْ بِکَثْرَةِ الْمالِ وَلاتَدَعْ ذِکْری عَلی کُلِّ حالٍ فَإِنَّ کَثْرَةَ الْمالِ تُنْسِی الذُّنوُبَ وَإِنَّ تَرْکَ ذِکْری یُقسِی الْقُلوُبَ.(127)
ای موسی به زیادی ثروت خشنود مشو و یاد مرا در هر حال رها مکن؛ زیرا که کثرت مال، گناهان را از یاد می‌برد و ترک یاد من، قلبها را با قساوت می‌کند.
زیرا بر اثر ترک یاد خدا، شیطان بر انسان مسلّط می‌شود و آرامش خاطر و اطمینان را از او سلب می‌کند.
خداوند در قرآن مجید می‌فرماید:
»وَمَنْ یَعْشُ عَنْ ذِکْرِ الرَّحْمنِ نُقَیِّضْ لَهُ شَیْطاناً فَهُوَ لَهُ قَرینٌ «(128)
هر کس از یاد خداوند رخ بتابد، شیطانی را به سوی او بر می‌انگیزانیم که همنشین او باشد.
فراموش کردن گناهان، قساوت قلب و تسلّط شیطان و... از آثار ترکِ یاد خدا است. یاد خدا، انسان را از این گرفتاریهای روحی نجات می‌دهد و اطمینان و آرامش خاطر را برای او به ارمغان می‌آورد. به این نکته باید توجه داشته باشیم که یاد اهل بیت‌علیهم السلام نیز یاد خداست و آثاری که ذکر خداوند دارد، با یاد اهل بیت‌علیهم السلام نیز ایجاد می‌شود.
امام باقرعلیه السلام می‌فرمایند:
إِنَّ ذِکْرَنا مِنْ ذِکْرِاللَّه.(129)
بدرستی که یاد ما خاندان، از یاد خداوند به شمار می‌آید.
ما نه تنها باید به یاد آن بزرگواران باشیم، بلکه در گرفتاریها و شدائد به آنان پناه ببریم؛ زیرا اهل بیت رسالت، کشتی نجات امت و پناهگاه مردم بی‌پناه و ستمدیده هستند. خاندان وحی فریاد رس بیچارگانی هستند که دستخوش امواج خروشان دریای بیکرانِ بلا شده‌اند. آنان نجاتبخش افرادی هستند که در گرداب وحشتناک گمراهی گرفتار شده‌اند. ما باید آنان را نجات امت در گرفتاریها ونابسامانیها بدانیم.
حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام در این باره چنین می‌فرمایند:
أَیُّهَا النَّاسُ شُقُّوا أَمْواجَ الْفِتَنِ بِسُفُنِ النَّجاةِ.(130)
ای مردم امواج فتنه‌ها را به کمک کشتیهای نجات، بشکافید )و از آنها رهایی یابید(.
آن بزرگوار در روایتی دیگر می‌فرمایند:
مَنْ رَکِبَ غَیْرَ سَفینَتِنا غَرِقَ.(131)
کسی که بر غیر سفینه ما سوار شود، غرق خواهد شد.
بنابراین انسان باید در همه گرفتاریها حتی در مسائل و مشکلات اعتقادی نیز از هدایتگران و هادیان راه، هدایت و راهنمایی بخواهد. در غیر این صورت گرفتار و گمراه خواهد شد.
حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام می‌فرمایند:
مَنْ یَطْلُبِ الْهِدایَةَ مِنْ غَیْرِ أَهْلِها یَضِلُّ.(132)
هر کس هدایت را از غیر اهلش بجوید، گمراه می‌شود.
سرانجام کار آنان که پیروی از فرومایگان، قبرکنان و الاغ فروشان اجتماع را پذیرفتند، چه خواهد بود؟...
در مشکلات و فتنه‌ها، در طوفانهای ویرانگر و در هنگامی که امواج خطرناک بلا، هستی افراد را تهدید می‌کند؛ پناه بردن به غیر خدا وآل اللَّه، شما را به نیستی می‌کشاند. ولی تمسّک به اهل بیت رسالت‌علیهم السلام و یاری خواستن از آن بزرگواران، شما را از گمراهی و هلاکت نجات داده و به ساحل می‌رساند.
اگر جذر ومدّ دریا همه قایقها را یکسان پائین و بالا می‌برد؛ ولی تلاطم دریا نمی‌تواند همه کشتیها را به کام خود فرو برد. فتنه‌ها و گرفتاریها نیز هر چه سهمگین و خطرناک باشند، نمی‌توانند همه انسانها را به نابودی کشانند، زیرا کشتی نجات عدّه‌ای را به ساحل می‌رساند.
ره ملک سعادت را تواند بی‌خطر رفتن
به دست خود زآئین ادب هر کس عصا دارد
در میان انسانها کسانی وجود دارند که نه تنها در برابر گرفتاریها وفتنه‌های آخرالزمان مقاومت می‌کنند، بلکه بر قدر و منزلت خویش می‌افزایند.
اگر دوست دارید از این گونه افراد باشید، در طوفانهای بلا و تلاطم امواج خروشان، به کشتی نجاتِ اهل بیت‌علیهم السلام متمسّک شوید و با توسّل به مقام والای صاحبان ولایت الهیّه از گمراهی و تحیّر نجات یابید.

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

توسّل از نظر قرآن

بنابراین در گرفتاریها و مشکلات خود، باید به اهل بیت‌علیهم السلام متوسّل شویم و از عنایات کریمانه این خاندان استفاده کنیم. حضرت امام رضاعلیه السلام می‌فرمایند:
إِذا نَزَلَتْ بِکُمْ شِدَّةً فَاسْتَعینوُا بِنا عَلیَ اللَّهِ، وَهُوَ قَوْلُ اللَّهِ: »وَللَّهِِ الْأَسْماءُ الْحُسْنی فَادْعوُهُ بِها «(133) قالَ: قالَ أَبوُعَبْدِاللَّهِ‌علیه السلام: نَحْنُ وَاللَّهِ الْأَسْماءُ الْحُسْنی اَلَّذی لایُقْبَلُ مِنْ أَحَدٍ اِلاَّ بِمَعْرِفَتِنا قالَ: فَادْعوُهُ بِها.(134)
هرگاه گرفتاری شدیدی بر شما وارد شد، به وسیله ما از خداوند کمک طلب کنید. این است معنای قول خداوند که می‌فرماید: برای خدا اسماء نیکوئی است، او را به آنها بخوانید.
آن گاه امام رضاعلیه السلام فرمودند که امام صادق‌علیه السلام چنین فرمودند: به خدا سوگند ما نامهای نیکوی خداوند هستیم که از احدی عملی پذیرفته نمی‌شود مگر به وسیله معرفت ما، آن گاه امام صادق‌علیه السلام فرمودند: خداوند را بوسیله آنها بخوانید.
بنابراین اهل بیت‌علیهم السلام نامهای نیکوی خداوندند که در این روزگار حضرت بقیّةاللَّه ارواحنا فداه نمونه کامل آنان و مظهر عنایات خداوند به ما می‌باشند. ما باید تقوا و پرهیزکاری را پیشه سازیم و با توسّل به عنایات این بزرگواران تقرّب به خداوند را به دست آوریم.
خداوند در قرآن کریم می‌فرماید:
»یا أَیُّهَا الَّذینَ امَنوُا اِتَّقُوااللَّهَ وَابْتَغوُا إِلَیْهِ الْوَسیلَةَ وَجاهِدوُا فی سَبیلِهِ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحوُنَ «(135)
ای کسانی که ایمان آورده‌اید، تقوای الهی را پیشه سازید و برای رسیدن به مقام قرب او، وسیله آماده کنید و در راه او کوشش نمائید، شاید شما رستگار شوید.
ما با توسّل به اهل بیت‌علیهم السلام از عالم غیب استمداد می‌طلبیم و عنایات آن بزرگواران را به سوی خود جلب می‌کنیم.

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

توسّل در میان ادعیه و زیارات

نتائج بسیاری که مردم از توسّل به اهل بیت عصمت‌علیهم السلام دیده‌اند، به حدّی است که قابل تردید نیست. همه دوستان خاندان وحی، یا مشکلات خود را بر اثر توسّل به آن بزرگواران حلّ کرده‌اند، یا شاهد و آگاه از برآورده شدن حاجت دیگران بوده‌اند. آن هم مشکلاتی که از نظر عقلِ محدود ما، امکان برطرف شدن آنها نبوده است.
به خاطر اهمیّتی که توسل به اهل بیت‌علیهم السلام دارد؛ نه تنها در قرآن کریم و روایات گهربار خاندان وحی به آن امر فرموده‌اند؛ بلکه در ضمن دعاها و زیارات، ما را به سوی توسل فرا خوانده و راهنمایی فرموده‌اند. اکنون به ذکر دو نمونه اکتفا می‌کنیم:
1- در زیارت امام حسین‌علیه السلام عرض می‌کنیم:
اَتَوَسَّلُ إِلی اللَّهِ بِکَ فی جَمیعِ حَوائِجی مِنْ أَمْرِ آخِرَتی وَدُنْیایَ وَبِکَ یَتَوَسَّلُ الْمُتَوَسِّلوُنَ إِلَی اللَّهِ فی حَوائِجِهِمْ.(136)
من در جمیع حاجتهایم، چه نیازهای اخروی و چه دنیوی، به وسیله شما متوسل به درگاه خداوند می‌شوم و همه آنانی که متوسل به دربار خداوند در حوائج خود هستند، بوسیله شما توسل می‌جویند.
توسل به امام حسین‌علیه السلام، گریه و عزاداری برای آن حضرت بابی است مفتوح برای همه مردم؛ حتی آلودگان و گنهکاران. هر کس از رفتار و کردار خود شرمسار است، می‌تواند به سوی امام حسین‌علیه السلام روی آورد که آن حضرت بخشنده همه گنهکارانند. یقین داشته باشید آن بزرگوار مظلوم از همه بیچارگان دستگیری می‌کنند.
2- در دعای روز عرفه می‌خوانید:
... اَسْئَلُکَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ نَبِیّکَ صلی الله علیه وآله وسلم وَ آلِهِ الطَّاهِرینَ وَاَتَوَسَّلُ إِلَیْکَ بِالْأَئِمَّةِ الَّذینَ اِخْتَرْتَهُمْ لِسِرِّکَ وَاطَّلَعْتَهُمْ عَلی وَحْیِک.(137)
خداوندا به حقّ پیغمبرت حضرت محمدّصلی الله علیه وآله وسلم و آل پاک او سئوال می کنم از تو، و متوسّل به تو می‌شوم بوسیله امامانی که آنان را برای سرّ خود انتخاب کردی و آنان را به وحی خود آگاه ساختی ...
شیفتگان مکتب اهل بیت‌علیهم السلام نه تنها وجود آن بزرگواران را وسیله و شفیع خود به درگاه خداوند متعال قرار می‌دهند و در توسّلات از توجّهات و عنایات اهل بیت‌علیهم السلام بهره می‌برند، بلکه به اسم آن بزرگواران نیز متوسل شده و نام شریف آنان را نیز وسیله تقرّب به خداوند می‌دانند.
در زیارت امام رضاعلیه السلام می‌خوانیم:
اَلسَّلامُ عَلی مَنْ أَسْمائُهُمْ وَسیلَةُالسَّائِلینَ وَهَیاکِلُهُمْ أَمانُ‌الْمَخْلوُقینَ وَحُجَجُهُمْ اِبْطالُ شُبَهِ الْمُلْحِدین...(138)
سلام بر آنان که اسمائشان وسیله سئوال کنندگان است و پیکره آنان برای مخلوقین امان است و استدلال آنان باطل کننده شبهه‌های ملحدین است.
بنابر این نام آن بزرگواران منشأ تقرّب و وسیله قبولی و پذیرفته شدن در دربار پروردگار متعال می‌باشد. به این جهت دوستان این خاندان در مجالس خود که به یاد اهل بیت‌علیهم السلام تشکیل می‌دهند، به ذکر نام آنان پرداخته و با تکرار آن، قلب خود را جلا می‌بخشند.
بزرگان ما نه تنها از نام آن بزرگواران بهره مند می‌شوند، بلکه به تربتِ درگاه آنان نیز تبرّک جسته و دردهای خود را مداوا می‌کنند.
مرحوم محدّث قمی می‌نویسد: مرحوم سید نعمةاللَّه جزائری در اوایل تحصیل بر اثر فقر و احتیاج قادر نبود برای مطالعه چراغ روشن کند؛ از این جهت از نور ماه استفاده می‌کرد. بر اثر کثرت مطالعه در مهتاب، چشمانش ضعیف شد. به خاطر نور چشم خود، تربت مقدسه امام حسین‌علیه السلام وخاک حرمهای امامان عراق را به چشم خود می‌مالید و از برکت آنها نور چشمش زیاد می‌شد.
آن گاه می‌نویسد: من نیز هر گاه چشمم به خاطر زیاد نوشتن ضعف پیدا می‌کند، از خاک حرمهای ائمه اطهارعلیهم السلام استفاده می‌کنم و گاهی احادیث و اخبار اهل بیت‌علیهم السلام را به چشمانم می‌مالم. بحمداللَّه چشمانم در نهایت روشنی است وامیدوارم انشاءاللَّه در دنیا و آخرت چشمم به برکات ایشان روشن باشد.(139)

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

توسّل مایه قرب انسان به خداوند است

توسل به اهل بیت عصمت‌علیهم السلام انسان را در درگاه خداوندِ بزرگ، آبرومند می‌سازد و منشاء تقرب او در نزد پروردگار متعال می‌شود. به همین جهت در بعضی از ادعیه و مناجات، از خداوند درخواست می‌کنیم به خاطر توسّل به اهل‌بیت‌علیهم السلام ما را در درگاه خود آبرومند نموده و از مقام قربِ خود بهره‌مند فرماید.
در مناجات انجیلیّه امام سجادعلیه السلام آمده است:
اَللَّهُمَّ فَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَأَهْلِ بَیْتِهِ الطَّاهِرینَ وَاجْعَلْنی بِحُبِّهِمْ یَوْمَ الْعَرْضِ عَلَیْکَ نَبیهاً وَمِنَ الْأَنْجاسِ وَالْأَرَجاسِ نَزیهاً وَبِالتَّوَسُّلِ بِهِمْ إِلَیْکَ مُقَرَّباً وَجیهاً.(140)
خداوندا، درود و رحمت خود را بر محمّد وأهل بیت پاک او نازل فرما و مرا به خاطر محبّت آنان، در روز ورود بر تو، گرامی دار و از نجاستها و پلیدیها پاک گردان و با توسّل به آنان، در نزد خود مقرّب و آبرومند قرار ده.